Želimir Žilnik
Želimir Žilnik (serbcha: Желимир Жилник; 1942-yil 8-sentabrda tugʻilgan) – serb va yugoslav kinorejissyori. U 1960–1970-yillardagi Yugoslaviya qora toʻlqini kino harakatining asosiy namoyandalaridan biri sifatida tanilgan. Jilnik Berlindagi xalqaro kinofestivalida Oltin ayiq (1969) va Teddy mukofoti (1995) kabi nufuzli mukofotlarni qoʻlga kiritgan.
| Želimir Žilnik | |
|---|---|
_(cropped).JPG) Želimir Žilnik 2015-yilda | |
| Tavalludi |
Zelimir Jilnik 1942-yil 8-sentyabr |
| Kasbi | Kinorejissyor va ssenariychi |
| Faoliyat yillari | 1967–hozirgi gacha |
| Turmush oʻrtogʻi | Sarita Matiyevich |
| Mukofotlari | Oltin ayiq, Teddy mukofoti |
| Veb-sayti | zilnikzelimir.net |
Biografiyasi
Zelimir Jilnik 1942-yilda fashistlar Germaniyasi ishgʻoli ostidagi Serbiyaning Nish shahri yaqinidagi Gestapo boshqaruvidagi Crveni Krst kontlagerida tugʻilgan[1]. Uning ota-onasi kommunistik faollar boʻlgan[1]. Onasi Milica Šuvaković 1942-yil dekabrida kontlagerda qatl etilgan, shundan soʻng uch oylik Zelimir ozod qilinib, onasi tomonidan buvisi va bobosi qoʻlida tarbiyalangan[2]. Sloven millatiga mansub otasi Konrad Jilnik Yugoslav partizanlari safida jang qilgan va 1944-yil martida chetniklar tomonidan oʻldirilgan[2]. Vafotidan keyin unga „Yugoslaviya xalq qahramoni“ unvoni berilgan.
Yoshligida Jilnik Tribina Mladih kommunistik jurnalining muharriri boʻlgan. Talabalik davrida Nyu-York shahridagi xalqaro madaniy almashinuv dasturida qatnashib, ijtimoiy va siyosiy tanqidlarga bagʻishlangan filmlar bilan tanishgan. Yugoslaviya qaytgach, kino klublarida faoliyat yuritib, rejissyor Dushan Makaveyevning filmida assistent sifatida ishlagan.
Ijodi
1967-yildan boshlab Jilnik Neoplanta kino kompaniyasida ishlay boshladi. Bu kompaniya ijtimoiy-siyosiy tanqidlarni oʻrganuvchi filmlarni ishlab chiqarish orqali Yugoslaviya kinosida keskin burilish yasadi va Yugoslaviya qora toʻlqini harakatining shakllanishiga zamin yaratdi.
1969-yilda oʻzining uchinchi qisqa metrajli Ishsizlar (Nezaposleni Ljudi) filmini chiqardi. Film Yugoslaviyadagi ishchilar hayoti va ishsizlik muammosini koʻrsatgani uchun Yugoslaviya Kommunistik partiyasi tomonidan tanqid qilindi. Oʻsha yili u oʻzining eng mashhur badiiy filmlaridan biri – Karl Marksning ilk yozmalariga ishora qiluvchi Rani radovi kartinasini ommaga taqdim etdi[3]. Film rejim tomonidan tanqid qilindi va sud jarayonlariga sabab boʻldi. Biroq Jilnik filmni himoya qila oldi va 19-Berlin xalqaro kinofestivalida bosh mukofot – Oltin ayiqni qoʻlga kiritdi.
Keyinchalik taʼqiblarga uchragach, Jilnik bir muddat Gʻarbiy Germaniyaga emigratsiya qilib, u yerda chet ellik ishchilar (gastarbeiterlar) hayotiga bagʻishlangan filmlar suratga oldi. Vataniga qaytgach, televideniye va hujjatli filmlar yoʻnalishida faoliyatini davom ettirdi. 1986-yilda Yugoslaviyaning parchalanishini bashorat qiluvchi ilmiy-fantastik Lijepe žene prolaze kroz grad filmini yaratdi.
1995-yilda suratga olingan Dupe od mramora nomli badiiy filmi uchun Berlin xalqaro kinofestivalida Teddy mukofotini oldi.
Filmografiyasi
| Yili | Nomi | Rejissyor | Ssenariychi | Mukofot va eslatmalar |
|---|---|---|---|---|
| 1968 | Nezaposleni Ljudi | Ha | Ha | Qisqa metrajli film; Oberxauzen festivalining bosh mukofoti |
| 1969 | Rani radovi | Ha | Ha | Berlin xalqaro kinofestivalining Oltin ayiq mukofoti |
| 1971 | Crni film | Ha | Ha | Qisqa metrajli film |
| 1986 | Lijepe žene prolaze kroz grad | Ha | Ha | |
| 1988 | Tako se kalio čelik | Ha | Ha | Moskva xalqaro kinofestivalining mukofotiga nomzod |
| 1994 | Tito po drugi put medju Srbima | Ha | Ha | Hujjatli film |
| 1995 | Dupe od mramora | Ha | Ha | Berlinda Teddy mukofoti |
| 2006 | Kenedi se vraća kući) | Ha | Ha | Hujjatli film |
| 2009 | Stara škola kapitalizma | Ha | Ha | |
| 2018 | Das schönste Land der Welt | Ha | Ha |
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 Kim, Gal. The Partisan Counter-Archive: Retracing the Ruptures of Art and Memory in the Yugoslav People's Liberation Struggle. Walter de Gruyter, 2020. ISBN 978-3-11068-215-1.
- ↑ 2,0 2,1 „Zelimir Zelnik and the Black Wave“. harvardfilmarchive.org. Harvard Film Archive (2017).
- ↑ Murtic, Dino. Post-Yugoslav Cinema: Towards a Cosmopolitan Imagining. Springer, 2015 — 43-bet. ISBN 978-1-13752-035-7.