Churlu Mamut sahifasining manbasini koʻrish

{{Rassom|name=Churlu Mamut|image=Чурлу Мамут Юсуфович.jpg|birthname=Churlu Mamut Yusufovich|birthdate={{tugʻilgan sanasi va yoshi|1946|3|1}}|location=[[Fargʻona]], [[Oʻzbekiston SSR]], [[SSSR]]}}
'''Mamut Yusufovich Churlu''' ([[1946-yil]] [[1-mart]], [[Fargʻona]]) — sovet, ukrain va rus rassomi, sanʼat ustasi, asli qrim tatarlaridan boʻlgan fotograf<ref>{{Veb manbasi |til=ru |url=http://fdculture.com/glinyanye_ritmy |sarlavha=Глиняные ритмы Мамута Чурлу |ish=fdculture.com |qaralgan sana=2021-09-01 |arxivsana=2021-09-01 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20210901224825/http://fdculture.com/glinyanye_ritmy }}</ref>. Ukrainada xizmat koʻrsatgan rassom (2010). [[SSSR Rassomlar uyushmasi|SSSR (1988) va Rossiya (2014) Rassomlar uyushmasi]] va aʼzosi.

== Hayoti ==
Mamut Churlu 1946-yil 1-martda Fargʻonada deportatsiya qilingan qrim-tatarlar oilasida tugʻilgan<ref name="b2">{{Veb manbasi |til=ru |url=http://www.sevartmuseum.info/2021/03/blog-post_30.html |sarlavha=К юбилею художника |muallif=Кашникова Л. |ish=Севастопольский художественный музей им. М. П. Крошицкого |sana=2021-03-30 |qaralgan sana=2021-09-01 |arxivsana=2021-09-01 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20210901232802/http://www.sevartmuseum.info/2021/03/blog-post_30.html }}</ref>. Uning bobosi qushlarning sayrashiga mohirona taqlid qilgani uchun Churlu taxallusini (laqap) olgan. Mamut bolaligidan rasm chizishni boshlagan. Uning oilasining qoʻshnisi [[Ilya Erenburg|Ilya Erenburgning]] ikkinchi amakivachchasi, jurnalist Vera Vydrina edi, u oʻz kolleksiyasidan Mamut kitoblarini olib keldi<ref name="d4"/>.

1965-yilda Farg‘ona musiqa texnikumining musiqa nazariyasi fakultetini, besh yildan so‘ng Novosibirsk Glinka nomidagi konservatoriyaning musiqashunos fakultetini tamomladi<ref name="a1"/>. Unga rassom Nikolay Gritsyukning<ref name="d4"/> ishi katta taʼsir koʻrsatdi. 1975-yilda Churlu Farg‘ona shahridagi bolalar rassomlik maktabining badiiy bo‘limini tashkil qilib, 1980-yilgacha bu yerda dars berdi<ref name="a1" />. Bunga parallel ravishda, 1976-yildan 1980-yilgacha u muralistlar Vasiliy Krilov va Yuriy Aboimovdan tahsil oldi<ref name="c3">{{Veb manbasi |til=ru |url=https://supportyourart.com/conversations/mamut-churlu1/ |sarlavha=Мамут Чурлу: «Шел 1989-й год. Я услышал звуки крымскотатарской мелодии и понял, нужно ехать в Крым» |muallif=Яковленко Катерина |ish=Your Art |sana=2020-08-05 |qaralgan sana=2021-09-01}}</ref>. 1980-yilda [[Ферганское училище искусств|Farg‘ona sanʼat kollejini]] rassom-dizayner yo‘nalishi bo‘yicha tamomlagan. Bu vaqtda u [[gobelen]] bilan ishlay boshladi va 1987-yilda rasmga oʻtdi. [[Toshkent|Toshkentdagi]] Metallurglar saroyi va Yoshlar uyi dispanserining interyerini bezashda qatnashgan<ref name="a1" />.

1983-1986-yillarda Farg‘ona rassomlik bilim yurti badiiy dizayn kafedrasida kompozitsiya o‘qituvchisi, 1988-yilda [[SSSR Rassomlar uyushmasi|SSSR Rassomlar uyushmasi aʼzoligiga]] qabul qilindi. [[Boku]] (1983) va [[Sankt-Peterburg|Leningradda]] (1988) oʻtkazilgan [[Gilamchilik|gilamdoʻzlik]] boʻyicha [[UNESCO|YuNESKO]] simpoziumlari ishtirokchisi ham boʻlgan<ref name="a1"/>.

1987-yilda Churlu birinchi marta [[Qrim|Qrimda]], [[Gurzuf|Gurzufda]] K. Korovin nomidagi Rassomlar uyida xizmat safarida boʻlganida paydo boʻldi<ref name="b2"/>. Shundan soʻng u ijtimoiy-siyosiy tusga ega boʻlgan „''Baxchisaroy — mening vatanim''“ (1987—1999) turkum kartinalarini yaratdi. 1989-yilda Qrim tatarlarining Qrimga qaytishi jarayonida rassom yarim orolga koʻchib oʻtdi va u yerda 1990-yilda Qrim-tatar madaniyat jamgʻarmasi boshqaruvi aʼzosi boʻldi<ref name="a1">{{Veb manbasi |til=ru |url=http://franco.crimealib.ru/proekty/khudozhnik-v-biblioteke/mamut-churlu-kontrasty-zhizni-na-puti-so.html |sarlavha=Мамут Чурлу: контрасты жизни на пути созидания |ish=Крымская республиканская универсальная научная библиотека им. И. Я. Франко |sana=2019-06-20 |qaralgan sana=2021-09-01 |arxivsana=2020-07-13 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20200713003248/http://franco.crimealib.ru/proekty/khudozhnik-v-biblioteke/mamut-churlu-kontrasty-zhizni-na-puti-so.html }}</ref>.
[[Fayl:Мамут_Чурлу_на_открытии_экспозиции,_2016.jpg|left|thumb| Mamut Churlu 2016-yil]]
Simferopoldagi viloyat partiya qo‘mitasi binosi yonida qrim-tatarlarga uy qurish uchun yer ajratish talabi bilan piketlarda qatnashgan. Churlu 1990-yilning fevral oyida Perevalnoye qishlog‘ida uy qurish huquqini oldi va bir yil ichida qurilishini yakunlashga muvaffaq bo‘ldi. Shu bilan birga, u Kerch kemasozlik zavodining dispanserini loyihalash bilan shugʻullangan<ref name="c3"/><ref>{{Veb manbasi |til=ru |url=https://kafanews.com/novosti/153/mamut-churlu--khranitel-kulturnykh-traditsiy_2007-10-25 |sarlavha=Мамут Чурлу — хранитель культурных традиций |muallif=Яворович Татьяна |ish=kafanews.com |qaralgan sana=2021-09-01}}</ref>. U Qrim-tatar milliy galereyasi (hozirgi Qrim-tatar madaniy va tarixiy merosi muzeyi) va Qrim-tatar rassomlari uyushmasi<ref name="a1"/><ref name="d4">{{Veb manbasi |til=ru |url=https://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:jsXMK_y2oNQJ:https://avdet.org/2016/03/14/mamut-churlu-15-faktov-iz-zhizni-i-tvorchestva-kotorye-vy-mogli-ne-znat/+&cd=1&hl=ru&ct=clnk&client=firefox-b-d |sarlavha=Мамут Чурлу: 15 фактов из жизни и творчества, которые вы могли не знать |ish=avdet.org |sana=2016-03-14 |qaralgan sana=2021-09-01}}</ref> asoschilaridan biri.

1996-yilda Churlu Amerikaning [[Counterpart International]]<ref name="a1"/> jamgʻarmasi tomonidan moliyalashtirilgan Qrim-tatar kilimlarining anʼanalarini qayta tiklash boʻyicha ishlarni amalga oshirdi. 1997-yilda qrim-tatar uslubidagi sopol buyumlarni boʻyash ustida ishlay boshladi<ref>{{Veb manbasi |til=ru |url=https://ru.krymr.com/a/27543158.html |sarlavha=Яркий Крым Мамута Чурлу |ish=Крым.Реалии |sana=2016-02-10 |qaralgan sana=2021-09-01}}</ref>. Uning tashabbusi bilan „Chatyr-Dag“<ref name="d4"/> ijodiy guruhi ochildi<ref>{{Veb manbasi |til=ru |url=https://crimeanblog.blogspot.com/2007/04/blog-post_08.html |sarlavha=Мамут Чурлу — крымскотатарский художник |muallif=Зорина Елена |ish=Крымские известия |sana=2007 |qaralgan sana=2021-09-01}}</ref>.

2014-yildan — Rossiya Rassomlar uyushmasi aʼzosi<ref name="a1"/>. 2015-yilda Churluning loyihasiga koʻra, Belogorskda masjid va „Ak-Kaya“ restorani atrofidagi interyer va landshaftlar qurib bitkazildi; [[Boqchasaroy|Baxchisaroyda]] u „Guzel“ kafesida interyer muallifi boʻldi<ref name="d4"/>. Simferopol — Feodosiya avtomagistralida Mamut Churlu<ref>{{Veb manbasi |til=ru |url=http://goloskrimanew.ru/mamut-churlu-iskusstvu-nuzhnyi-oderzhimyie-lyudi.html |sarlavha=Мамут Чурлу: Искусству нужны одержимые люди |muallif=Усеинова Гульнара |ish=Голос Крыма |sana=2016-02-12 |qaralgan sana=2021-09-01}}</ref> eskizi boʻyicha [[Cheburek|cheburekning]] dekorativ haykali oʻrnatildi.

2018-yil 5-oktyabrda u Qrim Respublikasining xalq amaliy sanʼati boʻyicha badiiy va ekspert kengashiga kiritilgan<ref>{{Veb manbasi |til=ru |url=https://rk.gov.ru/ru/get-attachment/6b1a7434a94f26c6367614bbad55fd1b2dafd2c6ac1a1d3247b8898d79366e0a7772ab83a9f5a0d5e86f0763a4e1ab8b62fdebf1b7dc053670deef55ecb55d34 |sarlavha=Постановление Совета министров Республики Крым от 5 октября 2018 года № 490 |ish=rk.gov.ru}}</ref>.

== Mukofotlar va unvonlar ==

* Qrim milliy jamiyatlari uyushmasining Ismoil Gasprinskiy nomidagi mukofoti (1999)<ref name="a1"/>
* Ukrainada xizmat koʻrsatgan rassom (2010)<ref name="a1" />

== Adabiyotlar ==

* Mamutova N. R., Alekseeva Ye. N. Sravnitelniy analiz tvorchestva Mamuta Churlu i Edvarda Munka (rus.) // Forum molodix uchyonix. — 2017. — Vip. 5 (9). — ISSN 2500-4050.
* Guщinskaya Ye. Syuzane, dastarxani, gobeleni … // Krimskiy komsomoles. — 1989. — 26 avgust (№ 35).

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

== Havolalar ==

* {{Veb manbasi |til=ru |url=http://art-critic-kuskov.com/churlu.html |sarlavha=Художник Мамут Чурлу |muallif=Кусков Сергей |ish=art-critic-kuskov.com |qaralgan sana=2021-09-01}}
* {{Veb manbasi |til=ru |url=https://www.svoboda.org/a/25411133.html |sarlavha="Возвращение" крымских татар |muallif=Пальвелева Лиля |ish=Радио Свобода |sana=2014-06-05 |qaralgan sana=2021-09-01}}
[[Turkum:Fargʻonada tugʻilganlar]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:1946-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:1-martda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Rassomlar]]