Banu Avs sahifasining manbasini koʻrish

{{Qabila bilgiqutisi|nisba=Avsiy|nomi=Avs|mahalliy_nomi=بنو أوس|joylashuv=[[Madina]], [[Hijoz]]|tili=[[arab]]|dini=[[sunniy]], [[islom]]|kelib_chiqishi=Azd}}'''Banu Avs''' ([[arabcha]]: بنو أوس „Avs oʻgʻillari“) yoki oddiygina '''Avs''' (shuningdek, '''Aus''' deb atalgan) – [[Madina (shahar)|Madinadagi]] asosiy [[Arabiston yarim orolidagi qabilalar va urugʻlar|arab qabilalaridan]] biri. Ikkinchisi [[Banu Xazraj|Xazraj]] boʻlib, ikkisi [[Hijrat|hijratdan]] keyin [[Ansor|ansorlarni]] („Muhammadning yordamchilari“) tashkil qilgan<ref name="Watt1986p771">{{Harvard citation no brackets|Watt|1986|p=771}}.</ref><ref name="JE-BanuAus">{{Harvard citation no brackets|Gottheil|Hirschfeld|}}</ref><ref name="JE-Medina">{{Harvard citation no brackets|Jacobs|Montgomery|}}</ref>.

Avs qabilasi qahtoniy [[Arablar|arablarning]] bir boʻlagi boʻlgan qadimgi Azd qabilasidan kelib chiqqan<ref>{{Kitob manbasi |url=https://books.google.com/books?id=0OrCo4VyvGkC&pg=PA193 |title=Muhammad and the Origins of Islam |last=Peters |first=Francis E. |date=1994 |publisher=SUNY Press |isbn=9780791418758 |language=en}}</ref>. Avs va Xazraj islomdan oldingi davrda ''Banu'' ''Qayla'' ({{Lang|ar|بنو قيلة}}) nomi bilan mashhur boʻlgan<ref name="Watt1986p7712">{{Harvard citation no brackets|Watt|1986|p=771}}.</ref>.

== Etimologiyasi ==
''Avs'' soʻzi „sovgʻa“ degan maʼnoni anglatadi, yaʼni „Manotning sovgʻasi“ iborasining qisqarishidan ([[arabcha]]:أوس مناة, „[[Manot|Manotning]] sovgʻasi“). Islom davrida bu ism ''Avsullohga'' ([[arabcha]]: أوس الله) oʻzgartirilgan<ref name="Watt1986p7713">{{Harvard citation no brackets|Watt|1986|p=771}}.</ref>.

== Tarixi ==
Taxminan milodiy 300-yilda<ref>{{Harvard citation no brackets|Muir|1858|p=ccxxx}}.</ref> Avsning bobosi Saʼlaba ibn Amr oʻz qabilasidan ajralib, [[Madina (shahar)|Yasribga]] (Madinaga) joylashdi<ref>{{Harvard citation no brackets|Al Mubarakpuri|2002|pp=24–25}}.</ref>. Oʻsha paytda Yasrib yahudiy [[Urugʻ|urugʻlari]] tomonidan boshqarilardi va Banu Qayla bir muncha vaqt yahudiylarga boʻysundi. Xazraj palma daraxtlari va qal’alardan ulush oldi<ref name="Watt1986p7714">{{Harvard citation no brackets|Watt|1986|p=771}}.</ref>. Shunday qilib, 5-asrda, Banu Qayla [[Madina (shahar)|Yasrib]] nazoratini oldi<ref>{{Harvard citation no brackets|Muir|1858|p=ccxxxi}}.</ref> va yahudiylar taxminan bir asr davomida asosiy fondan chiqdi<ref name="JE-Medina2">{{Harvard citation no brackets|Jacobs|Montgomery|}}</ref>.

Hijratdan oldingi davrda Avs qabilasining boshligʻi Voil urugʻidan boʻlgan Abu Qays al-Aslat rahbarlikni Abdulashhal urugʻidan boʻlgan Hudayr ibn Simoqqa topshirdi. Jiddiy magʻlubiyatdan soʻng Abdulashhal va Zafar Yasribdan chiqarildi. Xazrajiy urugʻidan boʻlgan Amr ibn Nu’mon [[Banu Qurayza]] va [[Banu Nodir]] qabilalarini bir-biriga qarama-qarshi boʻlgan ittifoqqa siqib chiqardi<ref name="Watt1986p7715">{{Harvard citation no brackets|Watt|1986|p=771}}.</ref>. Muzayna koʻchmanchilari ham ularga qoʻshildi. [[Abdulloh ibn Ubay ibn Salul|Abdulloh ibn Ubay]] va boshqa bir xazraj boshliqlari<ref name="Bosworth1986p1283">{{Harvard citation no brackets|Bosworth|1986|p=1283}}.</ref>, shuningdek, yahudiy qabilasi Banu Qaynuqo<ref name="JE-Medina3">{{Harvard citation no brackets|Jacobs|Montgomery|}}</ref> hamda koʻchmanchi Juhayna va Ashjaʼdan tashqari koʻpchilik xazrajiylar Amr ibn Nu’monni qoʻllab-quvvatladilar. Horisaning avsiy urugʻi betaraf boʻlib qoldi. Keyin, taxminan, 617-yilda [[Buas jangi|Buos jangi]] boshlandi: Avslar avvaliga ortga chekinishdi, lekin oxir-oqibat raqiblarini magʻlub etishdi. Har ikki tomonning yetakchilari halok boʻldi<ref name="Bosworth1986p1283" />.

[[Shialik|Shia]] manbalari ularni yahudiylar deydi<ref name="balagh.net">[http://www.balagh.net/english/ahl_bayt/the_message/27.htm The Message] {{Webarxiv}}</ref>. Lekin bir yahudiy manbasi ular va [[Banu Xazraj]] IV asrda Madinaga Yamandan kelgan [[Arablar|arab]] qabilalari ekanligini aytadi. Yahudiy manbasining aytishicha, bu ikki qabila 5-asrda „tashqaridan yordam chaqirib, ziyofatda xiyonatkorona qirgʻin qilish“ orqali Madina hokimiyatini yahudiylardan tortib olgan<ref name="JE-Medina4">{{Harvard citation no brackets|Jacobs|Montgomery|}}</ref>.

[[Shialik|Shia]] manbasining aytishicha, ular 120 yildan beri urushib kelgan va dushman boʻlgan<ref name="balagh.net2">[http://www.balagh.net/english/ahl_bayt/the_message/27.htm The Message] {{Webarxiv}}</ref>. Yahudiy manbasining taʼkidlashicha, ular Islom paygʻambari [[Muhammad]] Madinaga hijrat qilishlaridan bir necha yil oldin [[Buas jangi|Buos jangida]] bir-biriga qarshi urushga kirishgan<ref name="JE-Medina5">{{Harvard citation no brackets|Jacobs|Montgomery|}}</ref>.

Madinada koʻplab yahudiy qabilalari boʻlgan: [[Banu Nodir]], [[Banu Qurayza]], Banu Qaynuqo va yana 9 ta shunday qabilalar boʻlgan. Ammo Madina konstitutsiyasida Qaynuqo, Nodir va Qurayza nomi yoʻq. Baʼzilarida yahudiy boʻlmagan yirik arab qabilalarining oilaviy urugʻlari (masalan, Muhammad va uning birinchi izdoshlarini taklif qilish va boshpana berish tashabbusi bilan „Al-Ansor“ unvoniga sazovor boʻlgan Banu Avs qabilasi), boshqalari qabilalarida yahudiy boʻlmagan oilaviy urugʻlarga ega, yana boshqalari esa yahudiy edi.

[[Buas jangi|Buos]] jangida [[Banu Nodir]] va [[Banu Qurayza]] qabilalari Banu Avs bilan, Banu Qaynuqo qabilasi esa [[Banu Xazraj]] bilan ittifoq tuzdilar. Ikkinchisi uzoq va umidsiz jangdan soʻng magʻlubiyatga uchradi<ref name="JE-Medina6">{{Harvard citation no brackets|Jacobs|Montgomery|}}</ref>.

== Hijratdan soʻng ==
Banu Avs Madina konstitutsiyasiga musulmonlarning ittifoqchilari, „moʻminlar bilan bir millat“ sifatida kiritilgan<ref name="balagh.net3">[http://www.balagh.net/english/ahl_bayt/the_message/27.htm The Message] {{Webarxiv}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=http://en.wikisource.org/wiki/Constitution_of_Medina |sarlavha=Medina Charter - Wikisource |ish=en.wikisource.org |arxivurl=https://web.archive.org/web/20060627022522/http://en.wikisource.org/wiki/Constitution_of_Medina |arxivsana=2006-06-27}}</ref>. Keyin Banu Avs va boshqalar ansorlar nomi bilan mashhur boʻldilar. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[vikipediya:Manba kerak|<span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2008)">iqtibos kerak</span>]]'' &#x5D;</sup>

Banu Qurayza Madinada yashaydigan yahudiy qabilasi edi. Banu Qurayzaning xiyonati uchun va Xandaq jangida musulmonlar va ularning ittifoqchilarini yoʻq qilish maqsadida Madinaga shafqatsiz hujum boshlagan Makkalik butparast dushmanlarga yordam berlgani uchun qasos sifatida [[Xandaq jangi|627]]-yilda Islomni qabul qilgan bir necha kishidan tashqari qabila odamlari oʻlimga hukm qilindi.

Banu Qurayza Buos jangida Banu Avsning ittifoqchisi boʻlganligi sababli, Banu Avs qabilasining boshligʻi [[Saʼd ibn Muʼoz|Saʼd ibn Muozni]] qozi qilib sayladilar. U erkaklarni oʻlimga, ayollar va bolalarni esa qullikka hukm qildi<ref name="JE-Medina7">{{Harvard citation no brackets|Jacobs|Montgomery|}}</ref>. Saʼd ibn Muozning oʻzi voqeadan koʻp oʻtmay, Xandaq jangida olgan jarohatlari tufayli vafot etdi.

== Qabilaga mansub kishilar ==

* [[Saʼd ibn Muʼoz|Saʼd ibn Muoz]] – boshliq
* [[Bashir ibn Saʼd|Bashir ibn Saʼd]] – faol qabiladosh<ref name="Vicegerency">Imamate: The Vicegerency of the Prophet [http://www.al-islam.org/ Al-islam.org]</ref>
* Usayd ibn Hudayr ibn Sammak<ref name="sunnipath2">[[The Sealed Nectar]] [http://www.sunnipath.com/Resources/PrintMedia/Books/B0033P0017.aspx The Second ‘Aqabah Pledge] {{Webarxiv}} on SunniPath.</ref>
* Saʼd ibn Xaysama ibn al-Horis<ref name="sunnipath2" />
* Rifoa ibn Abdulmunzir ibn Zubayr<ref name="sunnipath2" />

== Yana qarang ==

* [[Islom]]
* [[Muhammadning yurishlari roʻyxati|Muhammadning yurishlari roʻyxati]]
== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Arab qabilalari]]
[[Turkum:Ansoriylar]]