Cessna sahifasining manbasini koʻrish

'''„Sessna“''' , yoki '''„Cessna“''' ({{lang-en|Cessna Aircraft Company}}) — [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|Amerika]] [[Tayyora|samolyotlari]] ishlab chiqaruvchi kompaniya. Bosh ofisi [[Wichita (Kansas)|Uichita]] shahrida, [[Kanzas]], [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]]. Kompaniya 1927-yilda [[Kanzas|Kanzasda]] samolyot konstruktori va dizayneri Klayd Vernon Cessna tomonidan tashkil etilgan. [[1985|1985-yilda]] General Dynamics korporatsiyasi tomonidan sotib olingan. [[1992]] [[Textron|yildan beri Textron]] kompaniyasiga tegishli.

== Tarixi ==
Kanzaslik fermer Klayd Cessna oʻzining birinchi samolyoti qurilishini 1911-yil iyun oyida yakunladi va shu tariqa [[Buyuk tekisliklar|Buyuk tekisliklardagi]] birinchi uchuvchi boʻldi. [[Oklahoma|Oklaxoma shtatining]] Enid shahrida Cessnaning birinchi yogʻoch va matodan samolyot ishlab chiqaruvchi zavodi ochildi. Keyinchalik, kredit olishda qiynalib, Cessna [[Kanzas|Kanzas shtatining]] [[Wichita (Kansas)|Uichita]] shahriga koʻchib oʻtdi<ref>{{veb manbasi|url=http://www.enidnews.com/localnews/local_story_025012803.html|sarlavha=Статья в «Enid News»|kirish sanasi=2015-12-12|arxivurl=https://web.archive.org/web/20080530001340/http://www.enidnews.com/localnews/local_story_025012803.html|arxivsana=2008-05-30}}</ref>.
[[Fayl:Cessna_DC-6B.jpg|right|thumb| Cessna DC-6B]]
[[1924|1924-yilda]] Klayd Cessna, Lloyd Stirman va Valter Bik yengil samolyotlar ishlab chiqaradigan Travel Air Manufacturing kompaniyasini yaratdilar. Kompaniya sotilgandan soʻng, uchalasi ham oʻzlarining samolyot ishlab chiqaruvchi kompaniyalariga asos solishdi<ref>{{veb manbasi|url=http://airportjournals.com/the-boys-from-travel-air-three-partners-three-philosophies/|sarlavha=The Boys from Travel Air: Three Partners, Three Philosophies|muallif=Murphy, D.|kirish sanasi=2015-12-12|arxivsana=2015-12-22|arxivurl=https://web.archive.org/web/20151222090841/http://airportjournals.com/the-boys-from-travel-air-three-partners-three-philosophies/}}</ref>.

Cessna Aircraft 1927-yilda tashkil etilgan boʻlib, dastlab Cessna-Roos Aircraft Company nomi ostida boʻlgan. Kompaniyaning hammuallifi Viktor Rus bir oylik ishdan keyin oʻz ulushini Cessnaga berdi va oʻsha yili uning nomi kompaniya nomidan yoʻqoldi. 1932-yilda kompaniya iqtisodiy inqiroz — [[Buyuk depressiya|Buyuk Depressiya]] tufayli oʻz ishini toʻxtatdi. Biroq, 1933-yilda kompaniya Amerika havo poygasida gʻolib chiqqan va 500 kub dyuymgacha boʻlgan dvigatelli samolyotlar uchun tezlik rekordini oʻrnatgan noyob Cessna CR-3 sport samolyotini ishlab chiqardi — soatiga 237 milya (381 km/soat).

Klayd Cessna oʻzining doʻsti, uchuvchi Roy Liggett musobaqa paytida oʻzining Cessna CR-2 samolyotini halokatga uchratganidan keyin kompaniyani tark etdi<ref name="Murphy" />. AQShdagi iqtisodiy inqirozga toʻgʻri kelib, u kompaniyani amalda bankrot qildi. Ammo 1934-yilda aka-uka Dueyn va Duayt Uolles, Cessnaning jiyanlari<ref name="Murphy">{{kitob manbasi|chapter=Clyde Cessna s Budget Racers|url часть=https://books.google.ru/books?id=4aXxnVCheqIC&pg=PA43&hl=ru&source=gbs_toc_r&cad=3#v=onepage&q&f=false|title=The Planes of Wichita: The People and the Aircraft of the Air Capital|author=Murphy, D.|year=2008|publisher=iUniverse|pages=43}}</ref> kurashayotgan kompaniyani nazorat qilishdi. Bu dunyodagi eng mashhur samolyot ishlab chiqaruvchilardan biriga aylanishni maqsad qilgan Cessna Aircraft tarixidagi burilish nuqtasi edi<ref name="Phillips">Phillips, Edward H: ''Wings of Cessna, Model 120 to the Citation III'', Flying Books, 1986. ISBN 0-911139-05-2</ref>.
[[Fayl:Cessna_C-34_G-AEAI_Squires_Gate_08.01.50_edited-4.jpg|right|thumb| Blekpul aeroportida Cessna C-34, 1950-yil]]
1937-yilda kompaniyaning birinchi [[Gidrosamolyot|amfibiya samolyoti]] boʻlgan Cessna C-37 Edo floatsda chiqarildi. 1940-yilda Cessna hozirgi kunga qadar eng katta buyurtmani oldi, bu AQSh armiyasi uchun maxsus jihozlangan 33 ta Cessna T-50 ni edi. Xuddi shu yili [[Kanada]] havo kuchlari yana 180 ta T-50 samolyotiga buyurtma berdi.

Urush oxirida Cessna fuqarolik samolyotlarini ishlab chiqarishga qaytdi va katta ulushni talab qiladigan urushdan oldingi katta qoʻl mehnatini talab qiladigan metall-mato va yogʻochdan yasalgan fyuzelaj texnologiyasidan voz kechib, muhrlangan qismlardan butunlay metall samolyotlar ishlab chiqarishga oʻtdi.. Urushdan keyingi birinchi fuqarolik modellari 1946-yilda ishlab chiqarilgan Cessna 120 va Cessna 140 edi. 1948-yilda Amerika uchuvchi-instruktorlari uyushmasi Model 140 ni „Yilning eng yaxshi samolyoti“ deb tan oldi.

1955-yilda CH-1 birinchi Cessna [[Tikuchar|vertolyoti]] sertifikatiga ega boʻldi.
[[Fayl:Cessna172-CatalinaTakeOff.JPG|right|thumb| Cessna 172]]
1956-yilda kompaniya Cessna 172 ni chiqardi va u dunyodagi eng mashhur samolyotga aylandi. U 1956-yildan beri jami 43 mingdan ortigʻi ishlab chiqarilgan boʻlsa, 2016-yil holatiga koʻra ishlab chiqarish davom etmoqda.

1960-yilda Cessna Reims Aviation ([[Fransiya]]) bilan hamkorlik dasturini ishga tushirdi va 1963-yilda oʻzining 50 000-chi samolyotini ishlab chiqardi (Cessna 172).

Kompaniyaning birinchi biznes-jeti Cessna Citation I 1969-yil 15-sentabrda ilk parvozini amalga oshirdi. 1975-yilda kompaniya oʻzining 100 000-chi samolyotini ishlab chiqardi. 1982-yilda yana bir oʻta mashhur model — Cessna 208 Caravan ishlab chiqarila boshlandi.

1984-yilda kompaniya asoschisi Dueyn Uolles isteʼfoga chiqdi va boshqaruvni yangi direktor Russ Meyerga topshirdi. Meyer darhol kompaniyani qayta qurishga kirishdi. Birinchi qadam Cessna-ni General Dynamicsga sotish edi. Bundan tashqari, 1986-yilda Meyer propellerli samolyotlar ishlab chiqarishni toʻxtatdi, chunki u baxtsiz hodisalar bilan bogʻliq koʻplab sud jarayonlari tufayli foyda keltirmadi. Ishlab chiqarish 1994-yilda [[Amerika Qoʻshma Shtatlari Kongressi|Kongress]] tomonidan Aviatsiya sanoatini qoʻllab-quvvatlash toʻgʻrisidagi qonun qabul qilingandan soʻng qayta tiklandi, bu esa boshqa narsalar qatori eski samolyot halokatida ishlab chiqaruvchilarning javobgarligini cheklab qoʻydi<ref>{{veb manbasi|url=http://home.iwichita.com/rh1/hold/av/avhist/csn/cessna_x.htm|sarlavha=Cessna Aircraft. History of the Maker of the World’s Most Popular Airplanes|kirish sanasi=2015-12-12|arxivsana=2015-12-15|arxivurl=https://web.archive.org/web/20151215184209/http://home.iwichita.com/rh1/hold/av/avhist/csn/cessna_x.htm}}</ref>.

[[1987|1987-yilda]] nemis Mattias Rust SSSRga noqonuniy ravishda qoʻshimcha baklarga ega Cessna 172 samolyotida , Sovet HHMning ushlab qolishidan qochishni uddalab, SSSRga parvoz qildi.

1992-yilda Cessna [[Textron]] ga sotildi, Textron oʻsha paytda allaqachon Bell Helicopterga egalik qilardi.

2007-yil oxirida Cessna bankrot boʻlgan Columbia Aircraftni 26,4 million dollarga sotib oldi. Columbia 350 va 400 Cessna 350 va Cessna 400 sifatida [[Oregon|Oregon shtatining]] Bend shahridagi Kolumbiya zavodida ishlab chiqarilishda davom etdi<ref name="Textron">{{veb manbasi|url=http://investor.textron.com/phoenix.zhtml?c=110047&p=irol-newsArticle&ID=1081833&highlight=|sarlavha=Textron's Cessna Aircraft Company to Acquire Assets of Columbia Aircraft|kirish sanasi=2007-11-28|familiya=Textron|muallifhavola=|sana=2007-11|arxivurl=https://web.archive.org/20120712141724/http://investor.textron.com/phoenix.zhtml?c=110047&p=irol-newsArticle&ID=1081833&highlight=|arxivsana=2012-07-12}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=http://www.avweb.com/avwebflash/news/Cessna_Buys_ColumbiaAircraftManufacturing_196671-1.html|sarlavha=Cessna Gets Columbia|sana=2007-11-27|muallif=Russ Niles|kirish sanasi=2007-11-29|arxivsana=2008-02-19|arxivurl=https://web.archive.org/web/20080219225208/http://www.avweb.com/avwebflash/news/Cessna_Buys_ColumbiaAircraftManufacturing_196671-1.html}}</ref>.

2012-yilda Textron Textron Aviation boʻlinmasini yaratdi, u yerda Cessna, Beechcraft va Hawker koʻchirildi.

== Kompaniya samolyotlari ==
[[Fayl:Cessna.560xl.citation.excel.arp.jpg|right|thumb| Shveysariya HHK ga tegishli Cessna 560XL Citation Excel]]
Cessna quyidagi samolyot modellarini ishlab chiqaradi<ref name="Comparison">{{veb manbasi|url=http://www.cessna.com/|sarlavha=Aircraft Comparison|kirish sanasi=2010-12-31|familiya=Cessna Aircraft|muallifhavola=|yil=2009|arxivsana=2007-10-21|arxivurl=https://web.archive.org/web/20071021194109/http://www.cessna.com/}}</ref>:

* Cessna 172 — 1956-yildan beri ishlab chiqariladi. Cessna 172S — dunyodagi eng massiv samolyot boʻlib, 44 000 nusxadan ortiq ishlab chiqarilgan<ref name="FlyingMag1">{{Статья|url=http://www.flyingmag.com/aircraft/pistons/cessna-172-still-relevant|title=Cessna 172: Still Relevant}}</ref>.
* Cessna 182 — 1956-yildan beri ishlab chiqariladi.
* Cessna 206 — 1962-yildan beri ishlab chiqariladi.
* Cessna 208 — 1984-yildan beri ishlab chiqariladi.
* Cessna 400 — Cessna 350 ning turbomotorli varianti boʻlib, 2004-yildan beri ishlab chiqariladi.
* Cessna 510 — 2005-yildan beri ishlab chiqarilayotgan ikki dvigatelli juda yengil biznes-jet.
* Cessna 525 — 1991-yildan beri ishlab chiqarilgan ikki dvigatelli yengil biznes-jet.
* Cessna 560XL — 1996-yildan beri ishlab chiqarilayotgan ikki dvigatelli reaktiv samolyotdir.
* Cessna 680 — ikki dvigatelli, 2004-yildan beri ishlab chiqariladi.
* Cessna 750 — 1996-yildan beri ishlab chiqarilayogan ikki dvigatelli reaktiv samolyot.

== Galereya ==
<gallery mode="packed" heights="100px">
Fayl:Cessna170B orange.jpg|[[Cessna 170|Cessna-170B]]
Fayl:Cessna.180a.g-btsm.arp.jpg| [[Cessna 180 Skywagon|Cessna-180A]]
Fayl:Cessna 210 Hagelflieger.jpg|[[Cessna 210]]
Fayl:Cessna T303 Crusader.jpg|[[Cessna 303|Cessna-303]]
Fayl:Cessna.404.titan2.arp.jpg|[[Cessna 404|Cessna-404 Titan&nbsp;II]]
Fayl:Cessna UC-78 (N41759 (cn 5807)).jpg|[[Cessna AT-17 Bobcat|Cessna UC-78]]
</gallery>

== Havolalar ==

* [http://www.cessna.com/ Kompaniyaning rasmiy sayti]{{En icon}} <small class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">)</small>
* [http://www.airwar.ru/firm/c.html Osmon burchagi.] [http://www.airwar.ru/firm/c.html Aviatsiya kompaniyalari.] [http://www.airwar.ru/firm/c.html C]
* [http://www.referenceforbusiness.com/history2/53/Cessna-Aircraft-Company.html Cessna Aircraft Company — Kompaniya profili, maʼlumot, biznes tavsifi, tarix, Cessna Aircraft kompaniyasi haqida umumiy maʼlumot]{{En icon}} <small class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">)</small>
* [https://web.archive.org/web/20160225130355/http://www.luftfahrtmuseum.com/htmd/dth/cessna.htm Das Virtuelle Luftfahrtmuseum] — Typenüberblick
* [http://www.cardinalflyers.com/ Website der weltweiten Cardinal Vereinigung mit vielen Infos zum Flugzeug]
* [http://www.pilotfriend.com/aircraft%20performance/Cessna/cessna.htm PilotFriend.com — Cessna kompaniyasi tarixi va samolyot turlari haqida maʼlumot]
* {{veb manbasi|sarlavha=Patents owned by Cessna Aircraft Company|ish=US Patent & Trademark Office|url=http://patft.uspto.gov/netacgi/nph-Parser?Sect1=PTO2&Sect2=HITOFF&u=%2Fnetahtml%2Fsearch-adv.htm&r=0&p=1&f=S&l=50&Query=an%2F%22Cessna+Aircraft+Company%22&d=ptxt|kirish sanasi=2005-12-05|qaralgan sana=2022-06-07|arxivsana=2019-06-12|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190612225030/http://patft.uspto.gov/netacgi/nph-Parser?Sect1=PTO2&Sect2=HITOFF&u=%2Fnetahtml%2Fsearch-adv.htm&r=0&p=1&f=S&l=50&Query=an%2F%22Cessna+Aircraft+Company%22&d=ptxt}}

== Manbalar ==
{{Manbalar|2}}
[[Turkum:AQSH aviasozlik kompaniyalari]]
[[Turkum:Cessna]]
[[Turkum:Textron]]