Boymirza Hayit sahifasining manbasini koʻrish

<!-- BU MATNNI SHUNDAYLIGICHA QOLDIRMANG! KERAKLI JOYLARINI OʻZGARTIRING! -->'''Boymirza Hayit Mahmudmirza oʻgʻli''' ([[1917-yil]] [[17-dekabr]], Jarqoʻrgʻon qishlogʻi, [[Namangan uyezdi]], [[Fargʻona viloyati (Rossiya imperiyasi)|Fargʻona viloyati]], [[Turkiston muxtoriyati]], [[Rossiya imperiyasi]] — [[2006-yil]] [[31-oktabr]], [[Kyoln|Köln]], [[Germaniya]]) — [[Turkiston]] va Oʻrta Osiyo boʻyicha tarixchi va sharqshunos olim.

== Tarjimai holi ==

=== Erta hayot ===
Boymirza Hayit 1917-yil 17-dekabrda Namangan uyezdining Jarqoʻrgʻon qishlogʻidagi [[Oʻzbeklar|oʻzbek]] oilasida tugʻilgan. Boymirza onasi Robiya Hayit va otasi Mirza Mahmudmirza oʻgʻli tomonidan tarbiyalangan toʻqqizta farzanddan bittasi edi. Oʻsmirligidayoq Boymirza adabiyot va sanʼatga qiziqqan. 30-chi yillardagi qiyinchiliklarga qaramasdan 1939-yilda [[Oʻzbekiston milliy universiteti|Toshkent]] Davlat Universitetining tarix fakultetini tugatgan.

=== Harbiy faoliyat ===
Oʻsha yiliyoq qizil armiyaga chaqirilgan va 1939-yilning dekabr oyida Namanganni tark etib, tank komandiri unvonida qizil qoʻshinlarning [[Polsha]] yurishida qatnashgan. Keyinchalik leytenant darajasiga koʻtarilgan.
1941-yili, [[Germaniya]] [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|Sovet]] Ittifoqiga hujum qilganidan 10 kun oʻtgach, Belarus hududida nemislarga asirlikka tushgan. Hayitning iddaosiga koʻra, uni asirlar lageridan Mustafo Choʻqayning oʻzi olib ketgan. Keyinchalik Boymirza Hayit [[Turkiston legioni|Turkiston legionida]] zobit boʻlib xizmat qilgan.

=== Urushdan keyingi faoliyati ===
Urush tugashidan keyin u Gʻarbiy Germaniyada qolgan va Myunster Universitetini bitirib, shu universitetda tarix, sharqshunoslik va islomshunoslikdan dars bergan. Bundan boshlab, u oʻzining vatani — Turkistonnig tarixi va adabiyoti boʻyicha chuqur ilmiy izlanishlar boshlagan.1950-yili Turkiston [[Turkiston muxtoriyati|Muxtoriyati]] va [[Alash oʻrda|Alash]] Oʻrda mavzusidagi dissertatsiyani himoya qilib, falsafa fanlari doktori ilmiy darajasiga erishgan. Oʻsha yiliyoq u [[Kyoln]] shahridan boʻlgan Rut ismli yosh shifokorga uylangan. Ular ikkita oʻgʻil — Ertay va Mirzo hamda bitta qiz — Dilbar koʻrgan. 1950-yildan umrining oxirigacha Boymirza Hayit [[Nemis tili|nemis]], [[Ingliz tili|ingliz]] va [[Turk tili|turk]] tillarida oʻnlab maqolalar va Turkiston tarixiga oid 15 kitob yozgan.
Hayit dunyoning bir nechta universitetida dars bergan. U [[London universiteti|London]] universitetida assistent, [[Garvard universiteti|Harvard]], [[Anqara|Anqaradagi]] [[Hajettepe]], Istanbul universiteti va Istanbuldagi Marmara universitetlarida maʼruzachi boʻlib ishlagan.
Hayit Sovet Ittifoqi va [[Xitoy]] tomonidan bosib olingan Oʻrta Osiyo qismining mustaqilligi va birligi tarafdori edi. U Turkiston tarixini keng miqiyosda yoritgan kamdan kam tarixchilardan biridir. 2004-yilda [[Istanbul Texnika Universiteti|Istanbul Texnika Universiteti]] oldidagi xizmatlari uchun unga faxriy doktor unvoni berilgan.

2006-yil 31-oktabrda Kyoln shahrida, 88 yoshda olamdan oʻtgan.

== Ayrim chop etilgan ishlarining roʻyxati ==

=== Kitoblar ===
** „Die Nationalen Regierungen von Kokand und der Alasch Orda.“ Ph.D. thesis for University of Münster, Munich, 1950 („Qoʻqon va Alash Oʻrdadagi milliy hukumatlar“)
** „Sowjetrußische Orientpolitik am Beispiel Turkestan.“ Köln-Berlin: Kiepenhauer & Witsch, 1956
*** „Turkestan im XX Jahrhundert.“ <nowiki/>[[Darmstadt]]: Leske, 1956 („Turkiston XX asrda“)
**** „Documents: Soviet Russiaʼs Anti-Islam-Policy in Turkestan.“ Düsseldorf: Gerhard von Mende, 2 vols, 1958
**** „Turkestan Zwischen Russland Und China.“ <nowiki/>[[Amsterdam]]: Philo Press, 1971 („Turkiston Rossiya va Xitoy oʻrtasida“)
**** „Turkestan. Im Herzen Euroasiens“. Studienverlag, 1980. {{ISBN|3-922145-50-7}} („Turkiston Yevroosiyo markazida“)
**** „Some thoughts on the problem of Turkestan“, Institute of Turkestan Research, 1984
**** „Islam and Turkestan Under Russian Rule.“ Istanbul: Can Matbaa, 1987
**** „Berichte und Forschungen über Turkestan.“ Köln. 1997 („Turkiston haqidagi izlanishlar hisoboti“)
**** „Yeni Çag Türkistan tarihi kaynaklar.“ Turan Kültür Vakf, 2000 {{ISBN|975-7893-28-5}}
**** „Basmatschi: Nationaler Kampf Turkestans in den Jahren 1917 bis 1934.“ Köln: Dreisam-Verlag, 1993. <nowiki>{{ISBN|3-89452-373-5}}</nowiki>; {{ISBN|3-89607-080-0}}. („Bosmachilar: 1917-1934 yillarda milliy ozodlik kurashi“)

=== Maqolalar ===
* „The Communist Party in Turkestan“ London: Central Asian Review, 1957.
* „Turkestan as an Example of Soviet Colonialism“ Studies on the Soviet Union. pp. 78-95 1961
* „Sowjetrußische Kolonialismus und Imperialismus in Turkestan.“ Oosterhout. 1962
* „Turkistanda Emir haqqinda yeni fikir carayanlari.“ Milli Turkistan. No. 126. 1969.
* „Der Islam und die anti-islamische Bewegung in der Sowjetunion.“ Osteuropa 22(2). 114-118. 1972 („Sovet Ittifoqida Islomning antiislomizmi“)
* „Turkistan: A case for national independence.“ Journal of Muslim Minority Affairs. 1. pp. 38-50. 1979.
* „Turkestan im Herzen Euroasiens.“ Studienverlag (1), 1980.
* „Western Turkestan: The Russian dilemma.“ Journal of Muslim Minority Affairs. 6 (I) pp. 137-51. 1985
* „Turkestan als historischer Faktor und politische Idee.“ Studienverlag 17 1988

== Manbalar ==
# Jacob M. Landau. Pan-Turkism: from irredentism to cooperation. London:C Hurst & Co (Publishers) Ltd, 1995.p 121. {{ISBN|1-85065-223-6}}
# [http://www.ozturkler.com/data_english/0005/0005_01.htm] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20061210221015/http://www.ozturkler.com/data_english/0005/0005_01.htm |date=2006-12-10 }}
# [http://www.pressbox.co.uk/detailed/Science/His_life_was_aimed_at_the_study_of_Turkestan_The_well-known_Uzbek_historian_Dr._Baymirza_Hayit_pass_88700.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928030312/http://www.pressbox.co.uk/detailed/Science/His_life_was_aimed_at_the_study_of_Turkestan_The_well-known_Uzbek_historian_Dr._Baymirza_Hayit_pass_88700.html |date=2007-09-28 }}
# [http://www.rferl.org/featuresarticle/2006/11/EBB41944-2F9A-42B9-8395-19AAF6744645.html] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20061121225318/http://www.rferl.org/featuresarticle/2006/11/EBB41944-2F9A-42B9-8395-19AAF6744645.html |date=2006-11-21 }}
# Abdullayev K. N., 2009, [http://www.istmira.com/istnovei/ot-sinczyanya-do-xorasana/page/297/ 501] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160304062836/http://www.istmira.com/istnovei/ot-sinczyanya-do-xorasana/page/297/ |date=2016-03-04 }}-b.
##
## <!--- Turkumlar --->

[[Turkum:Oʻzbekiston Milliy universiteti bitiruvchilari]]