Bering dengizi sahifasining manbasini koʻrish

{{Dengiz
| Ocean_name         = Bering dengizi<!-- shundayligicha qoldirsa boʻladi, bunda sahifa nomi qabul qilinadi-->
| image_Ocean = LA2-Bering-Sea.png
| caption_Ocean = <!--tasvirga izoh-->
| image_bathymetry = <!--batimetriya tasviri-->
| caption_bathymetry = <!--batimetriya tasviriga izoh-->
| location = [[Rossiya]]/[[AQSh]]
| coords = 60.0428/-178.8575
| type = <!--tipi-->
| inflow = <!--suv kirish joylari-->
| outflow = <!--suv chiqish joylari-->
| catchment = <!--yogʻin tutish joylari-->
| basin_countries = <!--suv havzasiga aloqador mamlakatlar-->
| length = <!--eng katta uzunligi-->
| width = <!--eng katta kengligi-->
| area = 2 260 000 — 2 310 000{{sfn|Шунтов|2001|с=17}}
| depth = 1640{{sfn|Шунтов|2001|с=17}}
| max-depth = 4151/4420{{sfn|Шунтов|2001|с=17}}
| volume = 3 690 000 — 3 800 000{{sfn|Шунтов|2001|с=17}}
| residence_time = <!--suv aylanish vaqti-->
| salinity = <!--shoʻrligi-->
| temperature_high = <!--eng baland harorati-->
| temperature_low = <!--eng past harorati-->
| shore = <!--qirgʻoq uzunligi-->
| islands = <!--orollari-->
| cities = <!--aholi punktlari-->
| trenches = <!--yorilgan joylari-->
| benches = <!--tubidagi qiyaliklar-->
}}
'''Bering dengizi''' — [[Tinch okean]] shimolidagi yarim berk dengiz. Tinch okeanidan [[Aleut]], Komandor orollari ajratib turadi. Maydoni 2315 ming km². Eng chuqur joyi 5500 m, shimolida 200 m.dan kam. Kirgʻoqlarining aksari qismi baland va tik yon bagʻirli qoyalardan iborat. Buxta va qoʻltiq koʻp. Eng katta qoʻltiqlari: [[Anadir]], Olyutorka ([[Rossiya Federatsiyasi|RF]] sohilida), Norton, Bristol ([[Alaska]], [[AQSH]]). Bering dengizida SanLavrentiy, Karaga, Pribilov, Nunivak va boshqa juda koʻp orollar bor. Bering dengizi — Uzoq Sharqdagi eng yirik geosinklinal dengiz. Tubining qariyb yarmi kontinental shelfdan iborat. Bir necha tizma va ular orasida chuqur botiqlar bor. Materik yon bagʻri nisbatan tik. Suv osti kanʼonlari uchraydi. Tektonik parchalanish kuchli. Choʻkindilar materik yon bagʻrida asosan terrigen jinslardan iborat, shuningdek vulkanogen jinslar ham bor. Botiklarda choʻkindilar qalinligi 2,5&nbsp;km ga stali. Bering dengizining chuqur qismi Yer poʻstining subokean tipiga mansub. Fevralda havoning urtacha temperaturasi shimolda —23°, janubda 0° dan —4° gacha, avgustda shimolda 5°, janubda 10°. Yiliga shimolda 200-400&nbsp;mm, jan.da 1500&nbsp;mm yogʻin tushadi. Anadir va Olyutorka qoʻltiqlari qariyb toʻqqiz oy muzlaydi. Anadir va Yukon daryolari quyiladi. Suvining shoʻrligi 30—33‰. Bering dengizi da baliq, morj, dengiz mushugi, tyulen ovlanadi. Qirgʻoqlari va orollarida qushlar bozori bor. Asosiy portlari: Provideniya (RF), Nom (AQSH). Dengiz V. Bering nomiga qoʻyilgan.
== Tarixi ==
[[File:Beringian Margin canyons.png|thumb|upright=1.25|Bering dengizi]]
Aksariyat olimlarning fikriga koʻra, soʻnggi muzlik davrida dengiz sathi odamlarning sharqqiy Osiyodan Shimoliy Amerikaga, hozirgi Bering boʻgʻozi joylashgan quruqlikdagi Beringiya orqali piyoda koʻchib oʻtishlariga imkon beradigan darajada past boʻgan<ref>{{cite web |author =  |url = https://www.wdl.org/ru/item/126/ |title = Карта новых открытий в Восточном океане, 1781 г. |lang = ru |website = www.wdl.org |date =  |access-date = 2020-08-19 |deadlink = no |archive-url = https://www.webcitation.org/6ERgVnbSf?url=https://www.wdl.org/ru/item/126/ |archive-date = 2013-02-15 }} na sayte [[Мировая цифровая библиотека|Mirovoy sifrovoy biblioteki]]</ref>.
=== Etimologiyai ===
XVIII asr xaritalarida dengiz Kamchatka yoki Qunduz dengizi deb atalgan. Shu bilan birga, „qunduz“ bu yerda yashaydigan dengiz otterini (dengiz otterini) anglatadi. Dengiz otterining qimmatbaho moʻynasi bor, bu ruslarning Bering dengizini dastlabki tadqiq qilishiga sabab boʻlgan<ref>Novaya geograficheskaya dorojnaya karta Rossiyskoy imperii s oznacheniem 57 guberniy, 8 oblastey, 4 gradonachalstv, 4 upravleniy, 8 voevodstv, Zemli Bolshoy i Maloy Kabardi i Kirgiz Kaysakov. S pokazaniem uchebnix okrugov, gorodov, primechatelnix mest, vodyanix soobщeniy, pochtovix proezjix dorog, i rasstoyanie mejdu onimi v verstax. Sostavlena i izdana slujaщim v Voenno-tipograficheskom depo kapitanom Mednikovim. 1833. S.-Peterburg. Izdanie sey karti slujit edinstvenno rukovodstvom prepodavayuщim i uchaщimsya Rossiyskoy geografii po kursu G. G. Professor. Arseneva i Zyaslavskogo i dlya puteshestvuyuщix po Rossii</ref>.

Keyinchalik dengiz sayohatchi Vitus Bering sharafiga oʻzgartirildi. Uning rahbarligida dengiz 1725-1743-yillarda oʻrganildi. Dengizni [[Shimoliy Muz okeani]] bilan bogʻlaydigan Bering boʻgʻozi ham uning nomi bilan atalgan.

Bering dengizi nomi birinchi marta XIX asr boshlarida fransuz geografi S. P. Fliorier tomonidan taklif qilingan, ammo u faqat 1818-yilda rus sayohi V. M. Golovnin tomonidan foydalanishga kiritilgan. Biroq, 1833-yilgi [[Rossiya]] imperiyasining yangi geografik yoʻl xaritasida u Qunduz dengizi sifatida ham koʻrsatilgan.
=== Hozirgi zamon tarixi ===
1990-yil 1-iyunda [[Vashington]]da [[SSSR]] tashqi ishlar vaziri [[Eduard Shevardnadze]] [[AQSh]] Davlat kotibi [[Jeyms Beyker]] bilan birgalikda Shevardnadze-Beyker boʻylab Bering dengizi suvlarini AQShga oʻtkazish toʻgʻrisida shartnoma imzoladi.
== Joylashuvi ==
Maydoni 2,315 million km². Oʻrtacha chuqurligi 1600 metr, maksimali 5500 metr. Dengizning uzunligi shimoldan janubgacha 1600 km, sharqdan gʻarbgacha — 2400 km. Suv hajmi 3795 ming km³. Suv havzasi 1,7 million km.

Bering dengizi marginaldir. U Shimoliy [[Tinch okeani]]da joylashgan boʻlib, Yevro-Osiyo va [[Shimoliy Amerika]] qitʼalarini ajratib turadi. Shimoli-gʻarbda Shimoliy [[Kamchatka]], [[Koryak]] togʻlari va [[Chukotka]] qirgʻoqlari bilan chegaralangan.
Dengizning janubiy chegarasi Aleut orollari zanjiri boʻylab chizilgan boʻlib, janubga egilgan ulkan yoyni hosil qiladi va uni Tinch okeanining ochiq suvlaridan ajratib turadi. Shimoldagi Bering boʻgʻozi uni Shimoliy Muz okeani bilan, janubdagi Komandor-Aleut zanjiridagi koʻplab boʻgʻozlar esa Tinch okeani bilan bogʻlaydi.

Dengiz qirgʻogʻi koʻrfaz va burni bilan oʻralgan. Rossiya sohilidagi yirik qoʻltiqlar: [[Anadirskiy]], [[Karaginskiy]], [[Olyutorskiy]], [[Korfa]], [[Kresta]]; Amerika qirgʻogʻida: [[Norton]], [[Bristol]], [[Kuskokwim]].

Orollar asosan dengiz qirgʻogʻida joylashgan:

AQSH hududi ([[Alyaska]]): [[Pribilof]] orollari, [[Aleut]] orollari, [[Diomed]] orollari (sharqida — [[Krusenstern]] oroli), [[Sent-Lorens]] oroli, [[Nunivak]], [[King]] oroli, Sent-Metyu orollari.
Rossiya hududi. Chukotka avtonom okrugi: Diomed orollari (gʻarbiy — Ratmanov oroli). Kamchatka hududi:[[Komandir]] orollari, [[Karaginskiy]] oroli.
Katta daryolar Yukon va Anadir, shuningdek, [[Agiapuk]] dengizga quyiladi.

Suv zonasi ustidagi havo harorati yozda +7 … +10 ° C gacha, qishda esa −1 … −23 ° C gacha. Shoʻrligi 33-34,7‰.

Har yili sentyabr oyining oxiridan iyul oyida muz hosil boʻladi va eriydi. Dengiz yuzasi (Bering boʻgʻozidan tashqari) har yili taxminan oʻn oy muz bilan qoplangan (taxminan besh oy — dengizning shimoliy yarmi, taxminan etti oy, noyabrdan maygacha — dengizning shimoliy uchdan bir qismi) . [[Lourens]] koʻrfazi baʼzi yillarda muzlar umuman erimatydi. Bering boʻgʻozining gʻarbiy qismida oqimlar olib kelgan muzliklar hatto avgust oyida ham paydo boʻlishi mumkin<ref>{{книга |автор = Леонов А. К. |язык = ru |заглавие = Региональная океанография |место = Л. |издательство = Гидрометеоиздат |год = 1960 |том = 1 |страницы = 164}}</ref>.
== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 <!-- Bot tomonidan yaratildi -->
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{OʻzME}}
{{Tinch okeanidagi dengizlar}}
[[Turkum:Dengizlar]]


{{chala}}