Al-Qosim ibn Horun ar-Rashid sahifasining manbasini koʻrish

{{Qirollik bilgiqutisi|name=Al-Qosim ibn Horun ar-Rashid<br>{{lang-ar|القاسم بن هارون الرشيد}}|succession=[[Abbosiylar xalifaligi]] vorisi|reign=803 – 813|reign-type=Hukmronlik|spouse=|issue=|dynasty=[[Abbosiylar sulolasi|Abbosiylar]]|father=[[Horun ar-Rashid]]|mother=Qasif|full name=Al-Qosim ibn Horun ar-Rashid ibn Muhammad al-Mahdiy|religion=[[Islom]], [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|sunniylik]]}}'''Al-Qosim ibn Horun ar-Rashid ibn Muhammad al-Mahdiy''' ({{Lang-ar|القاسم بن هارون الرشيد}}) – [[Abbosiylar]] shahzodasi, [[Abbosiy xalifalar roʻyxati|abbosiylar xalifasi]] [[Horun ar-Rashid|Horun ar-Rashidning]] uchinchi oʻgʻli. Bir muddat [[Bagʻdod xalifaligi|Abbosiylar xalifaligi]] taxt vorisi boʻlgan.

== Hayoti ==
Qosim Horun ar-Rashidning uchinchi oʻgʻli boʻlib, Qosif ismli choʻri ayoldan tugʻilgan. Horunning toʻngʻich qizi Sukayna ham Qosimning tugʻishgan singlisi boʻlgan{{Sfn|Bosworth|1989}}. Qosim yoshligida nufuzli sarkarda Abdulmalik ibn Solihning qoʻl ostida edi. Abdulmalikning Horunga taʼsiri tufayli 802 yoki 803-yillarda Qosim katta akalari [[Muhammad al-Amin]] ({{Hukmronlik|809|813}}) va [[Maʼmun]] ({{Hukmronlik|813|833}}) vorisi ustunligini belgilab bergan „Makka hujjatlari“dan koʻp oʻtmay, xalifalik taxtiga voris sifatida uchinchi oʻrinni egalladi. Shundan keyin Qosim ''al-Mu’tamin'' nomini olgan, biroq Horun ham Abdulloh xalifa boʻlganidan keyin merosni oʻz oʻgʻillari foydasiga oʻzgartirishi ham mumkinligini shart qilib qoʻygan. Bundan tashqari, Horun Qosimga Vizantiya imperiyasi bilan chegaradosh viloyatlar qoʻmondonlik va [[Giyerapol]]dagi hukmronligini topshirgan{{Sfn|Bosworth|1989}}.

803-yil iyul-avgust oylarida Qosim [[Onadoʻli]]ga bosqin uyushtirdi va Koron strategik qal’asini qamal qildi, bu vaqtda qal’a qoʻmondoni al-Abbos ibn Jaʼfar ibn Muhammad ibn al-Ash’at esa [[arablar]]ning Sinon nomi bilan mashhur boʻlgan boshqa qal’ani qamal qilish uchun yuborilgan edi. Vizantiyaliklar Qosimga qal’ani tark etishi evaziga 320 nafar [[musulmon]] mahbusni ozod qilishni taklif qilishdi va Qosim bu taklifga rozi boʻldi{{Sfn|Bosworth|1989}}. 808-yilning fevral oyida Horun ar-Rashid [[Xuroson]]ga ikkinchi safarini uyushtirish uchun qarorgohi [[Raqqa|Raqqani]] tark etdi va Qosimni Raqqadagi [[noib]]i, [[Xuzayma ibn Xozim]]ni esa uning maslahatchisi sifatida qoldirdi{{Sfn|Bosworth|1989}}. 809-yilda Horun vafot etib, al-Amin xalifalik taxtiga oʻtirganidan soʻng, Qosim al-Avosim va Jund Qinnasrin hokimi lavozimiga tasdiqlandi. Biroq [[Jazira (xalifalik viloyati)|Jazira (Yuqori Mesopotamiya)]] qoʻmondonligidan chetlashtirilib, uning oʻrniga Xuzayma ibn Xavozim tayinlandi{{Sfn|Fishbein|1992}}. Oxir-oqibat, 810-yilda al-Amin tomonidan Qosim barcha hokimliklaridan chetlashtirildi va yashashi uchun [[Bagʻdod|Bagʻdodga]] yaqin joyga keltirildi. Uning barcha vakolati Xuzaymaga berildi{{Sfn|Fishbein|1992}}. Oradan koʻp oʻtmay, al-Amin Xurosonda qoʻzgʻolon koʻtargan Abdulloh al-Maʼmun bilan birgalikda akasining nomi [[namoz]]da zikr qilinishini man qildi{{Sfn|Fishbein|1992}}. Keyingi [[Toʻrtinchi fitna|fuqarolar urushida]] al-Maʼmun gʻalaba qozondi, 813-yilda akasi al-Aminni [[Bagʻdod qamali (812—813)|magʻlub etdi va oʻldirdi]]. Qosim esa darhol xalifalik taxtiga vorislikdan chetlashtirildi{{Sfn|Fishbein|1992}}.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Horun ar-Rashidning oʻgʻillari]]
[[Turkum:8-asrda tugʻilganlar]]