Arabshohiylar

Arabshohiylar (Shayboniylar) turkiy - moʻgʻul sulola vakillari (oʻzbek)

Arabshohiylar
1515-yil — 1770-yil
Bayroq

Sulola tarixi

Xorazm va Shimoliy Xurosonda hukmronlik qilgan Chingiziylar sulolasi, boshqa shayboniylar singari Joʻchi Shibonning uchinchi oʻgʻlidan boʻlgan. Arabshohiylar nomini Poʻlatning oʻgʻli Arab Shoh sharafiga qoʻyishgan. Arabshohiylar Mangu-Temurning oʻgʻli Poʻladdan kelib chiqqan Mangu-Temur Badaqulning oʻgʻli, Badaqul Joʻchi-Buqaning oʻgʻli, Joʻchi-Buqa Bahodirning oʻgʻli, Bahodir oʻz navbatida Shibonning oʻgʻli edi.

Shuningdek, tarixiy adabiyotlarda “Yodgoriylar” nomi 1468-1469-yillarda Abul-Xayr xonliginiboshqargan arab shohi Yodgorxonning nevarasi nomidan ham qoʻllanadi.

Qipchoq-turk tillarida soʻzlashuvchi va Dashti qipchoq oʻzbeklari tomonidan qoʻllab-quvvatlangan arabshohlar Xiva xonligini 1515 (1511) yildan 1770-yilgacha boshqargan. Qoʻngʻirot boshliqlari arabshohiylar qoʻl ostida inoqlar edi. XVII-XVIII asrlarda Xiva xonligida asosiy siyosiy kuch boʻlgan oʻzbeklar qabilalari: qoʻngʻirotlar, naymanlar, qiyotlar , mangʻitlar, nukuzlar, qanglilar va qipchoqlar XVIII asrning 2-yarmidagi hokimiyat uchun kurashda oʻzbek qabilasi qoʻngʻrat gʻalaba qozondi. 1763-yilda Xiva xonligida oʻzbek urugʻining inoq unvoniga ega boʻlgan vakili Qoʻngʻrat Muhammad Amin inoq hokimiyat tepasiga keldi. Muhammad Amin XVIII asr oʻrtalaridagi ogʻir inqirozdan soʻng mamlakat iqtisodiyotini tiklash siyosatini olib bordi. Uning hukmronligi davrida Xorazmda yirik sug'orish ishlari olib borildi. Qattiq ichki siyosat yuritib, dastlab katta qiyinchiliklar va omadsizliklarni boshdan kechirgan boʻlsada, asta-sekin davlatda nisbatan tinchlik va siyosiy barqarorlikni oʻrnatishga muvaffaq boʻldi. Tarixchi Ogaxiyning yozishicha, Muhammad Amin qoraqalpoqlarning katta guruhiga davlat tarkibida joylashishga ruxsat bergan. Oʻzbek-qoʻngʻirot ahli Muhammad Amin (1770-1790) va uning oʻgʻli Avaz Muhammad inoq (1790-1803) Arabshohiylar qoʻgʻirchoq xonlari yordamida hukmronlik qildi, Avazning oʻgʻli Eltuzarxon esa oʻzini xon deb eʼlon qilib, shaxsan hukmronlik qila boshladi.

Arabshohiylar hukmdorlari ro'yxati

• Elbarsxon (1511/1515-1525)
• Sulton Hojixon(1525-?)
• Xasanqulixon
• Soʻfiyonxon
• Bujaqaxon
• Avaneshxon
• Kalxon (1539-1546)
• Aqatayxon (1546)
• Doʻst Muhammadxon (1546-1558)
• Hoji Muhammadxon (1558-1602)
• Arab Muhammadxon (1602-1623)
• Asfandiyorxon (1623-1643)
• Abulgʻozixon(1643-1663)
• Anushaxon (1663-1687)
• Erengxon (1687-1688)
• Shohniyozxon (1688-1702)
• Arab Muhammadxon II (1702-?)
• Hoji Muhammadxon II
• Yodgorxon (1714)
• Erengxon II(1714-1715)
• Shergʻozixon (1715-1728)
• Elbarsxon II (1728-1740)
• Ilbarsxon II Nodirshohdan mag'lub bo'lib, uning o'rniga Tohirxon hokim etib tayinlanadi.

Yana qarang

• Abul Gʻozixon II (1742-1745)
• Gʻaybxon (1745-1770)
• Abul Gʻozixon III (1770)

Havolalar

• Arxiv.uz
• Arabshohiylar