Asgard sahifasining manbasini koʻrish

{{maʼnolari}}

'''Asgard''' (qadimgi skandinavcha: ''{{lang|on|Ásgarðr}}'') – [[Skandinaviya mifologiyasi|skandinav mifologiyasi]]dagi xayoliy [[shahar]]. [[Odin]], [[Thor]], [[Loki]], [[Baldr]] kabi [[xudo]]lar Asgard shahrida istiqomat qiladi<ref>[http://www.dictionary.com/browse/asgard „Asgard“]. ''Random House Webster’s Unabridged Dictionary''.</ref><ref name=LINDOW>{{Kitob manbasi|last=Lindow|first=John|title=Norse Mythology: A Guide to Gods, Heroes, Rituals, and Beliefs|year=2002|origyear=First published 2001, by ABC-CLIO|publisher=[[Oxford University Press]]|location=[[Oxford]]/[[Nyu-York]]|isbn=0-19-515382-0|url=https://books.google.com/?id=KlT7tv3eMSwC&printsec=frontcover#v=onepage&q=&f=false}}</ref>.

[[Skandinaviya mifologiyasi|Skandinav mifologiyasida]] Asgard (qadimgi skandinavcha: Ásgarðr; „Æsir bogʻi“) xudolar bilan bogʻliq joy hisoblanadi. U bir necha qadimgi skandinaviyalik sagalar va mifologik matnlarda, jumladan, Eddalarda tilga olinadi, biroq baʼzi manbalarda u bilvosita eslatilgan boʻlishi ham mumkinligi taxmin qilingan. Asgard Æsir xudolarining mustahkamlangan maskani sifatida tasvirlanadi va koʻpincha oltin bilan bogʻliq tasvirlar bilan ifodalanadi. Shuningdek, u skandinaviyalik mifologiyada mashhur boʻlgan [[Valhalla]], Iðavöllr va Hlidskjálf kabi joylarni ham oʻz ichiga oladi.

Baʼzi evhemeristik talqinlarda Asgard Osiyoda yoki [[Troya]] shahri sifatida tasvirlangan. Biroq, qadimgi skandinaviyalik din tasavvuriga koʻproq mos keladigan boshqa manbalarda u anʼanaviy geografik joylashuvga bogʻliq emas. Ushbu talqinlarga koʻra, Asgard turli joylarda – [[Bifröst]] kamalak koʻprigining ustida, dunyoning markazida yoki dengizning narigi tomonida joylashgan deb tasvirlanadi.

== Etimologiyasi ==
Qadimgi skandinavcha '''Ásgarðr''' soʻzi '''áss''' („xudo“) va '''garðr''' („oʻralgan joy“ yoki „qal’a“) soʻzlarining qoʻshilishidan hosil boʻlgan{{Sfn|Lindow|2002}}. Ushbu soʻzning turli variantlarini qoʻllash mumkin, jumladan: Ásgarthr, Ásgard, Ásegard, Ásgardr, Asgardr, Ásgarth, Asgarth, Esageard va Ásgardhr{{Sfn|Encyclopedia Britannica, Asgard}}.

== Qoʻllanilishi ==

=== Poetik Edda ===
Asgard '''[[Poetik Edda|Poetik Eddada]]''' ikki marta tilga olingan{{sfn|Simek|2008|p=20}}. Birinchi holat Hymiskviða dostonida uchraydi, unda [[Thor]] va Týr Asgarddan Hymirning saroyiga yoʻl oladi. Ularning maqsadi Ægir va xudolar uchun yetarlicha katta qozon topib, unda pivo tayyorlash boʻlgan{{sfn|Orchard|2011|p=77|loc = Hymiskvida: The song of Hymir, stanza 7}}{{sfn|Bellows|1923|loc= Þrymskviða, stanza 17}}{{sfn|Simek|2008|pp=167–169}}.

Ikkinchi holat esa Þrymskviða dostonida uchraydi. Bu yerda [[Loki]] Thorni Freyja qiyofasiga kirishga koʻndirishga harakat qiladi. U Thorni [[Mjölnir|Mjölnirni]] qaytarib olmasa, jötnarlar (devlar) tez orada Asgardda yashay boshlashiga ishontirishga urinadi{{sfn|Bellows|1923|loc= Þrymskviða, stanza 17}}.

Grímnismál dostonida kosmologik tasvirlar qatorida xudolarning bir nechta maskanlari, jumladan Álfheim, Nóatún va [[Valhalla]] haqida soʻz yuritiladi. Baʼzi tadqiqotchilar bu joylarni Asgard hududida deb hisoblashadi. Biroq, ushbu dostonning hech bir joyida Asgard nomi bevosita tilga olinmaydi{{sfn|Simek|2008|pp=8,235,329}}{{sfn|Mattioli|2018|p=102}}.

Bundan tashqari, Völuspá dostonida Æsir xudolarining eng mashhur uchrashuv joylaridan biri boʻlgan Iðavöllr eslatib oʻtiladi. [[Gylfaginning]] asarida esa Snorri Sturluson ushbu joyni Asgardning markazida joylashgan deya tasvirlaydi.{{sfn|Boult|1948}}{{sfn|Sturluson|2018|loc=Gylfaginning, chapter 14}}.

=== Nasriy Edda ===
Nasriy Eddaning evgemeristik prologida Æsir xudolari sharqdan shimoliy hududlarga koʻchib kelgan odamlar sifatida tasvirlanadi{{sfn|Sturluson|Byock|2005}}. Snorrining soʻzlariga koʻra, Asgard dastlab yunon jangchilari tomonidan egallanishidan oldin [[Troya]] shahri boʻlgan. Magʻlubiyatdan soʻng, troyaliklar [[Shimoliy Yevropa|shimoliy Yevropaga]] koʻchib oʻtib{{sfn|Sturluson|Byock|2005}}, ilgʻor texnologiyalari va madaniyati tufayli ustun guruhga aylanishgan. Vaqt oʻtishi bilan boshqa qabilalar troyaliklarni va ularning yetakchisi Trórni (qadimgi skandinav tilida [[Thor]]) xudo sifatida koʻra boshlashgan{{sfn|Lindow|2002}}.

[[Gylfaginning]] asarida Snorri Sturluson dunyo yaratilish jarayonini tasvirlab, xudolar yerni yaratib, uni dengiz bilan oʻrab olganini aytadi. Ular osmanni Ymirning bosh suyagidan yasagan va jötnarlarni yerning chekkasiga joylashtirgan. Xudolar Ymirning qosh suyaklarini qoʻyib, [[Midgard|Midgardni]] shakllantirgan va dunyoning markazida Asgardni qurishgan. Snorri bu hududni [[Troya]] shahri bilan bogʻlaydi{{sfn|Sturluson|2018|loc= Gylfaginning, chapter 8, 9}}.

Asgard xuddi [[Gylfaginning|Gylfaginningdagi]] kabi Skáldskaparmál asarida ham Æsir xudolarining maskani sifatida qisqacha tilga olinadi{{sfn|Simek|2008|p=20}}. Ushbu boʻlimda Asgard ichida joylashgan bir necha joy, jumladan Valhalla va uning eshiklari oldidagi [[Glasir]] nomli oltin daraxtzor tasvirlanadi{{sfn|Simek|2008|p=20}}. Shuningdek, asarda Thorning nomlaridan biri „Asgard himoyachisi“ (qadimgi skandinavcha: ''verjandi Ásgarðs'') ekanligi qayd etilgan{{sfn|Sturluson|2018|loc=11. Kennings for Thor}}{{sfn|Skáldskaparmál|loc=Chapter 11}}.

== Ommaviy madaniyatda tasvirlanishi ==
Asgard va Valhalla ommaviy madaniyatda koʻp marotaba tasvirlangan.

=== Kino sanʼatida ===
Asgard 1989-yilda suratga olingan „Erik the Viking“ komediya filmida muzliklar bilan qoplangan, Valhalla zallari baland platosida joylashgan xarobaga aylangan hudud sifatida tasvirlangan. Filmda Æsir xudolari erkatoy bolalar sifatida namoyish etiladi<ref>{{cite web |title= Erik the Viking (1989) |url= https://www.rottentomatoes.com/m/erik_the_viking_1989 |website= [[Rotten Tomatoes]] |access-date= 9 January 2024 }}</ref>.

=== Komikslarda ===
Thor ilk bor Marvel olamida Journey into Mystery komiks seriyasining 1962-yil avgust oyida chiqqan 83-sonida paydo boʻlgan. Ushbu nashrdan soʻng, u Loki va Odin bilan birga Marvel komikslari markaziy qahramonlaridan biriga aylangan.

[[Marvel kinematografiya koinoti|Marvel kinematografiya olamida]] Thor va Loki ilk bor 2011-yilda suratga olingan „[[Thor (film)|Thor]]“ filmida namoyon boʻlgan. Shundan soʻng, Thor muntazam ravishda Marvel filmlarida koʻrinsh beradi va „[[Qasoskorlar]]“ seriyasining ajralmas qismiga aylanadi.

Asgard „[[Thor: Ragnarok]]“ filmida asosiy mavzuga aylangan boʻlib, u qadimgi skandinav mifologiyasidagi voqealarga muvofiq tarzda yoʻq qilinadi. Marvel olamiga asoslangan video oʻyinlar, teleseriallar va kitoblarda ham Asgard va boshqa skandinav mifologiyasi elementlari uchraydi, ammo bu tasvirlar koʻpincha tarixiy manbalarga toʻliq mos kelmaydi.

=== Video oʻyinlarda ===
Asgard [[God of War Ragnarök|God of War: Ragnarök]] video oʻyinida oʻrganish mumkin boʻlgan hududlardan biri sifatida tasvirlangan. Ushbu oʻyin 2018-yilda skandinav mifologiyasiga asoslangan [[God of War]] oʻyinining davomi hisoblanadi{{sfn|God Of War Interview}}.

Shuningdek, Assassinʼs Creed Valhalla oʻyinida Asgard „tasavvuriy sayohat“ (vision quest) qismi sifatida namoyon boʻlgan boʻlib, unda oʻyinchilar skandinav xudolari bilan bogʻliq voqealarni boshdan kechiradilar{{sfn|PC Games AC}}.

== Yana qarang ==

* [[Olimp togʻi|Olimp togʻi]] – Olimpiya xudolarining uyi

== Manbalar ==
{{manbalar|2}}

== Adabiyotlar ==
{{refbegin}}
* {{Cite book|last= Boult|first= Katherine|title= Asgard and the Norse Heroes|publisher= University of Michigan Library|year= 1948|isbn= 978-1176204492|location= Ann Arbor|pages= 21, 56–59, 72, 82–90, 121–123}}
* {{Cite journal|last=Fontenrose|first=Joseph|date=1983|title=The Building of the City Walls: Troy and Asgard|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-american-folklore_january-march-1983_96_379/page/53|journal=The Journal of American Folklore|volume=96|issue=379|pages=53–63|doi=10.2307/539834|jstor=539834|issn=0021-8715}}
* {{cite journal |last1=Heide |first1=Eldar |title=Contradictory cosmology in Old Norse myth and religion – but still a system? |journal=Maal og Minne |date=2014 |volume=106 |issue=1 |url=http://ojs.novus.no/index.php/MOM/article/view/226 |access-date=23 April 2022 |language=no |issn=1890-5455}}
* {{Cite book|last= Lindow|first=John|title=Norse mythology : a guide to the Gods, heroes, rituals, and beliefs|url= https://archive.org/details/norsemythologygu0000lind|publisher=Oxford University Press|date=2002|isbn= 9786610532490 |location=Oxford|oclc=1136323846|pages =[https://archive.org/details/norsemythologygu0000lind/page/12 13], 37, 54–56}}
* {{cite journal |last1=Mattioli |first1=Vittorio |title=Grímnismál : a critical edition |journal=University of St Andrews |date=2018 |s2cid=165843311 |language=en}}
* {{cite book |last1=Simek |first1=Rudolf | author-link = Rudolf Simek | translator1-last = Hall | translator-first = Angela |title=A Dictionary of Northern Mythology |date=2008 |publisher=BOYE6 |isbn=9780859915137}}
* {{Cite web|ref={{SfnRef|Encyclopedia Britannica, Asgard}}|title= Asgard {{!}} Norse mythology|url=https://www.britannica.com/topic/Asgard|access-date=2020-06-03 |website=Encyclopedia Britannica|language=en}}
* {{cite web |ref={{SfnRef|PC Games AC}}|url=https://www.pcgamesn.com/assassins-creed-valhalla/asgard-jotunheim |title=You can visit Asgard and Jotunheim in Assassinʼs Creed Valhalla |website=PCGamesN |date=15 October 2020 }}
* {{cite AV media|ref={{SfnRef|God Of War Interview}}|url=https://www.youtube.com/watch?app=desktop&v=nOJrXHLQPx8|title=God Of War Ragnarök Developer Interview|website=IGN|date=9 September 2021}}
{{refend}}

== Havolalar ==
{{refbegin}}
* {{cite book| translator-last1 = Bellows| translator-first1 = Henry Adams| translator-link1 = Henry Adams Bellows (businessman) | date = 1923| chapter = Lays of the Gods: Voluspo| editor1-last = Bellows| editor1-first = Henry Adams| editor1-link = Henry Adams Bellows (businessman) | title = The Poetic Edda| url = https://books.google.com/books?id=OjZcAAAAMAAJ | series = Scandinavian classics, vols. 21, 22 | location = New York | publisher  = American-Scandinavian Foundation | publication-date = 1926 | page = 3 | access-date = 9 August 2021 }}
* {{Cite book|last=Crawford|first=Jackson|title=The Poetic Edda : stories of the Norse Gods and heroes|url=https://archive.org/details/poeticeddastorie0000unse|publisher=Hackett Publishing Company, Inc|year=2015|isbn=978-1-62466-358-1|location=Chicago|pages=[https://archive.org/details/poeticeddastorie0000unse/page/n37 12]–14, 47–58, 68, 95|oclc=905921490}}
* {{cite book |last1=Laing |first1=Samuel |title=Heimskringla. Part two, Sagas of the Norse Kings |date=1961 |publisher=Dent |location=London |isbn=0460008471}}
* {{cite book |last1=Orchard |first1=Andy | author-link= Andy Orchard |title=The Elder Edda : a book of Viking lore |url=https://archive.org/details/eldereddabookofv0000unse |date=2011 |publisher=Penguin Books |location=London |isbn=9780141393728}}
* {{Cite book|last1=Sturluson|first1=Snorri|title=The prose Edda: Norse mythology|url=https://archive.org/details/proseeddanorsemy0000snor|last2=Byock|first2=Jesse L.|publisher=Penguin Classics|year=2005|isbn=0-14-044755-5|location=London|pages=[https://archive.org/details/proseeddanorsemy0000snor/page/30 30]–48, 55–78, 80–83, 93–94, 97|oclc=59352542}}
* {{cite book |last1=Sturluson |first1=Snorri |translator-last=Brodeur|translator-first=Arthur Gilchrist|title=The Prose Edda |date=2018 |publisher=Franklin Classics Trade Press |isbn=9780344335013}}
* {{cite web |ref={{SfnRef|Gylfaginning (ON)}}| title=Gylfaginning (Old Norse) |url=https://heimskringla.no/wiki/Gylfaginning |website=heimskringla.no |access-date=4 October 2022}}
* {{cite web | title=Skaldskáparmál (Old Norse) |ref={{harvid|Skáldskaparmál}} |url=https://heimskringla.no/wiki/Sk%C3%A1ldskaparm%C3%A1l |website=heimskringla.no |access-date=8 October 2022}}
{{refend}}

{{Tashqi havolalar}}

[[Turkum:Mifologiya]]
[[Turkum:Skandinaviya mifologiyasi]]