Beliz sahifasining manbasini koʻrish

{{Maʼnolari|Beliz (maʼnolari)}}
{{Beliz_info}}

'''Beliz''' (Belize) – [[Markaziy Amerika]]dagi davlat. [[Yukatan]] yarimorolining janubi-sharqida joylashgan. Maydoni - 22 966&nbsp;km². Aholisi - 434 098 kishi (2024): Aholining etnik tarkibi asosan, ''negrlar'', ''mulatlar'', ''duragailar'', ''indeyslar''. Aholining 60% shaharlarda yashaydi. Rasmiy tili – ingliz tili. Dindorlarning 60% – katolik, qolganlari – protestantlar. Poytaxti – [[Belmopan]] shahri Maʼmuriy jihatdan 6 okrugga boʻlinadi. Hamdoʻstlik tarkibiga kiradi. Davlat boshligʻi [[Birlashgan Qirollik|Buyuk Britaniya]] qiroli- [[Charlz III]], general-gubernator uning vakili hisoblanadi. [[1973]]-yil iyungacha u [[Britaniya Gondurasi]] deb nomlangan .

== Tabiati ==
Yer yuzasi asosan, [[tekislik]]dan iborat, janubiy qismida 1122 m gacha balandlikdagi ''Mayya togʻlari'' joylashgan. [[Neft]] konlari bor. Iqlimi – [[tropik]], passat (tropiklardan [[ekvator]] tomon doim shamol esib turadi). Havoning oʻrtacha oylik temperaturasi 25°, 27°. Yiliga 2000&nbsp;mm ga yaqin yogʻin yogʻadi. Katta daryolari Rio-Ondo va Beliz, koʻllar, sohil boʻylab [[laguna]] (qoʻltiq)lar koʻp. Hududining katta qismi nam tropik oʻrmonlar, aksari qimmatli daraxt turlari bilan qoplangan, shimolida – savanna. Beliz [[hayvonot dunyosi]] turli-tuman hisoblanadi.

== Tarixi ==
<nowiki>XVI</nowiki> asr boshlarigacha Beliz hududida [[indeys]] qabilalari yashagan. <nowiki>XVI</nowiki> asr boshida ispanlar bosib olgan va ularning mustamlakasiga aylangan. 1862-yildan ''Britaniya Gondurasi'' nomi bilan [[Buyuk Britaniya]] mustamlakasi. 1964-yil ichki oʻzini oʻzi boshqarish huquqini olgan. 1973-yildan [[mamlakat]] rasmiy ravishda ''Beliz'' deb atala boshladi. 1981-yil 21-sentabrda Beliz mustaqilligi eʼlon qilindi.
== Iqtisodiyoti ==
Beliz – [[agrar mamlakat]]. [[Iqtisodiyot]]ining asosi qimmatli daraxt turlari – qizil, sandal daraxtlarini chetga chiqarish uchun tayyorlash va qayta ishlash, saqich ishlab chiqariladigan xom ashyo – chikle smolasi (yelimi)ni yigʻish. Beliz chetga chiqariladigan mahsulotlar, asosan, [[shakarqamish]], [[banan]] va sitrus mevalari (apelsin, greypfrut) yetishtirishga ixtisoslashgan. Kokos palmasi, ananas, banan, kakao, ichki isteʼmol uchun makkajoʻxori, sholi ham ekiladi. Janubiy hududlarda [[chorvachilik]] bilan shugʻullaniladi. [[Baliq]], dengiz hayvonlari ovlanadi, shuningdek taxta tilish, poʻlat prokatlash va oziq-ovqat sanoati korxonalari mavjud. [[Elektr energiya]] ishlab chiqarish – 74 mln. kVts.

== Transporti ==
Qattiq qoplamali avtomobil yoʻllari – 1,4 ming km. Asosiy dengiz porti – Beliz, uning yaqinida, ''Stenli Fildda'' [[aeroport]] bor. Belizdan chetga xom shakar, kiyim-kechak, meva konservalari, sitrus mevalar, yogʻochning qimmatli turlari, baliq chiqariladi. Oziq-ovqat, asbob-uskuna, transport vositalari, kimyoviy tovarlar va yoqilgʻi keltiriladi. Savdo-sotiqdagi asosiy mijozlari – [[AQSH]], [[Buyuk Britaniya]], [[Kanada]], [[Yamayka]], [[Meksika]]. Xorijiy sayyohlik rivojlangan. Pul birligi — [[Beliz dollari]]. „Amandala“ (1969-yildan), „Beliz Tayme“ („Beliz vaqti“, 1956-yildan), „Gavernment gazett“ („Hukumat gazetasi“), „Piplz pale“ („Xalq nafasi“, 1989-yildan), „Riporter“ („Muxbir“, 1968-yildan) gazetalari chiqadi. 1937-yildan yarim tijorat radioeshittirish xizmati mavjud<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>.
== Yana qarang ==
* [[Al-Falah masjidi]]
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Shimoliy Amerika mamlakatlari}}

== Siyosiy partiyalari va kasaba uyushmalari ==
Qonun chiqaruvchi organi – ikki palatali (senat va vakillar palatasi) Millim majlis (parlament). Ijrochi hokimiyat— bosh vazir boshchiligidagi hukumat. Birlashgan xalq partiyasi (1950), Beliz huquqi uchun milliy alyans (1992), Birlashgan demokratik partiya (1974) kabi partiyalar, Beliz milliy kasaba uyushma kongressi, Mehnatkashlarning birlashgan umumiy uyushmasi (1979, Xalqaro erkin kasaba uyushmalari konfederatsiyasiga kiradi) mavjud.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{OʻzME}}
{{chala}}

[[Turkum:Shimoliy Amerika mamlakatlari]]
[[Turkum:Beliz]]
[[Turkum:BMT aʼzolari]]