Flyuger sahifasining manbasini koʻrish

'''Flyuger''' (''inglizcha: wind vane, weather vane yoki weathercock'') – [[shamol]] yoʻnalishini koʻrsatuvchi asbob. Flyugerlar odatda binolarning tom qismiga bezak sifatida oʻrnatiladi. „Vane“ soʻzi qadimgi ingliz tilidagi „fana“, yaʼni „bayroq“ degan soʻzdan olingan. [[File:Wind vane 05643.jpg|thumb|Xoʻroz shaklidagi anʼanaviy flyuger – [[dunyo tomonlari]]ni koʻrsatuvchi belgilarning ustiga oʻrnatiladi.]]
Flyugerlar nafaqat amaliy vazifani bajaradi, balki bezak sifatida ham ishlatiladi. Eng keng tarqalgan shakli – xoʻroz figurasi boʻlib, u toʻrt asosiy yoʻnalish (N – shimol, S – janub, E – sharq, W – gʻarb) belgilarining ustiga oʻrnatiladi. Ayrim flyugerlar kemalar, nayzalar yoki otlar shaklida ham boʻlishi mumkin. Barcha flyugerlarda ham yoʻnalishni koʻrsatuvchi oʻq mavjud emas. Shamol kuchli boʻlganida, figurali qism shamol qarama-qarshi tomonga buriladi va shamol esayotgan yoʻnalishni koʻrsatadi.
Flyugerlar kichik shamol turbinalarida ham qoʻllaniladi. Bunday hollarda ular turbinalarning doimo shamol esayotgan yoʻnalishga qarab burilishini taʼminlaydi.

== Tarixi ==
[[File:Romney Ryan RALLY Iin Michigan (7854972358).jpg|thumb|upright=1.2|Flyugerlar kichik gorizontal oʻqdagi shamol turbinalarida ham qoʻllaniladi]]
Flyugerga oid eng qadimgi yozma manbalar eramizdan avvalgi 1800–1600-yillarga oid [[Bobil]] hududlariga borib taqaladi. „The Fable of the Willow“ nomli [[masal]]da odamlar „shamol yoʻnalishini aniqlash uchun flyugerga qaragani“ tasvirlanadi<ref>Neumann J. and Parpola, S. (1989), „Wind Vanes in Ancient Mesopotamia, About 2000-1500BC,“ ''Bulleting of the American Meteorological Society'', vol. 64, No. 10</ref>.
Eramizdan avvalgi 139-yilda [[Xitoy]]da yozilgan „Huainanzi“ asarida ip yoki lentaga oʻxshash vosita tilga olinadi. Baʼzi sharhlovchilar bu vositani shamol yoʻnalishini aniqlash uchun ishlatilgan „shamol kuzatuvchi yelpigʻich“ ({{transliteration|zh|hou feng shin}}, {{lang|zh-Hant-TW|侯風扇}}) deb talqin qilgan<ref name="archive.org">{{jurnal manbasi |last1= Noble |first1= Joseph V. |last2= Price  |first2= Derek J. de Solla |author-link2= Derek J. de Solla Price |date= October 1968 |title= The Water Clock in the Tower of the Winds |url= https://archive.org/details/sim_american-journal-of-archaeology_1968-10_72_4/page/344 |journal= American Journal of Archaeology |volume= 72 |issue= 4 |pages= 345–355 (353) |doi= 10.2307/503828 |jstor= 503828|s2cid= 193112893 }}</ref>.

[[Afina]]dagi ellinistik davrga oid „Tower of the Winds“ (Shamollar minorasi) tomida qoʻlini oldinga choʻzgan holda tayoq ushlab turgan bronza [[Triton (mifologiya)|Triton]] shaklidagi flyuger boʻlgan. U shamol yoʻnalishiga qarab aylanib turgan. Minoraning pastki qismida sakkizta yunon shamol xudolari tasvirlangan [[friz]] joylashgan. 8 metr balandlikdagi bu inshootda shuningdek, [[quyosh soati]] va ichki qismida suv soati mavjud boʻlgan. Qurilish eramizdan avvalgi taxminan 50-yilga toʻgʻri keladi<ref name="archive.org"/>.

Xitoyning [[Uch podshohlik]] davridagi (220–280-yillar) harbiy hujjatlarida shamol koʻrsatkichi „besh liang“ ({{transliteration|zh|wu liang}}, {{lang|zh-Hant-TW|五兩}}) deb atalgan. Bu nom u yasalgan materialning ogʻirligidan kelib chiqqan<ref name="Needham">{{Citation |last1= Needham |first1= Joseph|last2= Ling|first2= Wang|volume= 3|title= Science and Civilisation in China: Mathematics and the Sciences of the Heavens and the Earth|publisher=Cambridge University Press|page= 478|year= 1959}}</ref>.

Uchinchi asrga kelib, Xitoyda flyugerlar qush shaklida yasalgan. Ular „shamolni koʻrsatuvchi qush“ ({{transliteration|zh|xiang feng wu}}, {{lang|zh-Hant-TW|相風烏}}) deb nomlangan. [[Chang'an]] shahridagi saroylar haqida yozilgan uchinchi asrga oid Miao Changyanning „{{transliteration|zh|Sanfu huangtu}}“ ({{lang|zh-Hant-TW|三輔黃圖}}) nomli kitobida bunday qush shaklidagi flyuger minoraning tomida joylashgani aytiladi<ref name="Needham"/>.

Eng qadimgi saqlanib qolgan xoʻroz shaklidagi flyugerlar – „Gallo di Ramperto“ boʻlib, u 820-yilda yasalgan va hozir [[Lombardiya]]ning [[Bresha|Breshiya]] shahridagi „Museo di Santa Giulia“ muzeyida saqlanadi<ref>Rossana Prestini, ''Vicende faustiniane'', in AA.VV.,''La chiesa e il monastero benedettino di San Faustino Maggiore in Brescia'', Gruppo Banca Lombarda, La Scuola, Brescia 1999, 243-bet</ref><ref>Fedele Savio, ''Gli antichi vescovi d’Italia. La Lombardia'', Bergamo 1929, 188-bet</ref>.
[[File:Cowls and windVanes of Glottenham Oast - geograph.org.uk - 3487216.jpg|thumb|upright=1.2|Pivo tayyorlashda ishlatiladigan maxsus quritish binolarida (Oast houses) havo oqimini boshqarish uchun shamol yoʻnalishiga qarab harakatlanuvchi koʻrsatkichlar oʻrnatilgan.]]

Rim papasi Leo IV (847–855-yillar oraligʻida faoliyat yuritgan) Qadimgi Avliyo Pyotr bazilikasi (yoki [[Konstantin I|Konstantin davridagi]] qadimiy bazilika) tomiga xoʻroz shaklidagi shamol koʻrsatkichini oʻrnatgan edi<ref>ST PETER’S BASILICA.ORG – Providing information on St. Peter’s Basilica and Square in the Vatican City – The Treasury Museum [http://saintpetersbasilica.org/Interior/Sacristy-Treasury/Items/Museum-8.htm]</ref>.

Rim papasi Gregoriy I (590–604-yillarda faoliyat yuritgan) xoʻrozni „xristianlik uchun eng mos timsol“ deb hisoblagan. Uning fikricha, xoʻroz – [[Avliyo Pyotr]]ning ramzi edi. Bu [[Injil]]dagi [[wikisource:Bible (American Standard)/Luke#22:34|Luqo 22:34]] oyatiga ishora qiladi. Unda [[Iso Masih]] shogirdi Pyotrga: „Sen xoʻroz qichqirmasdan oldin meni uch marta inkor qilasan“, deb aytadi. Shu sababli xoʻroz Avliyo Pyotrning ramziga aylangan<ref name=Forlong>[http://www.google.com/search?tbm=bks&hl=en&q=Forlong+%22emblem+of+St+Peter%22 John G. R. Forlong, ''Encyclopedia of Religions'': A-d – 471-bet]</ref><ref name="Antiquary">{{kitob manbasi|author1= Edward Walford|author2= George Latimer Apperson|title=The Antiquary: A Magazine Devoted to the Study of the Past|url= https://books.google.com/books?id=jeAmWNkmpHUC&pg=PA202|volume= 17|year= 1888|publisher= E. Stock|page= 202}}</ref>.

Natijada, xoʻroz tasvirlari cherkov minoralaridagi shamol yoʻnalishi koʻrsatkichlari sifatida asta-sekin qoʻllanila boshlandi. Toʻqqizinchi asrda, Rim papasi Nikolay I (858–867-yillarda faoliyat yuritgan) har bir cherkov minorasiga xoʻroz shaklidagi shamol yoʻnalishi koʻrsatkichini oʻrnatishni buyurdi<ref name=Forlong/><ref name="smithsonianmag.com">{{jurnal manbasi |author= Jerry Adler |author2= Andrew Lawler |date= June 2012 |title= How the Chicken Conquered the World |url= http://www.smithsonianmag.com/history/how-the-chicken-conquered-the-world-87583657/?no-ist= |magazine= Smithsonian}}</ref><ref>{{kitob manbasi|title= Bulletin of the Pennsylvania Museum|url= https://books.google.com/books?id=0HIEAAAAYAAJ&pg=RA2-PA14 |volume= 1–5|year= 1906|publisher= Pennsylvania Museum of Art, Pennsylvania Museum and School of Industrial Art, Philadelphia Museum of Art|page=14}}</ref>.

Bayeux gobeleni (1070-yillarga oid) asarida bir odam Vestminster abbatligi tomiga xoʻroz shaklidagi shamol yoʻnalishi koʻrsatkichini oʻrnatayotgani tasvirlangan.

Bunday xoʻroz koʻrsatkichlarining kelib chiqishi haqida boshqa fikrlar ham mavjud. Ulardan biriga koʻra, bu belgilar ruhoniylarning hushyorligi va odamlarni ibodatga chorlash vazifasini anglatar edi<ref>[http://www.google.com/search?tbm=bks&hl=en&q=Forster+Circle+%22devised+as+an+emblem%22 Thomas Ignatius M. Forster, ''Circle of the Seasons'', 18-bet]</ref>.

[[File:Windrichtungsgeber.jpg|thumb|upright=1.2|Zamonaviy shamol koʻrsatkichi. Ushbu asbob shamol yoʻnalishini elektr signal orqali koʻrsatadi.]]

Yana bir nazariyaga koʻra, xoʻroz shaklidagi shamol koʻrsatkichlari aslida [[xristianlik]]ka aloqador emas<ref>[http://www.google.com/search?tbm=bks&hl=en&q=William+White+%22steeples+may+possibly%22 William White, ''Notes and Queries'']</ref>. Ular quyosh timsoli boʻlgan belgi boʻlib, [[got]]lardan kelib chiqqan deb hisoblanadi<ref>[http://www.google.com/search?tbm=bks&hl=en&q=Jennings+%22innumerable+weathercocks%22 Hargrave Jennings, ''Phallicism'', 72-bet]</ref><ref>[http://www.google.com/search?tbm=bks&hl=en&q=Shepard+Walsh+%22derived+from+the+Goths%22 William Shepard Walsh, ''A Handy Book of Curious Information'']</ref>.

Baʼzi cherkovlarda flyugerlar avliyo homiyning ramzlari shaklida yasalgan. [[London]] shahrida bunday ikkita namunasi saqlanib qolgan. „St Peter upon Cornhill“ cherkovining shamol yoʻnalishi koʻrsatkichi xoʻroz shaklida emas, balki kalit koʻrinishida. „St Lawrence Jewry“ cherkovining shamol yoʻnalishi koʻrsatkichi esa panjara (gril) shaklida boʻlib, bu Avliyo Lavrentiyning ramzidir<ref>{{veb manbasi|url= https://historylondon.wordpress.com/2013/12/30/vanity-and-wind/|title= History of London: Vanity and Wind|publisher= Wordpress|access-date= 1 June 2016|archive-date= 13 October 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20161013031020/https://historylondon.wordpress.com/2013/12/30/vanity-and-wind/|url-status=dead}}</ref><ref>{{veb manbasi|url= http://www.stlawrencejewry.org.uk/photos.php?pgid=2&photoid=1278087163|title= Our Weather Vane|publisher= St Lawrence Jewry|access-date= 1 June 2016}}</ref>.

[[File:Dragon weather vane by Dorothy Hay Jensen 1943.8.8070.jpg|thumb|upright=1.2|Dorothy Hay Jensen tomonidan chizilgan ajdaho shaklidagi fluger. Amerika Dizayn Indeksi, Milliy Sanʼat Galereyasi.]]

Dastlabki shamol koʻrsatkichlari murakkab bezakli koʻrsatgichlarga ega boʻlgan. Biroq zamonaviy shamol koʻrsatkichlari odatda soddalashtirilgan oʻqlar shaklida boʻladi. Bunday qurilmalar yoʻnalishlarni koʻrsatmaydi, chunki ular masofadan oʻqiladigan asbobga ulanadi. Shunday qurilmalardan biri Londondagi Qirollik Harbiy-dengiz floti binosining tomiga oʻrnatilgan. Bu shamol koʻrsatkichi bino ichidagi katta koʻrsatkichga mexanik tarzda ulangan boʻlib, bosh ofitserlar yigʻilish vaqtida shamol yoʻnalishidan doimiy xabardor boʻlishgan.

Zamonaviy „aerovanlar“ esa yoʻnalishni koʻrsatuvchi vaneni va [[anemometr]]ni (shamol tezligini oʻlchaydigan asbob) birlashtiradi. Bu ikki qurilmaning bir vertikal oʻqda joylashuvi natijasida bir vaqtda har ikki maʼlumotni koordinatsiyalangan holda koʻrsatish mumkin boʻladi.

== Dunyoning eng katta flyugerlari ==

[[Ginness rekordlar kitobi]]ga koʻra, dunyoning eng katta shamol yoʻnalishi koʻrsatkichi [[Ispaniya]]ning [[Jerez de la Frontera (Kadis)|Xeres]] shahrida joylashgan Tío Pepe sherry (uzum vinosi) reklamasidir.

Biroq, [[Michigan]] shtatidagi [[Montague (Michigan)|Montague]] shahri ham dunyodagi eng yirik „standart dizayndagi“ shamol koʻrsatkichga ega ekanligini daʼvo qiladi. Bu shamol koʻrsatkichi kemaning va oʻqning shaklida boʻlib, balandligi {{convert|48|ft|m}}, oʻqining uzunligi esa {{convert|26|ft|m}}ni tashkil qiladi<ref>{{veb manbasi|url=http://www.michigan.org/Property/Detail.aspx?p=G4884|title=The World's Largest Weather Vane - Ella Ellenwood|access-date=2010-06-01|archive-date=2012-02-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20120229194424/http://www.michigan.org/Property/Detail.aspx?p=G4884|url-status=dead}}</ref>.

Yana bir daʼvogar [[Kanada]] hududidagi [[Yukon]]dagi Whitehorse shahrida joylashgan. Bu shamol koʻrsatkichi aslida ekspluatatsiyadan chiqarilgan Douglas DC-3 CF-CPY samolyot boʻlib, aylanuvchi tayanch ustiga oʻrnatilgan. U Yukon transport muzeyi yonida, „Whitehorse“ xalqaro aeroporti yaqinida joylashgan<ref>[http://www.goytm.ca goytm.ca]</ref>. Samolyot uchuvchilarga shamol yoʻnalishini aniqlashda yordam beradi, sayyohlar uchun diqqatga sazovor joy hisoblanadi va mahalliy aholi orasida mashhur. Bu ulkan shamol koʻrsatkichni harakatlantirish uchun atigi 5 tugun (taxminan 9,3&nbsp;km/soat) shamol kifoya qiladi<ref>{{veb manbasi|url=http://www.explorenorth.com/library/aviation/cf-cpy.html |title=DC-3 CF-CPY: The World's Largest Weather Vane - ExploreNorth |publisher=ExploreNorth |access-date=2010-02-13}}</ref>.

Dunyoning eng baland shamol koʻrsatkichlaridan biri deb hisoblanadigan yana bir inshoot [[Kanada]]ning [[Alberta]] provinsiyasidagi Westlock shahrida joylashgan. Bu anʼanaviy uslubdagi shamol koʻrsatkichi {{convert|50|ft|m}} balandlikka ega boʻlib, ustiga 1942-yilda ishlab chiqarilgan „Case Model D“ traktori oʻrnatilgan. U Kanada traktor muzeyi hududida joylashgan.

== Soʻzlashuv tilidagi (slang) maʼno ==

„Flyuger“ soʻzi baʼzida [[slang]]da oʻz fikrini tez-tez oʻzgartiradigan siyosatchiga nisbatan ishlatiladi. Quebec Milliy Assambleyasi bu soʻzning haqoratli tarzda ishlatilishini taqiqlagan. Bunga ushbu soʻzning qonunchilik yigʻilishida assambleya aʼzolari tomonidan bir necha bor ishlatilgani sabab boʻlgan<ref>{{Yangiliklar manbasi |url=http://www.metro.co.uk/weird/article.html?in_article_id=71265&in_page_id=2 |title=Quebec bans 'weathervane' insult |date=2007-10-17 |work=Metro |access-date=2019-06-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071023173914/https://www.metro.co.uk/weird/article.html?in_article_id=71265&in_page_id=2 |archive-date=2007-10-23}}</ref>.

== Adabiy manbalarda eslatilishi ==
Mis bilan qoplangan antiqa shamol yoʻnalishi koʻrsatkichi Kathryn Kenny tomonidan 1977-yilda chop etilgan „Xayoliy chigirtka siri“ (Trixie Belden seriyasi No18) nomli bolalar kitobi/Yosh kattalar kitobidagi sirning mavzusidir. ISBN 0-307-21589-X. Muqova.

== Gallereya ==
{{Gallery
|title=Flyugerlar
|width=160 | height=170
|align=center
|Museo di Santa Giulia gallo segnavento Brescia.jpg
|[[Bresha|Breshiya]] (Italiya)dagi Museo di Santa Giulia muzeyida saqlanayotgan Gallo di Ramperto — dunyodagi eng qadimiy, xo‘roz shaklidagi shamol yo'nalishi ko‘rsatkichi.
|Cloche cathedrale bourges.JPG
|Fransiyadagi [[Bourges]] shahridagi Avliyo Stefan sobori tomidagi qo‘ng‘iroq va pelikan shaklidagi shamol yo'nalishi ko‘rsatkichi.
|Girouette-Gibet-Creue-Meuse-2.png
|Fransiyaning Creuë qishlog‘idagi <nowiki>XVII</nowiki> asrga oid ustunli (gibbet) shamol ko‘rsatkichi.
|VanaToomas.jpg
|[[Tallin]] shahri hokimligi tomidagi shamol ko‘rsatkichlari; yuqoridagi figura mashhur Qari Tomas (Old Thomas) hisoblanadi.
|WeatherVane.jpg
|[[Edinburg]]dagi „New Register House“ binosidagi aylana o‘q va shamol yo'nalishi ko‘rsatkichi.
|Microcosm of London Plate 003 - Board Room of Admiralty Microcosm edited.jpg
|1808-yilgi Britaniya Admiraliteti yig‘ilish zali. Devor oxirida shamol yo‘nalishini ko‘rsatuvchi qurilma aks etgan.
|veletaMasGrandeMundoQueFunciona.jpg
|Ispaniyaning [[Jerez de la Frontera (Kadis)]] shahrida joylashgan Tío Pepe reklama flyugeri — [[Guinness rekordlar kitobi]]ga ko‘ra, dunyodagi eng katta ishlovchi shamol yo'nalishi ko‘rsatkichi.
|Douglas DC3.jpg
|Yukon transport muzeyida, Whitehorse xalqaro aeroporti yonida o‘rnatilgan Douglas DC-3 samolyoti — shamol yo‘nalishini ko‘rsatadi.
|Weather-vane-install-boat.jpg
|Nyu-York shtatidagi Kingston shahrida 200 fut (60 metr) balandlikdagi cherkov minorasiga shamol yo'nalishi ko‘rsatkich o‘rnatilmoqda. Ish jarayonida "jin-pole" uskunasi qo‘llanilgan.
|Chickenvane.jpg
|Yashil patinaga ega xo‘roz shaklidagi shamol yo'nalishi ko‘rsatkichi (weathercock).
|Лаздинай4.jpg
|[[Vilnyus]]dagi ulkan shamol ko‘rsatkichi — Yevropadagi eng yiriklaridan biri.
|Weather vane.ogv
|Flyugerning harakatini aks ettiruvchi video.
|22-11-072-weathervane.jpg
|[[Minnesota]] tarixi markazidagi [[Whirligig]] uslubidagi shamol ko‘rsatkichi.
|Weathercock of Former Tohmas House 20110313.jpg
|Yaponiya, [[Kobe]] shahridagi sobiq Tomas uyi tomidagi xo‘roz shaklidagi shamol ko‘rsatkichi (風見鶏の館).
}}

== Yana qarang ==
* [[Meteorologik stansiya]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Qoʻshimcha adabiyotlar ==
* {{citation |last1=Bishop |first1=Robert |last2=Coblentz |first2=Patricia |title=A Gallery of American Weather Vanes and Whirligigs |place=New York |publisher=Dutton |year=1981 |isbn=9780525931515 |ref=none }}
* {{citation |last=Burnell |first=Marcia |title=Heritage Above: a tribute to Maine's tradition of weather vanes |place=Camden, ME |publisher=Down East Books |year=1991 |isbn=9780892722785 |ref=none }}
* {{citation |last1=Crépeau |first1=Pierre |last2=Portelance |first2=Pauline |title=Pointing at the Wind: the weather-vane collection of the Canadian Museum of Civilization |year=1990 |place=Hull, Quebec |publisher=Canadian Museum of Civilization |isbn=9780660129044 |ref=none }}
* {{kitob manbasi |last=Fitzgerald |first=Ken |title=Weathervanes & Whirligigs |url=https://archive.org/details/weathervaneswhir00fitz |url-access=registration |location=New York |publisher=C. N. Potter |year=1967 }}
* {{citation |last=Kaye |first=Myrna |title=Yankee Weathervanes |place=New York |publisher=Dutton |year=1975 |isbn=9780525238591 |ref=none }}
* {{citation |last=Klamkin |first=Charles |title=Weather Vanes: The history, design and manufacture of an American folk art |place=New York |publisher=Hawthorn Books |year=1973 |oclc=756017 |ref=none }}
* {{citation |author=Lane Arts Council (Or.) |title=Whirligigs & Weathervanes |publisher=Visual Arts Resources |place=Eugene, OR |year=1994 |oclc=33052846 |ref=none }}
* {{citation |last1=Lynch |first1=Kenneth |last2=Crowell |first2=Andrew Durkee |title=Weathervanes |place=Canterbury, CN |publisher=Canterbury Publishing Company |year=1971 |oclc=1945107 |series=Architectural Handbook series |ref=none }}
* {{citation |last=Messent |first=Claude John Wilson |title= The Weather Vanes of Norfolk & Norwich |place=Norwich |publisher=Fletcher & Son Limited |year=1937 |oclc=5318669 |ref=none }}
* {{citation |last=Miller |first=Steve |title=The Art of the Weathervane |place=Exton, PA |publisher=Schiffer Pub. |year=1984 |isbn=9780887400056 |ref=none }}
* {{citation |last1=Mockridge |first1=Patricia |last2=Mockridge |first2=Philip |title=Weather Vanes of Great Britain |place=London |isbn=9780709037224 |publisher=Hale |year=1990 |ref=none }}
* {{citation |last=Needham |first=Albert |title=English Weather Vanes, their stories and legends from medieval to modern times |place=Haywards Heath, Sussex |publisher=C. Clarke |year=1953 |oclc=1472757 |ref=none }}
* {{citation |last1=Nesbitt |first1=Ilse Buchert |last2=Nesbitt |first2=Alexander |title=Weathercocks and Weathercreatures; some examples of early American folk art from the collection of the Shelburne Museum, Vermont |year=1970 |place=Newport, RI |publisher=Third & Elm Press |oclc=155708 |ref=none }}
* {{citation |last1=Neumann |first1=J. |last2 = Paropla |first2 = S. |title=Wind Vanes in Ancient Mesopotamia, About 2000-1500 B.C. |publisher=Bulletin of the American Meteorological Society |year=1989 |url=https://www.academia.edu/79699060}}
* {{kitob manbasi |last=Pagdin |first=W. E. |title=The Story of the Weather Cock |location=Stockton-on-Tees |publisher=E. Appleby |year=1949 }}
* {{citation |last1=Reaveley |first1=Mabel E. |last2=Kunhardt |first2=Priscilla |title=Weathervane Secrets |place=Dublin, NH |publisher=W. L. Bauhan |year=1984 |isbn=9780872330757 |ref=none }}
* {{citation |last1=Westervelt |first1=A. B. |last2=Westervelt |first2=W. T. |title=American Antique Weather Vanes: The Complete Illustrated Westervelt Catalog of 1883 |year=1982 |place=New York |publisher=Dover |isbn=9780486243962 |url=https://books.google.com/books?id=3CXyEllQ8VEC |ref=none}}
== Havolalar ==
{{Commons category-inline|Weather vanes}}
{{Tashqi havolalar}}

[[Turkum:Shamol energiyasi]]
[[Turkum:Qadimgi ixtirolar]]