Eng yangi davr sahifasining manbasini koʻrish

'''Eng yangi davr (''eng yangi tarix'')''' — [[jahon tarixi]]ning taxminan 1917/18-yildan to hozirgi kungacha boʻlgan tarixiy davrni tavsiflovchi qismi. [[Tarix]] fanida hozirgi zamonning quyi xronologik chegarasi (yaʼni boshlanish sanasi) haqida ham, jahon tarixini davrlashtirishda hozirgi zamonning oʻrni haqida ham turlicha qarashlar mavjud . Baʼzi tarixchilar yaqin (zamonaviy) tarixni soʻnggi yangi qismi boshqa bir qismi esa yaqin tarixni erta yangi va soʻnggi yangi davrlar bilan bir qatorda mustaqil tarixiy davr deb hisoblaydi.

== Konsepsiya taʼriflari ==
Ingliz tilida soʻzlashuvchi tarix fanida „''zamonaviy tarix''“ atamasi ({{lang-en|contemporary history}}) kamida XIX asr boshidan beri qoʻllanila boshlandi, lekin hozir asosan 1945-yildan keyingi davrga nisbatan qoʻllanadi<ref>{{Kitob manbasi|authorlink=Brian Brivati|title=The contemporary history handbook|url=https://archive.org/details/contemporaryhist0000unse_z2k9|date=1996|publisher=Manchester University Press|location=Manchester|isbn=9780719048364|edition=1st|chapter=Introduction|page=xvi}}</ref>. Nemis tilidagi adabiyotda „zamonaviy tarix“ tushunchasi ({{lang-de|Zeitgeschichte}}). Ikkinchi jahon urushidan keyin darhol paydo boʻlgan va dastlab XX asr boshlari davriga nisbatan qoʻllangan, ammo 1945-yil hozirgi vaqtda zamonaviy tarixning boshlanishi hisoblanadi<ref>{{Veb manbasi|url=https://brockhaus.de/ecs/enzy/article/zeitgeschichte|sarlavha=Zeitgeschichte|nashriyot=Brockhaus.de|kirish sanasi=2021-08-13|arxivsana=2021-08-13|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210813125004/https://brockhaus.de/ecs/enzy/article/zeitgeschichte}}</ref>. Rus tilidagi tarixiy adabiyotda „''yaqin tarix''“ atamasi XIX asrdan boshlab [[Buyuk fransuz inqilobi|, fransuz inqilobi]] bilan boshlangan tarixiy davrga nisbatan qoʻllanila boshlandi. Xuddi shu davrlashtirishni zamonaviy fransuz tarixchilari „zamonaviy davr“ ({{lang-fr|époque contemporaine}}) [[Buyuk fransuz inqilobi|fransuz inqilobi]] va [[Napoleon urushlari]]dan. Sovet tarixshunosligida „yaqin tarix“ atamasi Rossiyada [[Oktabr inqilobi|Oktyabr inqilobidan]] keyingi tarixiy davrga nisbatan qoʻllangan. Zamonaviy rus tarixiy adabiyotida „zamonaviy davr“ ning boshlanishi XIX-XX asrlar boshiga yoki Birinchi jahon urushining yakuniy davriga (1917-1918) toʻgʻri keladi.

== Zamonaviy davrlarni davrlashtirish ==
<timeline>
ImageSize = width:1000 height:auto barincrement:27
PlotArea = top:10 bottom:20 right:130 left:70
AlignBars = justify
Colors =
 id:time value:rgb(0.7,0.7,1) # 
 id:period value:rgb(1,0.7,0.5) # 
 id:age value:rgb(0.95,0.85,0.5) # 
 id:era value:rgb(1,0.85,0.5) # 
 id:eon value:rgb(1,0.85,0.7) # 
 id:filler value:gray(0.8) # background bar
 id:black value:black

Period = from:1900 till:2021.525
TimeAxis = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1900
ScaleMinor = unit:year increment:1 start:1900

PlotData =
 align:center textcolor:black fontsize:8 mark:(line,black) width:11 shift:(0,-5)

 bar:Technology color:era 
 from:1900 till:1945.67 text:[[Машинная эра|Machine Age]]
 from:1945.67 till:1948.5 text:[[Электронная лампа|Tube]]
 from:1948.5 till:1958.7 text:[[Транзистор|Transistor]]
 from:1958.7 till:1970 shift:(0,2) text:[[Интегральная схема|Integrated]]
 from:1958.7 till:1970 shift:(0,-8) text:[[Интегральная схема|circuits]]
 from:1970 till:end text:[[Информационная эра|Information Age]]
 from:2010 till:end text:[[Big Data]]
 bar:Conflicts color:era 
 from:1914.57 till:1918.86 text:[[Первая мировая война|WWI]]
 from:1918.86 till:1939.666 text:[[Межвоенный период|Interwar period]]
 from:1939.666 till:1945.667 text:[[Вторая мировая война|WWII]]
 from:1947 till:1991.98 text:[[Холодная война|Cold War]]
 from:2001.69 till:end text:[[Война с терроризмом|War on Terror]]
 bar:Depressions color:era 
 from:1929.83 till:1939 shift:(0,1) text:[[Великая депрессия|Great]]
 from:1929.83 till:1939 shift:(0,-9) text:[[Великая депрессия|Depression]]
 from:2007.83 till:2009 shift:(0,1) text:[[Великая рецессия|Great]]
 from:2007.83 till:2009 shift:(0,-9) text:[[Великая рецессия|Recession]]
 from:2020 till:end shift:(0,1) text:[[COVID-19|COVID-19]]
 from:2020 till:end shift:(0,-9) text:[[COVID-19|Recession]]
 bar:Atomic color:era 
 from:1945.54 till:end text:[[Атомная эра|Atomic Age]]
 bar:Space color:era 
 from:1957.76 till:end text:[[Космическая эра|Space Age]]
 bar:Decades color:era 
 from:1900 till:1945 shift:(0,5) text:[[Поздняя современность|Late modernity]]
 from:1945 till:end shift:(0,5) text:[[Постмодерн|Post-Modern]]
 from:1900 till:1910 text:Aughts
 from:1910 till:1920 text:Teens
 from:1920 till:1930 text:Twenties
 from:1930 till:1940 text:Thirties
 from:1940 till:1950 text:Forties
 from:1950 till:1960 text:Fifties
 from:1960 till:1970 text:Sixties
 from:1970 till:1980 text:Seventies
 from:1980 till:1990 text:Eighties
 from:1990 till:2000 text:Nineties
 from:2000 till:2010 text:Noughties
 from:2010 till:2020 text:Tens
 from:2020 till:end text:Tw
</timeline>

== 1945-yilgacha boʻlgan davr ==
XX asrning birinchi yarmida dunyo bir qator yirik toʻqnashuvlarni-[[Birinchi jahon urushi|Birinchi]] va [[Ikkinchi Jahon urushi|Ikkinchi Jahon urushlarini]] boshdan kechirdi. Birinchi jahon urushining oxiriga yaqin (1914-1918) Rossiyada ikkita inqilob sodir boʻldi va Rossiyada [[Rossiyada fuqarolar urushi|fuqarolar urushi boshlandi]] . 1920-yillarda boylikning sezilarli oʻsishi kuzatildi, dunyoning koʻp qismi tez iqtisodiy oʻsishni va yangi texnologiyalarni oʻzlashtirishni boshdan kechirmoqda. 1930-yillarda [[Buyuk depressiya|Buyuk Depressiya]] boshlandi. Urushlararo davrda global muammolarni hal qilish uchun [[Millatlar ligasi|Millatlar Ligasi]] tuzildi, ammo u yirik davlatlar tomonidan etarli darajada qoʻllab-quvvatlana olmadi va bir qator inqirozlar dunyoni Ikkinchi Jahon urushiga olib keldi(1939-1945).

== Sovuq urush ==
[[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]] va [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|Sovet Ittifoqi]] oʻrtasidagi [[sovuq urush]] 1947-yilda boshlanib, 1991-yilgacha davom etdi. Sovuq urush dunyo mamlakatlarining ikki lagerga boʻlinishi bilan tavsiflanadi-kapitalistik va sotsialistik . Shu bilan birga, 1945-yildan keyin koʻplab yangi mustaqil davlatlar paydo boʻldi. [[Hindiston]] 1945-yilda mustaqillikka erishdi. 1945-yildan keyingi davr mobaynida Sovuq urush harbiy koalitsiyalarda, josuslik, qurol-yarogʻ ishlab chiqarish, bosqinchilik, tashviqot va texnologik taraqqiyotda namoyon boʻldi. SSSR va sotsialistik lager mamlakatlari Sharqiy blok va [[Varshava shartnomasi tashkiloti|Varshava shartnomasini tuzdilar]]. AQSH va kapitalistik [[Kommunizm|davlatlar kommunizmni]] jilovlash siyosatini boshladilar va shu maqsadda [[NATO]]ni tuzdilar. Sovuq urushning kuchayishi mudofaa xarajatlarining oʻsishiga, anʼanaviy va [[Yadro quroli|yadroviy]] qurollar [[Qurollanish poygasi|poygasiga]] va proksi urushlarga olib keldi, bu ikki super kuch hech qachon bir-biri bilan bevosita kurashmaydi.

Sovuq urush 1989-yil inqiloblari, 1989-yil 3-dekabrdagi Malta sammiti va 1991-yil 26-dekabrda Sovet Ittifoqining qulashi bilan yakunlandi. 1989-yilgi Yevropa piknigi, Temir parda va [[Berlin devori]]ning keyingi qulashi, Sharqiy blokning qulashi, [[Germaniya Demokratik Respublikasi|Sharqiy]] va [[Germaniya Federativ Respublikasi (1949—1990)|Gʻarbiy Germaniyaning]] qayta birlashishi va [[Varshava shartnomasi tashkiloti|Varshava shartnomasining]] tugashi bilan tinch zanjirli reaksiyani yoʻlga qoʻydi. Sovet Ittifoqi qisman AQSH va Gʻarbiy Yevropa bilan iqtisodiy jihatdan raqobatlasha olmagani uchun parchalanib ketdi.1989-yildan keyin Sovuq urush davrida shakllangan koʻplab totalitar rejimlar va mijoz-davlatlar tugadi. Ularning oʻrniga demokratik, [[Avtoritarizm|avtoritar]] va oligarxik respublikala<ref>Steven Levitsky, Lucan A. Way. Competitive Authoritarianism: Hybrid Regimes After the Cold War. 2010. Pg 3.</ref>.

Lotin Amerikasida Pinochet kabi [[Markaziy Razvedka Boshqarmasi|Markaziy razvedka boshqarmasi]] tomonidan qoʻllab-quvvatlanadigan harbiy rejimlar qulab tushdi (qarang: AQShning Chiliga aralashuvi) [[Augusto Pinochet|Pinochet rejimi]] 1990-yilda quladi. Janubi-Sharqiy Osiyoda oʻng qanot ''taraqqiyot diktaturalari'' xalq qoʻzgʻolonlari bilan agʻdarildi(qarang. Sariq inqilob).

== Kosmos asri, axborot asri va kompyuterlar ==
[[Fayl:Internet_map_1024.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d2/Internet_map_1024.jpg/220px-Internet_map_1024.jpg|right|thumb| Internetning bir qismi orqali turli yoʻnalishlarni vizualizatsiya qilish. Qisman Internet xaritasi 2005-yil.]]
Axborot va {{Tarjima qilinmagan 5|Kosmik stansiya|космической эры||Space Age}} boshlanishi Sovuq urush davriga toʻgʻri keladi .

Kosmik asr Yerning birinchi sunʼiy yoʻldoshlarining parvozi va odamlarning koinotga uchishi bilan boshlandi. Katta kuchlar oʻrtasidagi raqobat kosmik poygada, avtomatik transport vositalarini va odamlarni Oyga va boshqa sayyoralarga birinchi boʻlib qoʻndirish raqobatida ifodalangan. Kosmik tadqiqotlar, kosmik texnologiyalar va koinot bilan bogʻliq madaniy tadbirlar natija berdi.

Axborot asri odamlarning maʼlumotni erkin muloqot qilish va ilgari topish qiyin yoki imkonsiz boʻlgan bilimlarga darhol kirish qobiliyati bilan tavsiflanadi. Axborot asri tushunchasi [[raqamli inqilob]] kontseptsiyasi bilan chambarchas bogʻliq boʻlib, [[Sanoat toʻntarishi|sanoat inqilobi]] va [[Industrial oʻsish|sanoatlashtirish]] natijasida paydo boʻlgan anʼanaviy sanoatdan axborotni qayta ishlashga asoslangan iqtisodiyotga oʻtish bilan bogʻliq. Ushbu oʻtish odatda XIX asrning ikkinchi yarmida boshlangan deb hisoblanadi, ammo aniq sana munozaralarga sabab boʻladi.

1990-yillarda raqamli inqilob Internet, Internet kataloglari [[Yahoo!|va]] [[Veb qidiruv tizimi|Yahoo!]] va Altavista (ikkalasi ham 1995-yilda tashkil etilgan). 2001-yilga kelib, maʼlumotnomalar oʻz oʻrnini qidiruv tizimlariga, xususan, dolzarb qidiruvga yangi yondashuvlarni ishlab chiqqan Google (1998-yilda asos solingan) boʻshata boshladi. 2000-yillarning boshlarida muhim marketing xarakteristikasi boʻlgan maʼlumotlar bazasi hajmi oʻrniga qidiruv tizimlari birinchi navbatda eng yaxshi natijalarni koʻrsatadigan dolzarblik reytinglariga urgʻu berildi.

Web 2.0 axborot inqilobining navbatdagi bosqichi boʻlib, qulayroq muloqot,foydalanuvchiga yoʻnaltirilgan oʻzaro taʼsir<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.techpluto.com/web-20-services/|sarlavha=Core Characteristics of Web 2.0 Services|sana=28 November 2008|kirish sanasi=2021-08-12|arxivsana=2010-03-10|arxivurl=https://web.archive.org/web/20100310165659/http://www.techpluto.com/web-20-services/}}</ref> va [[Butunjahon oʻrgimchak toʻri|World Wide]] Webda hamkorlik bilan tavsiflanadi. Ushbu bosqichning natijasi veb-hamjamiyatlarni, veb-xizmatlarni va veb-ilovalarni ishlab chiqish edi. Masalan, [[ijtimoiy tarmoq]]lar, videoxostinglar, wikilar, bloglar, mashuplar va [[folksonomiya]]lar . [[Ijtimoiy tarmoq]]lar XXI asrning boshlarida ijtimoiy aloqaning mashhur shakli sifatida paydo boʻlib, asosan elektron pochta, veb-forumlar va [[Tezkor xabar almashish|tezkor xabar almashish xizmatlarining funksiyalarini almashtirdi.]] [[Twitter]], Facebook va [[YouTube]] keng ommalashgan ijtimoiy saytlarning asosiy namunasidir. XXIasrning boshlarida  Internetga kirish sezilarli darajada oshdi. 2010-yillarga kelib, rivojlangan dunyoda koʻpchilik odamlar Internetga kirish imkoniga ega edilar va butun dunyo boʻylab koʻpchilik mobil telefonlarga ega edi<ref>
{{Veb manbasi|url=http://www.mobiletracker.net/archives/2005/05/18/mobile-subcribers-worldwide|sarlavha=Total mobile subscribers top 1.8&nbsp;billion|ish=[[MobileTracker Cell Phone News and Reviews]]|sana=18 May 2005|arxivurl=https://web.archive.org/web/20080119070741/http://www.mobiletracker.net/archives/2005/05/18/mobile-subcribers-worldwide|arxivsana=19 January 2008|kirish sanasi=31 December 2008}}
</ref>.  Yuksalishi bilan, 2013-yilning birinchi choragida butun dunyo boʻylab shaxsiy kompyuterlar savdosi 14 % kamaydi. Semantik veb („Web 3.0“ deb nomlangan) veb-sahifalarga semantik tarkibni kiritishga, tuzilmagan va yarim tuzilmaviy hujjatlar hukmron boʻlgan vebni „maʼlumotlar tarmogʻiga“ aylantirishga asoslangan.

Axborot texnologiyalarining rivojlanishi bilan kompyuter xavfsizligi va [[axborot xavfsizligi]], yaʼni axborot va unga aloqador xizmatlarni qasddan yoki ruxsatsiz kirish, oʻzgartirish yoki yoʻq qilishdan himoya qilishning ahamiyati ortib bormoqda. Bundan tashqari, onlayn maxfiylik va maxfiylik savollarini koʻtardi.

== Soʻngi zamonaviy vaqt ==

== Terrorizm va urush ==
[[Fayl:National_Park_Service_9-11_Statue_of_Liberty_and_WTC_fire.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fd/National_Park_Service_9-11_Statue_of_Liberty_and_WTC_fire.jpg/220px-National_Park_Service_9-11_Statue_of_Liberty_and_WTC_fire.jpg|right|thumb| [[Ozodlik haykali]] va yonayotgan Jahon savdo markazi]]
2000-yillarning AQSh va Yaqin Sharqdagi asosiy siyosiy voqealari , terrorizmga qarshi [[Afg'onistondagi urush (2001–2021)|urush, Afgʻonistondagi]] [[Iroq urushi|urush va Iroqdagi urush bilan bogʻliq edi]].[[2001-yil 11-sentabr terror xurujlari|11-sentabr xurujlari]] AQSHda zamonaviy tarixning „balandligi“ sifatida qabul qilingan, 2001-yil 11-sentabrda [[Al-Qoida]] tomonidan Amerika Qoʻshma Shtatlariga uyushtirilgan bir qator xudkush hujumlari edi. Oʻsha kuni ertalab 19 nafar al-Qoida terrorchisi toʻrtta yoʻlovchi samolyotini<ref name="SecCounc">{{Veb manbasi|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2001/SC7143.doc.htm|sarlavha=Security Council Condemns, 'In Strongest Terms', Terrorist Attacks on the United States|sana=12 September 2001|nashriyot=United Nations|kirish sanasi=11 September 2006|iqtibos=Сегодня Совет Безопасности назвал «ужасающими террористическими атаками» случившееся вчера в Нью-Йорке, Вашингтоне (округ Колумбия), и Пенсильвании, безоговорочно осудил эти действия и выразил свои глубочайшие соболезнования и сочувствие жертвам и их семьям, а также народу и правительству Соединенных Штатов|arxivsana=2006-09-09|arxivurl=https://web.archive.org/web/20060909162055/http://www.un.org/News/Press/docs/2001/SC7143.doc.htm}}</ref><ref name="cbc-2004">{{Yangiliklar manbasi |date=29 October 2004 |title=Bin Laden claims responsibility for 9/11 |publisher=CBC News |url=https://www.cbc.ca/news/world/bin-laden-claims-responsibility-for-9-11-1.513654 |access-date=11 January 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090124061749/https://www.cbc.ca/news/world/bin-laden-claims-responsibility-for-9-11-1.513654 |archive-date=2009-01-24 |quote=Лидер «Аль-Каиды» Усама бен Ладен появился в новом сообщении, которое транслировалось арабским телеканалом в пятницу вечером, впервые взяв на себя прямую ответственность за теракты в США в 2001 году}}</ref> olib qochdi. Qaroqchilar ataylab ikkita samolyotni Nyu-Yorkdagi Jahon savdo markazining egizak minoralariga uchirib, bortdagi barchani va binolarda ishlayotganlarning koʻpini oʻldirgan. Ikkala bino ham ikki soat ichida qulab tushdi, yaqin atrofdagi binolarni vayron qildi va boshqalarga zarar etkazdi. Qaroqchilar Vashington yaqinidagi [[Arlington (Virginia)|Virjiniya shtati Arlington shahridagi]] Pentagon binosida uchinchi samolyotni qulagan. Toʻrtinchi samolyot Pensilvaniya shtati Somerset okrugidagi [[Shanksville|Shanksvill]] yaqinidagi dalaga qulab tushdi, uning yoʻlovchilari va ekipaj aʼzolarining bir qismi samolyotni qaroqchilar Vashingtonga yoʻnaltirib qoʻygan samolyot ustidan nazoratni tiklashga urinib koʻrdi. 2001-yil 11-sentabr xurujlaridan keyingi yirik voqealar qatoriga Moskvadagi teatr hujumi, 2003-yildagi [[Istanbul]] portlashlari, Madriddagi poyezddagi portlashlar, Beslan maktabidagi garovga olish inqirozi va 2008-yilda [[Mumbay]] mehmonxonasining qamal qilinishi kiradi. Qoʻshma Shtatlar 2001-yil 11-sentyabr xurujlariga javoban „terrorizmga qarshi global urush“ boshladi, „Al-Qoida“ terrorchilariga boshpana bergan [[Tolibon]]ni agʻdarish uchun [[Afgʻoniston]]ga bostirib kirdi va Patriot aktini qabul qildi . Koʻpgina boshqa davlatlar ham terrorizmga qarshi qonunlarini kuchaytirdilar va islomiy terrorizm va islomiy jangarilarga qarshi kurashish uchun huquqni [[Suriya hududiy boʻlinishi|muhofaza]] qilish organlarining vakolatlarini kengaytirdilar.

Koʻrfazdagi [[Iroq urushi|ikkinchi]] urush 2003-yil mart oyida  Iroqqa bostirib kirishi bilan boshlandi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=18 March 2003 |title=US Names Coalition of the Willing |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/2862343.stm |access-date=3 November 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080226195556/http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/2862343.stm |archive-date=2008-02-26}}</ref>. Iroqqa bostirib kirish [[Saddom Husayn|Saddam Husaynning]] bosib olinishiga va oxir-oqibat qoʻlga olinishiga olib keldi, keyinchalik u Iroq hukumati tomonidan qatl etildi. Koalitsiya kuchlariga va turli guruhlar oʻrtasidagi zoʻravonlik tez orada Iroq isyonchilari bilan assimetrik urushga, [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|sunniy]] va [[Shialik|shia]] Iroq guruhlari oʻrtasidagi nizolarga va Iroqdagi Al-Qoida operatsiyalariga olib keldi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=26 September 2006 |title=CBS on civil war |work=CBS News |url=http://www.cbsnews.com/stories/2005/09/26/eveningnews/main886305.shtml |access-date=2021-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120205115238/http://www.cbsnews.com/stories/2005/09/26/eveningnews/main886305.shtml |archive-date=2012-02-05}}</ref>. AQSh Adliya Departamenti tomonidan sodir etilgan va urush jinoyatlari haqidagi dalillar butun dunyo boʻylab bahs-munozaralarni keltirib chiqardi va Qoʻshma Shtatlarning terrorga qarshi urushda ozod qiluvchi kuch sifatidagi tushunchasini yoʻq qilishga yordam berdi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=6 February 2012 |title=The Torture Memos, 10 Years Later |work=The Atlantic |url=https://www.theatlantic.com/national/archive/2012/02/the-torture-memos-10-years-later/252439/ |access-date=1 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210812125629/https://www.theatlantic.com/national/archive/2012/02/the-torture-memos-10-years-later/252439/ |archive-date=2021-08-12}}</ref>. Koalitsiyaga aʼzo davlatlar jamoatchilik fikri bosimi ostida oʻz qoʻshinlarini olib chiqib ketishdi, Iroqda xavfsizlik uchun javobgarlik Iroq kuchlari zimmasiga tushdi. 2008-yil oxirigacha amalda  tasdiqladi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.acq.osd.mil/log/PS/p_vault/SE_SOFA.pdf|sarlavha=Agreement Between the United States of America and the Republic of Iraq On the Withdrawal of United States Forces from Iraq and the Organization of Their Activities during Their Temporary Presence in Iraq|arxivurl=https://web.archive.org/web/20090325011746/http://www.acq.osd.mil/log/PS/p_vault/SE_SOFA.pdf|arxivsana=25 March 2009|kirish sanasi=9 July 2009}}</ref>, Iroq parlamenti esa AQSh bilan strategik asos kelishuvini ratifikatsiya qildi<ref name="sfatext">{{Veb manbasi|url=https://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2008/11/20081127-2.html|sarlavha=whitehouse.archives.gov. news releases 2008-11|kirish sanasi=2021-08-12|arxivsana=2010-04-14|arxivurl=https://web.archive.org/web/20100414161624/http://georgewbush-whitehouse.archives.gov/infocus/iraq/SE_SFA.pdf}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20081201020407/http://www.whitehouse.gov/infocus/iraq/SE_SFA.pdf Strategic Framework Agreement] (PDF bitmap)</ref> konstitutsiyaviy huquqlar, tahdidlarni cheklash, taʼlim, energetikani rivojlantirish va boshqa sohalarda xalqaro hamkorlikni taʼminlashga qaratilgan. 2009-yilda [[Barack Obama|AQSh prezidenti Barak Obama]] qoʻshinlarni 18 oy ichida olib chiqishni eʼlon qilgan edi. 2011-yilda Qoʻshma Shtatlar Iroqdagi [[Iroq urushi|urush]]  rasman eʼlon qildi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=15 December 2011 |title=US flag ceremony ends Iraq operation |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-16192105 |access-date=15 December 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111215075442/http://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-16192105 |archive-date=2011-12-15}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Easley |first=Jonathan |date=15 December 2011 |title=Panetta marks Iraq war's end in Baghdad |work=DEFCON Hill – The HILL'S Defense Blog |url=http://thehill.com/blogs/defcon-hill/operations/199581-panetta-marks-end-of-iraq-war- |access-date=15 December 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120113033828/http://thehill.com/blogs/defcon-hill/operations/199581-panetta-marks-end-of-iraq-war- |archive-date=2012-01-13}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |date=15 December 2011 |title=US lowers flag to end Iraq war |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/us-lowers-flag-to-end-iraq-war-6277340.html |access-date=15 December 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120201041914/http://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/us-lowers-flag-to-end-iraq-war-6277340.html |archive-date=2012-02-01}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |date=15 December 2011 |title=U.S. formally ends Iraq war with little fanfare |url=https://www.ctvnews.ca/u-s-formally-ends-iraq-war-with-little-fanfare-1.740612 |access-date=15 December 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120628185948/http://www.ctvnews.ca/u-s-formally-ends-iraq-war-with-little-fanfare-1.740612 |archive-date=2012-06-28}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Mak |first=Tim |date=15 December 2011 |title=Leon Panetta marks end of Iraq war |work=Politico |url=http://www.politico.com/news/stories/1211/70480.html |access-date=15 December 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120108235909/http://www.politico.com/news/stories/1211/70480.html |archive-date=2012-01-08}}</ref>.

[[Arab bahori]] 2010-yilda [[Islom dunyosi|musulmon dunyosida]] hukumatga qarshi norozilik namoyishlari bilan boshlandi, biroq tez orada [[Suriya]], [[Liviya]] va [[Yaman]] kabi mamlakatlarda toʻlaqonli harbiy mojarolarga aylanib ketdi, shuningdek, turli jangari guruhlar, jumladan [[Iroq va Shom Islom Davlati|, „Islomiy davlat“]] (Islomiy davlat) paydo boʻldi.IS). IShID dunyoning turli burchaklaridan chet ellik jangchilarni yollash uchun ijtimoiy media platformalaridan, jumladan, Twitter’dan foydalangan va [[Iroq]], [[Suriya]], [[Afgʻoniston]] va [[Misr]]ning [[Sinay yarim oroli]]da katta hududlarni egallab olgan. Boshqa tomondan, baʼzi harbiylashtirilgan kuchlar hukumatlar, jumladan, 2014-yilda [[Filippin]]dagi Moro Islomiy ozodlik fronti bilan tinchlik muzokaralari olib borishga muvaffaq boʻldi. IShIDning mavjudligi va Suriyadagi fuqarolar urushidagi boshi berk koʻcha qochqinlarning Yevropaga koʻchishiga turtki boʻldi, shuningdek, 2015-yilning noyabrida Parijdagi hujumlar va urushlar kabi butun dunyo boʻylab shov-shuvli teraktlar va qurolli toʻqnashuvlarga turtki boʻldi. 2017-yilda Filippindagi Maravi. 2014-yilda Qoʻshma Shtatlar [[Iroq]]dagi „Islomiy davlat“ga qarshi aralashishga qaror qildi va 2018-yil oxiriga kelib IShID jangarilarining aksariyati chiqarib yuborildi. Rossiya va [[Eron]] ham Suriya [[Bashshor Asad|prezidenti Bashar al-Assadni]] qoʻllab-quvvatlash maqsadida Suriyada IShIDga qarshi birgalikda kampaniya boshladi, bu esa AQSh maqsadlariga ziddir.

Rossiya hukumati va [[Rossiya prezidenti|Prezident]] [[Vladimir Putin]] NATOning kengayishiga Rossiya suverenitetiga tajovuz sifatida qarshi chiqdi. Soʻnggi oʻn besh yil ichida Rossiya qoʻshni mamlakatlarda, shu jumladan [[Janubiy Osetiya urushi (2008)|Gruziya]] va Ukrainadagi turli harbiy mojarolarga aralashdi ([[Qrim anneksiyasi|Qrimning Rossiya Federatsiyasiga qoʻshilishi]] va Ukraina sharqida davom etayotgan urushga olib keldi).

=== Buyuk turgʻunlik ===
[[Fayl:Countries_by_Real_GDP_Growth_Rate_(2014).svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2b/Countries_by_Real_GDP_Growth_Rate_%282014%29.svg/300px-Countries_by_Real_GDP_Growth_Rate_%282014%29.svg.png|thumb|300x300px| 2014-yilda real YaIM oʻsish sur’atlari boʻyicha mamlakatlar (Qoʻngʻir rangdagi mamlakatlar tanazzulda edi.)]]
2000-yillarning boshlarida 1980—2000-yillardagi tovar retsessiyasini tugatgan. Xatarlarini baholash qiyin boʻlgan AQShning ipoteka krediti bilan taʼminlangan qimmatli qogʻozlari butun dunyo boʻylab sotildi va keng kredit bumi koʻchmas mulk va qimmatli qogʻozlardagi global spekulyativ pufakni kuchaytirdi. Moliyaviy vaziyatga neft va oziq-ovqat narxlarining keskin oʻsishi ham taʼsir koʻrsatdi. AQSH moliyaviy institutlarga zarar etkazadigan koʻchmas mulk narxlari bilan bogʻliq qimmatli qogʻozlar qiymatining keskin pasayishiga olib keldi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.pri.org/business/giant-pool-of-money.html|sarlavha=NPR-The Giant Pool of Money-April 2009|muallif=This American Life|nashriyot=Pri.org|arxivurl=https://web.archive.org/web/20100415153017/http://www.pri.org/business/giant-pool-of-money.html|arxivsana=15 April 2010|kirish sanasi=1 May 2010}}</ref>. 2007-yilda Qoʻshma Shtatlarda boshlangan inqiroz moliyaviy inqiroz tufayli yuzaga kelgan eng ogʻir iqtisodiy tanazzul boʻldi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Hulbert |first=Mark |date=15 July 2010 |title=It's Dippy to Fret About a Double-Dip Recession |url=http://online.barrons.com/article/SB50001424052970203983104575367471896032724.html?mod=googlenews_barrons |access-date=2021-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111016132558/http://online.barrons.com/article/SB50001424052970203983104575367471896032724.html?mod=googlenews_barrons |archive-date=2011-10-16}}</ref>. Moliyaviy inqiroz moliya institutlarini kreditlash amaliyoti va AQShda ipoteka kreditlarining sekyuritizatsiya tendentsiyasi, subprime kreditlar va boshqa xavfli kreditlar boʻyicha yoʻqotishlar, aktivlar narxining ortiqcha baholanishi bilan bogʻliq edi.

Buyuk tanazzul<ref>See ''[[Great Recession]]'' for the origins and other uses of this label.</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Wessel |first=David |date=8 April 2010 |title=Did 'Great Recession' Live Up to the Name? |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052702303591204575169693166352882 |access-date=2021-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210820134846/https://www.wsj.com/articles/SB10001424052702303591204575169693166352882 |archive-date=2021-08-20}}</ref> sanoatlashgan dunyoning koʻp qismiga<ref>Odnim iz vajnix sobitiy stalo snijenie reytingovim agentstvom [[Standard & Poor's]] suverennogo kreditnogo reytinga Gresii do musornogo urovnya cherez chetire dnya posle aktivatsii finansovoy pomoщi YeS i MVF v razmere 45 milliardov evro, chto vizvalo padenie fondovix rinkov vo vsem mire i stoimosti evro, a takje sposobstvovalo prodoljeniyu krizisa evropeyskogo suverennogo dolga.</ref> tarqaldi va iqtisodiy faollikning sekinlashuviga sabab boʻldi. Global tanazzul turli nomutanosibliklar bilan tavsiflangan iqtisodiy muhitda sodir boʻldi. Ushbu global retsessiya [[xalqaro savdo]]ning keskin pasayishiga, ishsizlikning oʻsishiga va xom ashyo narxlarining pasayishiga olib keldi. Retsessiya resessiya bilan qanday kurashish kerakligi haqidagi Keynsning iqtisodiy gʻoyalari oshirildi. Biroq, bir qator sanoati rivojlangan mamlakatlar Keyns nazariyalariga zid ravishda [[Byudjet taqchilligi|kamomad]] va xarajatlarni qisqartirish uchun tejamkorlik [[Iqtisodiy siyosat|siyosatini]] olib borishda davom etdilar. 2009- yil oxiridan boshlab Yevropada qarz inqirozi boshlandi, investorlar orasida davlat qarzining oʻsishi va baʼzida Yevropada pasayishi haqida qoʻrquv paydo boʻldi. 2010-yil boshida qoʻrquv kuchaydi, shundan soʻng davlat idoralari oʻz qarzlarini qayta moliyalashtirish qiyin yoki imkonsiz boʻlib qoldi. 2010-yil 9-mayda Yevropa moliya vazirlari moliyaviy barqarorlikni taʼminlashga qaratilgan 750 milliard yevrolik chora-tadbirlar paketini tasdiqladilar. Yevropa moliyaviy barqarorlik jamgʻarmasi (EFSF) Yevropa suveren qarz inqirozini hal qilish uchun evrozona aʼzolari tomonidan moliyalashtiriladigan maxsus maqsadli vositaga aylandi. 201-yil oktabr oyida yevrohudud yetakchilari aʼzo mamlakatlar iqtisodining qulashiga yoʻl qoʻymaslikka qaratilgan yana bir chora-tadbirlar paketini kelishib oldilar. Eng koʻp zarar koʻrgan uchta davlat — Gretsiya, Irlandiya va Portugaliya — birgalikda evro hududi yalpi ichki mahsulotining ([[Yalpi ichki mahsulot|YaIM]]) olti foizini tashkil qiladi. 2012-yilda evro hududi moliya vazirlari Gretsiyaga 130 milliard yevrolik ikkinchi yordam paketi boʻyicha kelishuvga erishdilar. 2013-yilda [[Yevropa Ittifoqi]] Kiprga 10 milliard yevro miqdorida iqtisodiy yordam ajratishga rozi boʻldi.

== Hozirgi va kelajak ==
Zamonaviy tarix oʻtmish va kelajak oʻrtasidagi chorrahada. Ushbu bosqichda tarixiy rivojlanishning uzoq muddatli tendentsiyalari tarix fanlari, [[futurologiya]], prognozlash, retropolyatsiya usullaridan foydalangan holda oʻrganiladi. Odamlar oʻz oʻtmishini shubha ostiga qoʻygan paytdan boshlab, ular oʻtmishni tushunish kelajakni nazorat qilish degan tamoyilga asoslanib, uni oʻrganishdan oʻrganish mumkin boʻlgan „saboqlar“ ni topishga harakat qildilar<ref>Robert V. Daniels, „History“, ''[[Encyclopedia Americana]]'', 1986 ed., vol. 14, p. 227.</ref>. Jorj Santayananing mashhur iqtibosida shunday deyilgan: „Kim oʻz oʻtmishini eslamasa, uni qayta tiklashga mahkumdir“<ref>George Santayana, „The Life of Reason“, Volume One, p. 82, BiblioLife, {{ISBN|978-0-559-47806-2}}</ref>. [[Arnold Jozef Toynbi|Arnold Toynbi]] oʻzining " Tarixni tushunish " monumental asarida [[Tamaddun|tsivilizatsiyalarning]] yuksalishi va qulashi davrlarida naqsh izladi<ref>[[Arnold J. Toynbee]], ''[[Постижение истории|A Study of History]]'', vols. I—XII, Oxford University Press, 1934-61.</ref>. Uilyam va Ariel Dyurant 1968-yilda chop etilgan " {{Tarjima qilinmagan 5|Tarix darsi|||The Lessons of History}} " kitobini „joriy ishlar, kelajakdagi imkoniyatlar va davlatlar xatti-harakatiga oydinlik kiritishi mumkin boʻlgan voqealar va sharhlar“<ref>[[Дюрант, Уильям Джеймс|Will]] and [[Ариэль Дюрант|Ariel Durant]], ''[[Уроки истории|The Lessons of History]]'', New York, Simon and Schuster, 1968, prelude.</ref> muhokamasiga bagʻishladilar. Tarix saboqlarini muhokama qilishda koʻpincha tarixiy tafsilotlarga yoki aksincha, radikal tarixshunoslik umumlashmalariga koʻp eʼtibor qaratiladi<ref>Berkeley Eddins and Georg G. Iggers, „History“, ''[[Encyclopedia Americana]]'', 1986 ed., vol. 14, pp. 243-44.</ref>.

== Qiyinchiliklar va muommolari ==
onaviy davrda dunyo bir qator muammolar va muammolarga duch kelmoqda. Kompyuterlar, Internet va boshqa [[Texnologiya|zamonaviy texnologiyalar]] kundalik hayotni tubdan oʻzgartirdi. {{Tarjima qilinmagan 5|Список перспективных технологий|Nuqtai nazar||List of emerging technologies}} va [[Texnologiya|yangi texnologiyalar]] [[transport]], [[axborot texnologiyalari]], [[biotexnologiya]]lar, [[robototexnika]], amaliy mexanika, materialshunoslik va boshqa sohalardagi ilgʻor ishlanmalarni qamrab oladi. Yangi texnologiyalarning paydo boʻlishi va mavjud texnologiyalarning yaqinlashishi jamiyat hayotidagi oʻzgarishlarga, mavjudlarini hal qilishga va yanada murakkab muammo va muammolarning paydo boʻlishiga olib keladi. Jamiyatga taʼsir koʻrsatadigan innovatsiyalarga avtonom transport, [[5G|yangi aloqa formatlarini]] ishlab chiqish [[Kvant kompyuterlari|, hisoblash vositalari va usullari]] va boshqalar kiradi.

Globallashuv kuchaydi, koʻpchilik buni amerikalashuv bilan bogʻlaydi va tahdid sifatida qabul qiladi. Rivojlanayotgan dunyoning ayrim qismlarida, xususan, Yaqin Sharqda globallashuv Gʻarbga va Amerikaga qarshi kayfiyatni kuchaytirdi. [[Ingliz tili]] dunyodagi etakchi tilga aylandi va bu tilda gapirmaydigan odamlar uchun til toʻsigʻi tobora rivojlanish uchun toʻsiq boʻlib bormoqda .

Boylik Katta Sakkizlik va Gʻarbiy mamlakatlarning sanoati rivojlangan mamlakatlarida, shuningdek, bir qancha Osiyo va [[OPEC|OPEK mamlakatlarida toʻplangan.]] 2000-yilda kattalar aholisining 1 % dunyo aktivlarining 40 % ga, kattalar aholisining 10 % ga esa 85 % egalik qilgan<ref name="DistribWealth" />. Voyaga yetgan aholining 50 % dunyo boyligining atigi 1 % egalik qilgan<ref name="DistribWealth">Obshirnie statisticheskie dannie, mnogie iz kotorix ukazivayut na rastuщee neravenstvo v mire, vklyucheni v imeyuщiesya otcheti, press-relizi, tablitsi Excel i slaydi Powerpoint. Sm.: ''The World Distribution of Household Wealth''. James B. Davies, Susanna Sandstrom, Anthony Shorrocks, and Edward N. Wolff. 5 December 2006.
</ref>. Boshqa bir tadqiqot shuni koʻrsatdiki, eng yuqori 2 % dunyodagi uy [[Aktiv|xoʻjaliklarining]] yarmidan koʻpiga egalik qiladi. Shu bilan birga, taqsimot boylikning yanada koʻproq kontsentratsiyasi tomon juda tez oʻzgardi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.faireconomy.org/research/wealth_charts.html|sarlavha=Wealth Inequality Charts|arxivurl=https://web.archive.org/web/20070927012242/http://www.faireconomy.org/research/wealth_charts.html|arxivsana=27 September 2007|kirish sanasi=9 July 2009}}</ref>.

== Iqlimning oʻzgarishi ==
[[Fayl:Global_Temperature_Anomaly.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f8/Global_Temperature_Anomaly.svg/langru-220px-Global_Temperature_Anomaly.svg.png|right|thumb| <nowiki>XX</nowiki> asrda Yer yuzasi haroratining oshishi]]
[[Iqlim o'zgarishi]] va [[Iqlim o'zgarishi|global isish]] [[Iqlim|iqlim muammolarini]] birinchi oʻringa qoʻyadi. Oʻtgan asrda [[Iqlim o'zgarishi|global isishga]]. Yer usti havosi oshishi taxminan XX asrning oʻrtalarida boshlangan va prognozlarga koʻra, u kamida XXI asrning oʻrtalariga qadar davom etadi<ref>{{Veb manbasi|url=https://nauka.tass.ru/nauka/12093107|sarlavha=«Ни одной хорошей новости». Главное из доклада МГЭИК об изменении климата|muallif=Марат Кузаев|sana=2021-08-09|nashriyot=Nauka.TASS.Ru|kirish sanasi=2021-08-13|arxivsana=2021-08-13|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210813102042/https://nauka.tass.ru/nauka/12093107}}</ref>. Global isish ham atrof-muhit, ham [[Tamaddun|inson hayoti]] uchun salbiy oqibatlarga olib keladi. 2001-yilgi IPCC hisobotida aytilishicha, muzliklarning chekinishi , Larsen muz tokchasi kabi muz tokchalarining qulashi, dengiz sathining koʻtarilishi, yogʻingarchilik shakllarining oʻzgarishi va ekstremal ob-havo hodisalarining intensivligi va chastotasining oshishi qisman global isish bilan bogʻliq<ref name="tar_wg2">{{Veb manbasi|url=http://www.grida.no/climate/ipcc_tar/wg2/index.htm|sarlavha=Climate Change 2001: Impacts, Adaptation and Vulnerability. Contribution of Working Group II to the Third Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change|sana=16 February 2001|nashriyot=IPCC|arxivurl=https://web.archive.org/web/20070303133040/http://www.grida.no/climate/ipcc_tar/wg2/index.htm|arxivsana=3 March 2007|kirish sanasi=14 March 2007}}</ref>. Boshqa kutilayotgan taʼsirlar qatoriga baʼzi hududlarda suv tanqisligi va boshqalarida yogʻingarchilikning koʻpayishi, togʻ qor qoplamining oʻzgarishi va issiqroq haroratning salomatlikka salbiy taʼsiri kiradi<ref>{{jurnal manbasi|title=Climate change and human health: present and future risks|url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_march-11-17-2006_367_9513/page/859|journal=Lancet|volume=367|issue=9513|pages=859–69|year=2006|pmid=16530580|doi=10.1016/S0140-6736(06)68079-3}}</ref>.

Odatda maʼlum ob-havo hodisalarini insonning dunyoga taʼsiri bilan bogʻlash mumkin emas. Biroq, bunday taʼsirlar ob-havo hodisalarining umumiy tarqalishi va intensivligiga taʼsir qiladi, masalan, kuchli yogʻingarchilik chastotasi va intensivligining oʻzgarishi. Mutaxassislar iqlim oʻzgarishi oqibatlari orasida muzliklarning chekinishi va butun dunyo boʻylab dengiz sathining koʻtarilishini keltirmoqda. Boshqa taʼsirlar orasida hosildorlikning oʻzgarishi, yangi savdo yoʻllarining paydo boʻlishi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Macey |first=Jennifer |date=19 September 2007 |title=Global warming opens up Northwest Passage |work=ABC News |url=http://www.abc.net.au/news/stories/2007/09/19/2037198.htm?section=business |access-date=11 December 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100616032411/http://www.abc.net.au/news/stories/2007/09/19/2037198.htm?section=business |archive-date=2010-06-16}}</ref>, tirik turlarning yoʻq boʻlib ketishi<ref name="ar4syn">{{Veb manbasi|url=http://www.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/syr/ar4_syr.pdf|sarlavha=Climate Change 2007: Synthesis report|sana=5 February 2007|nashriyot=IPCC|kirish sanasi=3 February 2009|arxivsana=2010-02-09|arxivurl=https://web.archive.org/web/20100209153113/http://www.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/syr/ar4_syr.pdf}}</ref> va kasallik tashuvchilar spektrining oʻzgarishi kiradi . Misol uchun, 2009-yilgacha Arktika shimoli-gʻarbiy dovonidagi hududda muntazam dengiz navigatsiyasiga toʻsqinlik qildi<ref>European Space Agency, "News: Satellites Witness Lowest Arctic Ice Coverage in History, " 14 September 2007.</ref> ammo iqlim oʻzgarishi muz toʻplamini kamaytirdi va Arktika muzining bu qisqarishi suv yoʻllarini yanada qulayroq qildi<ref>European Space Agency, "News: Satellites Witness Lowest Arctic Ice Coverage in History, „ 14 September 2007.</ref><ref>“Warming 'opens Northwest Passageʼ". BBC News. 14 September 2007.</ref><ref>BBC News „Plain Sailing on the Northwest Passage“</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://foreignpolicy.com/articles/2009/11/30/the_top_10_stories_you_missed_in_2009|sarlavha=The Top 10 Stories You Missed in 2009: A few ways the world changed while you weren't looking|muallif=Keating|ism=Joshua E.|ish=[[Foreign Policy]]|sana=December 2009|kirish sanasi=2021-08-12|arxivsana=2014-09-07|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140907221245/http://www.foreignpolicy.com/articles/2009/11/30/the_top_10_stories_you_missed_in_2009}}</ref>.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyot ==

* Bell, PMH va Mark Gilbert. ''1945- yildan beri dunyo: Xalqaro tarix'' (2-nashr.2017), 584 sahifadan [https://www.amazon.com/World-Since-1945-International-History/dp/1472524756/ parcha]
* Boyd, Endryu, Joshua Komenets. ''Jahon ishlari atlasi'' (2007) [https://books.google.com/books?id=P1dly1ikblUC parchasi] . {{ISBN|0-415-39169-5}}
* Briggs, Asa va Piter Burk. ''Ommaviy axborot vositalarining ijtimoiy tarixi: Gutenbergdan Internetga'' (2002) [https://books.google.com/books?id=kIhzo0ze7vsC parcha]
* Hunt, Maykl H. ''Oʻzgartirilgan dunyo: 1945-yildan hozirgi kungacha'' (2-nashr. 2015-yil) 624pp [http://global.oup.com/us/companion.websites/9780199371020/ veb-sayt]
* Hunt, Maykl H. ed., ''Oʻzgartirilgan dunyo, 1945-yildan hozirgi kungacha: Hujjatli oʻquvchi'' (2-nashr. 2001) asosiy manbalardan [https://www.amazon.com/World-Transformed-1945-Present-Documentary/dp/0199371032/ parchalar]
* MakWilliams, Ueyn C. va Garri Piotrovski. ''1945-yildan beri dunyo: Xalqaro munosabatlar tarixi'' (8-nashr. 2014), 620pp.

== Havolalar ==

* Fordham universitetida [http://www.fordham.edu/Halsall/mod/modsbook.asp Internet zamonaviy tarixi manbalari] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20141009014126/http://www.fordham.edu/halsall/mod/modsbook.asp |date=2014-10-09 }}
* [http://jch.sagepub.com/ ''Zamonaviy tarix jurnali''] . SAGE nashrlari. ISSN 1461-7250 (ISSN chop etish)
* [https://web.archive.org/web/20090321072022/http://www.ohiou.edu/conhist/ Zamonaviy tarix instituti (CHI)] . ohiou.edu (tahr., Jahon ishlaridagi zamonaviy davrni — Ikkinchi Jahon urushidan to hozirgi kungacha boʻlgan davrni — fanlararo tarixiy nuqtai nazardan tahlil qiladi.)
* https://www.bbc.com/news/world-europe-17858981 ''BBCda''

[[Turkum:Pages with unreviewed translations]]