Avtomat sahifasining manbasini koʻrish

{{disambig}}

<!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn boshi -->
'''Avtomat''' (yunoncha: "automatos" – oʻzi harakatlanuvchi) – 1) ma’lum ishdagi barcha jarayonlarni berilgan dastur boʻyicha kishining ishtirokisiz oʻzi ba-jaradigan qurilma. A.ni bir oz sozlab, ayrim hollarda nazorat qilib turish kerak boʻladi. Avtomobil dvigatellari porshenini ishlab chiqaradigan avtomat-lashtirilgan zavodda metallni eritishdan tortib, to tayyor porshen olish, por-shenlarni saralash va hatto yashiklarga joylashgacha barcha ishlarni A.lar baja-radi. Yarim A.larda ayrim operatsiya ba-jarilgach, mashina oʻz-oʻzidan toʻxtaydi, uni ishchi yana yurgizib yuboradi. A. va yarim A.lar mashinasozlik, toʻqimachilik, oziq-ovqat sanoatlarida, qishloq xoʻjaligida keng qoʻllanadi. Mas, paxta ekishda seyalkaning uyaga chigit tashlab beradigan qismi oddiy A. hisoblanadi. A.lar texnologik (turli avtomatlash-tirilgan agregatlar va boshqalar), energetik (avtomatik asboblar, qurilmalar va boshqalar), transport (avtomashinist, avtopilot va boshqalar), hisoblash-yechish (hisoblash mashinalari va boshqalar), savdo (magazin-avtomat va boshqalar), harbiy (avtomatik qurollar va boshqalar), mai-shiy avtomatlar, oʻyin avtomatlari va boshqa turlarga boʻlinadi. "Oʻzi harakatlanadigan" mexanizmlar qadimdan ma’lum. Prujinali va mayatnikli soatlarning yaratilishi (<nowiki>XVII</nowiki> asr) A. rivojiga ancha ta’sir etdi. A.dan sanoatda foydalanish <nowiki>XVIII</nowiki> asrga – sanoat inqilobi davriga toʻgʻri keladi. Elektro-texnikaning rivojlanishi (<nowiki>XIX</nowiki> asr) elektr yordamida harakatlanadigan A.ning pay-do boʻlishiga olib keldi. Elektronikaning paydo boʻlishi (<nowiki>XX</nowiki> asr) bilan tamoman yangi ''elektron avtomatik qurilmalar'' va ''boshqaruvchi hisoblash mashinalari'' pay-do boʻldi. Shu tufayli A.ning imkoni-yatlari va qoʻllanilish sohalari borgan sari kengaymoqda; 2) kibernetikaning asosiy tushunchalaridan biri; diskret (raqamli) axborotlarni diskret vaqt taktlari bilan qayta ishlaydigan texnika va biologik tizimning mavhum modeli (qarang Avtomatik boshqarish nazariyasi)<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>.
<!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn oxiri -->
== Yana qarang ==
* [[Avtomat (qurol)]]
* [[Avtomat (mexanizm)]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{OʻzME}}

==Havolalar==
* {{vikiiqtibos}}

[[cs:Automat]]