Guru Dat sahifasining manbasini koʻrish

{{Aktyor bilgiqutisi
| ismi             = Guru Dat
| tasvir           =
| eni              = 
| imzo             = 
| sarlavha         = 
| tugʻilgan_paytidagi_ismi = Vasant Kumar Shivashankar Padukone
| tavalludi_sanasi = {{tugʻilgan sanasi|1925|07|09|df=y}}
| tavallud_joyi = [[Padukone]], [[Janubiy Kanara]], [[Madras]], [[British Raj|Britaniya Hindistoni]] (hozirgi [[Udupi tumani]], [[Karnataka]], [[Hindiston]])
| vafot_sanasi = {{vafot sanasi va yoshi|1964|10|10|1925|07|09|df=y}}
| vafot_joyi = [[Bombay]], [[Maharashtra]], [[Hindiston]] (hozirgi [[Mumbay]])
| fuqaroligi = [[Hindiston]]
| kasbi = {{Hlist|Aktyor|prodyuser|kino rejissyor|xoreograf}}
| filmlari =
| janr =
| amplua =
| yoʻnalish =
| faoliyat_yillari = 1946—1964-yillar
| turmush_oʻrtogʻi = {{Nikoh|[[Geeta Dutt]]|1953|1964}}
| bolalari =3
| qarindoshlari = [[Atma Ram]] (aka), [[Lalita Lajmi]] (singlisi), [[Kalpana Lajmi]] (jiyan), [[Shyam Benegal]] (amakivachchasi)
| sovrinlar =
| imdb_id =
| sayt =
}}

'''Vasant Kumar Shivashankar Padukone''' ({{lang-ru|Васант Кумар Шивашанкар Падуконе}}, 1925-yil 9-iyul—1964-yil 10-oktabr) — '''Guru Dat''' nomi bilan tanilgan [[Hindiston|hind]] kino [[Film rejissor|rejissyori]], [[Film produser|prodyuseri]], [[Aktyor|aktyori]], [[Xoreografiya|xoreograf]] va [[Yozuvchi|yozuvchisi edi]]<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Guru Dutt {{!}} Indian filmmaker and actor|url=https://www.britannica.com/biography/Guru-Dutt|kirish sanasi=3-aprel 2021-yil|ish=Encyclopedia Britannica|til=inglizcha|arxivsana=28-fevral 2021-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210228074759/https://www.britannica.com/biography/Guru-Dutt}}</ref><ref>{{Veb manbasi|muallif=An|ism=Gautam|sana=27-noyabr 2014-yil|sarlavha='Pyaasa' (1957) is an Eternal Classic. Here's Why.|url=https://thecinemaholic.com/pyaasa/|kirish sanasi=3-aprel 2021-yil|ish=The Cinemaholic|til=inglizcha|arxivsana=14-aprel 2021-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210414211158/https://thecinemaholic.com/pyaasa/}}</ref><ref>{{Veb manbasi|sarlavha=10 Greatest Regional Indian Film Directors Of All Time|url=https://in.news.yahoo.com/10-greatest-regional-indian-film-105239013.html|kirish sanasi=3-aprel 2021-yil|ish=in.news.yahoo.com|til=en-IN|arxivsana=4-avgust 2017-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170804214934/https://in.news.yahoo.com/10-greatest-regional-indian-film-105239013.html}}</ref>. 2012-yilda u [[CNN|CNN telekanalining]] „Osiyoning eng yaxshi 25 aktyori“ qatoriga kiritilgan<ref>{{Veb manbasi|sana=5-mart 2010-yil|sarlavha=Big B in CNN's top 25 Asian actors list|url=http://www.hindustantimes.com/Big-B-in-CNN-s-top-25-Asian-actors-list/H1-Article1-515456.aspx|arxivurl=https://web.archive.org/web/20111101080219/http://www.hindustantimes.com/Big-B-in-CNN-s-top-25-Asian-actors-list/H1-Article1-515456.aspx|arxivsana=1 November 2011|qaralgan sana=15-aprel 2013-yil|ish=Press Trust of India}}</ref>. Dat oʻzining badiiy mahorati, xususan, yaqindan suratga olish, yorugʻlik va [[melanxoliya]] tasvirlaridan foydalanishi uchun maqtovga sazovor boʻlgan<ref name=":42"/>. U jami 8 ta [[Bollywood|hind filmiga]] rejissyorlik qilgan, ulardan bir nechtasi xalqaro miqyosda mashhurlikka erishgan<ref name=":3">{{Veb manbasi|yil=2001|sarlavha=Asian Film Series No.9 GURU DUTT Retorospective|url=http://www.jpf.go.jp/e/culture/new/old/0101/01_03.html|arxivurl=https://web.archive.org/web/20090620144748/http://www.jpf.go.jp/e/culture/new/old/0101/01_03.html|arxivsana=20 June 2009|qaralgan sana=13-may 2009-yil|nashriyot=[[Japan Foundation]]}}</ref>. Bunga Time jurnalining 100 ta eng zoʻr filmlar roʻyxatiga kirgan ''[[Pyaasa]]'' (1957) hamda ''[[Kaagaz Ke Phool]]'' (1959), ''[[Chaudhvin Ka Chand]]'' (1960) va ''[[Sohib Bibi Aur Ghulom]]'' (1962) kiradi. Hind kinosidagi eng zoʻr filmlar qatoridan joy olgan<ref name="Cinemacom">{{Veb manbasi|yil=2002|sarlavha=2002 Sight & Sound Top Films Survey of 253 International Critics & Film Directors|url=http://www.cinemacom.com/2002-sight-sound.html|arxivurl=https://web.archive.org/web/20120604162906/http://www.cinemacom.com/2002-sight-sound.html|arxivsana=4 June 2012|qaralgan sana=19-aprel 2009-yil|nashriyot=Cinemacom}}</ref><ref>{{Veb manbasi|sarlavha=4. Sahib Bibi Aur Ghulam - 1962|url=https://magazine.outlookindia.com/story/4-sahib-bibi-aur-ghulam-1962/220094|kirish sanasi=3-aprel 2021-yil|ish=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]]|arxivsana=12-aprel 2021-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210412165022/https://magazine.outlookindia.com/story/4-sahib-bibi-aur-ghulam-1962/220094}}</ref><ref>{{Veb manbasi|sana=15-oktabr 2007-yil|sarlavha=25 Must See Bollywood Movies - Special Features-Indiatimes - Movies|url=http://movies.indiatimes.com/Special_Features/25_Must_See_Bollywood_Movies/articleshow/msid-1250837,curpg-18.cms|arxivurl=https://web.archive.org/web/20071015034229/http://movies.indiatimes.com/Special_Features/25_Must_See_Bollywood_Movies/articleshow/msid-1250837,curpg-18.cms|arxivsana=15 October 2007|qaralgan sana=3-aprel 2021-yil}}</ref>.

== Yoshligi ==
Guru 1925-yil 9-iyulda [[Hindiston|Hindistonning]] hozirgi [[Karnataka]] shtatidagi Padukone shahrida Chitrapur Sarasvat Brahminlar oilasida tugʻilgan. Bolalikdagi baxtsiz hodisadan keyin uning ismi '''Gurudatta Padukonega''' oʻzgartirildi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.rediff.com/movies/2007/sep/20dutt.htm|sarlavha=What Guru Dutt & Deepika Padukone have in common?|ish=Rediff.com|sana=31-dekabr 2004-yil|qaralgan sana=3-sentabr 2016-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20121026130236/http://www.rediff.com//movies/2007/sep/20dutt.htm|arxivsana=26 October 2012}}</ref>. Uning otasi Shivashanker Rao Padukone direktor va [[Bank|bankir]] edi; onasi Vasanti, oʻqituvchi va yozuvchi edi<ref name=":42"/>. Dat oʻzining erta bolaligini Bhovanipore, [[Kalkutta|Kolkata shahrida]] oʻtkazgan va [[Bengal tili|bengal]] tilida ravon gapirgan<ref name="telegraph1">{{Veb manbasi|muallif=Nandgaonkar|ism=Satish|sarlavha=The past master|url=http://www.telegraphindia.com/1041010/asp/look/story_3860229.asp|ish=The Telegraph|qaralgan sana=25-aprel 2014-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140104212923/http://www.telegraphindia.com/1041010/asp/look/story_3860229.asp|arxivsana=4 January 2014}}</ref>. Uning bir singlisi bor edi — hind rassomi [[Lalita Lajmi]] va 3 ta ukasi [[Atma Ram (rejissyor)|Atma Ram]] (rejissyor), Devi (prodyuser) va Vijay<ref name=":42"/>. Xuddi shunday, uning jiyani [[Kalpana Lajmi]] ham taniqli [[Hindiston|hind]] [[Film rejissor|kinorejissyori]], [[Film produser|prodyuseri]] va [[Ssenariychi|ssenariy muallifi]] edi; va uning ikkinchi amakivachchasi [[Shyam Benegal]] rejissyor va ssenariy muallifi. U shuningdek, [[Amrita Rao|Amrita Raodan]] ikki marta olib tashlangan ikkinchi amakivachcha, bobosi va Dat ikkinchi amakivachchalari edi<ref name=":2">{{IMDbda kishi|nm0244870}}</ref>.

== Faoliyati ==

=== Erta martabasi ===
1942-yildan boshlab [[Almora]] shahridagi Uday Shankarning raqs va xoreografiya maktabida tahsil oldi, lekin 1944-yilda kompaniyaning yetakchi xonimi bilan aloqasi borligi toʻgʻrisidagi mish-mishlardan keyin ketadi<ref name=":42"/>. U yerdan Kalkuttadagi (hozirgi [[Kalkutta|Kolkata]]) Lever Brothers zavodida telefon operatorida ishga joylashadi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Khan |first=Fatima |date=10-oktabr 2018-yil |title=Remembering Guru Dutt, the genius filmmaker |work=ThePrint |url=https://theprint.in/features/remembering-guru-dutt-the-genius-filmmaker/131039/ |url-status=live |access-date=21-aprel 2022-yil |archive-url=https://web.archive.org/web/20220421103142/https://theprint.in/features/remembering-guru-dutt-the-genius-filmmaker/131039/ |archive-date=21-aprel 2022-yil}}</ref>.
Amakisi unga oʻsha yilning oxirida [[Puna|Punedagi]] Prabhat kino kompaniyasi bilan 3 yillik shartnoma boʻyicha ish topguniga qadar Dat qisqa muddat [[Mumbay|Bombeydagi]] ota-onasiga qaytib keldi. Bir vaqtlar etakchi ishlab chiqarish kompaniyasi oʻzining eng yaxshi isteʼdodi V. Shantaramning ketishini allaqachon koʻrgan edi, u oʻsha paytda [[Rajkamal Kalamandir]] deb nomlangan oʻzining ishlab chiqarish kompaniyasini ishga tushirgan edi.  Aynan Prabxatda Dat oʻzining umrboqiy doʻstlari boʻlib qoladigan ikki kishi bilan uchrashdi — aktyorlar [[Rehman (aktyor)|Rehman]] va [[Dev Anand]], ikkinchisi esa keyinchalik Datning rejissyorlik debyutini suratga olishda davom etadi. 1945-yilda Dat Vishram Bedekarning „''Laxrani''“ (1945) filmida Lachman rolini ijro etdi, u kichik rolni ijro etdi. 1946-yilda u PL Santoshining Dev Anand aktyorlik debyutini qilgan ''[[Xum Ek Xayn (film, 1946)|Hum Ek Hain]]'' filmida rejissyor yordamchisi boʻlib ishlagan va raqslarni xoreografiya qilgan<ref name=":2">{{IMDbda kishi|nm0244870}}</ref>.
Uning Prabhat bilan shartnomasi 1947-yilda tugasa-da, Datning onasi uni kompaniya bosh direktori Baburao Pay bilan mustaqil yordamchi sifatida ishga joylashtirdi<ref name=":42">{{Veb manbasi|sarlavha=Women were ready to do anything for Guru Dutt- Devi Dutt|url=https://www.filmfare.com/features/women-were-ready-to-do-anything-for-guru-dutt-devi-dutt-28634.html|kirish sanasi=6-may 2021-yil|ish=filmfare.com|til=inglizcha|arxivsana=6-may 2021-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210506042832/https://www.filmfare.com/features/women-were-ready-to-do-anything-for-guru-dutt-devi-dutt-28634.html}}</ref>. Ammo u baʼzi sabablarga koʻra yana ishsiz qoladi. Dat deyarli 10 oy ishsiz qoldi va oilasi bilan Bombeydagi Matungada qoldi. Bu vaqt ichida Dat ingliz tilida yozish qobiliyatini rivojlantirdi va ingliz tilidagi mahalliy haftalik ''[[Hindistonning Illustrated Weekly|The Illustrated Weekly of India]]'' jurnali uchun qisqa hikoyalar yozadi.

=== Yutuqlari ===
1947-yilda Prabxat bilan oʻtkazgan vaqtlari muvaffaqiyatsizlikka uchragach, Dat Bombeyga koʻchib oʻtdi va u yerda oʻsha davrning ikki yetakchi direktori bilan ishladi: ''Qizlar maktabida'' [[Amiya Chakravarti (rejissyor)|Amiya Chakravarti]] (1949); va [[Gyan Mukerji|Gyan Mukherji]] „[[Bombay Talkies|Bombay suhbatlari]]“ (Bombay Talkies) filmi, ''[[Sangram (1950 film)|Sangram]]'' (1950)<ref name=":42"/> filmlarida suratga tushdi. Taxminan oʻsha paytda [[Dev Anand]] Datga oʻzining yangi kompaniyasi Navketanda direktor boʻlib ishlashni taklif qildi. Prabxatdagi vaqtlarida, ikkalasi ham sanoatda yangi boʻlganlarida, Anand va Dat, agar Dat kinorejissyor boʻlsa, Anandni oʻzining qahramoni sifatida yollashi va agar Anand film yaratadigan boʻlsa, Datdan foydalanishi haqida kelishuvga erishdilar. uning direktori sifatida. Ushbu vaʼdani bajarib, duet ketma-ket ikkita super-xit filmni suratga olishdi.
Birinchidan, Anand Datni ''[[Baazi (1951 film)|Baazi]]'' filmi uchun yolladi (1951), Anandning oʻzi filmda rol ijro etdi va Datning rejissyorlik debyutini nishonladi<ref name=":2">{{IMDbda kishi|nm0244870}}</ref><ref name=":42"/>. Oʻzining axloqiy jihatdan noaniq qahramoni, haddan tashqari sirena va soya yoritgichi bilan film Hollywoodning 1940-yillardagi noir film janriga hurmat boʻldi va Bollywoodda keyingi oʻn yillikda noir janrini belgilab berdi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=10-dekabr 2011-yil |title=Dev saga: When Navketan went noir - Times of India |work=[[The Times of India]] |url=https://timesofindia.indiatimes.com/dev-saga-when-navketan-went-noir/articleshow/21631974.cms |url-status=live |access-date=12-aprel 2021-yil |archive-url=https://web.archive.org/web/20210412225959/https://timesofindia.indiatimes.com/dev-saga-when-navketan-went-noir/articleshow/21631974.cms |archive-date=12-aprel 2021-yil}}</ref>. Muvaffaqiyat qozongan „''Baazi''“ filmidan keyin „''Jaal''“ (1952) filmini suratga oldi, shuningdek, Dat rejissyori va Anand rolini ijro etgan va yana kassada muvaffaqiyat qozongan.
Dat ''[[CID (1956 film)|CID]]'' (1956) filmini suratga oldi, Anand esa rol ijro etishni davom ettirdi. Datning oʻlimidan soʻng Anand „U yosh yigit edi, tushkunlikka tushgan suratlarni yaratmasligi kerak edi“, dedi<ref name="anand">{{Veb manbasi|url=http://dearcinema.com/interview/dev-anand-remembers-guru-dutt/1824|sarlavha=Interview: Dev Anand Remembers Guru Dutt|nashriyot=dearcinema.com|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110404231145/http://dearcinema.com/interview/dev-anand-remembers-guru-dutt/1824|arxivsana=4 April 2011}}</ref>. Dat va [[Chetan Anand (prodyuser va rejissyor)|Chetan Anand]] (Anandning katta akasi) oʻrtasidagi ijodiy tafovutlar kelajakdagi hamkorlikni qiyinlashtirdi. 
Keyingi loyihasi uchun Dat „''[[Baaz (film, 1953)|Baaz]]''“ (1953) filmida rejissyorlik qildi va rol ijro etdi. Film kassada unchalik yaxshi natija bermagan boʻlsa-da, u keyingi filmlarda yaxshi oʻynagan Guru Dat jamoasi deb nomlanuvchi jamoani birlashtirdi<ref name=":42"/>. Jamoa tarkibiga Dat tomonidan kashf etilgan va murabbiylik qilgan turli rejissyorlar kirdi, jumladan: [[Jonni Uoker (aktyor)|Jonni Uoker]] (aktyor-komediyachi), [[VK Merti]] (kino operatori), [[Abrar Alvi]] (yozuvchi-rejissyor), [[Raj Xosla]] (yozuvchi), [[Vahida Rahman|Vahida Rehman]] (aktrisa) va boshqalar.
Datning keyingi filmlari esa blokbasterlar edi: 1954-yilda ''[[Aar Paar]]''; 1955-yilda ''[[janob va xonim '55]]''; ''[[CID (1956 film)|CID]]'' keyin 1956-yilda ''[[Sailaab (film, 1956)|Sailaab]]'' va ''[[Pyaasa]]'' 1957-yilda. Dat ushbu besh filmdan uchtasida bosh rolni ijro etdi.
1959-yilda [[CinemaScope]]-da ishlab chiqarilgan birinchi hind filmi Datning ''[[Kaagaz Ke Phool]]'' filmi chiqdi. Yangilikka qaramay, ''Kaagaz'' — aktrisani sevib qolgan mashhur rejissyor (Dut rolini oʻynagan) haqida (Vohida Rehman oʻynagan, Datning haqiqiy sevgisi) — kassada qattiq umidsizlikka uchradi. Shundan soʻng uning studiyasidan keyingi barcha filmlar rasman boshqa rejissyorlar tomonidan boshqarildi, chunki Dat oʻz nomini kassa uchun noaniq deb hisobladi. Bu Dat tomonidan ishlab chiqarilgan yagona film boʻlardi, u kassada halokatga uchragan va Dat Rs dan ortiq yoʻqotgan. Rs-17 crore, oʻsha davr standartlari boʻyicha katta miqdor edi.
1960-yilda Dat jamoasi M. Sodiq rejissyorlik qilgan va Dat Vaxida Rehman va Rehman bilan birga bosh rolni ijro etgan ''[[Chaudhvin Ka Chand|Chaudhvin Ka Chandni]]'' chiqardi. Film kassalarda katta muvaffaqiyatlarga erishdi va Datning ''Kaagazdagi'' yoʻqotishlarini qoplagan. Filmning „Chaudhvin Ka Chand Xo“ nomli treki maxsus ranglar ketma-ketligida boʻlib, Guru Datni rangli koʻrish mumkin boʻlgan yagona vaqtdir<ref>[http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=166&catName=MTk2MA== Box Office 1960]. BoxOffice India.com {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120922021750/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=166&catName=MTk2MA==|date=22 September 2012}}</ref>.
1962-yilda uning jamoasi „[[Sohib Bibi Aur Gʻulom]]“ filmini chiqardi, bu film uchun Filmfare eng yaxshi rejissyor mukofotini qoʻlga kiritgan Datning protégesi Abrar Alvi rejissyori boʻlgan juda muvaffaqiyatli film boʻldi. Filmda ikkinchi darajali rollarda Rehman va Vahida Rehman bilan birga Dat va [[Meena Kumari|Mina Kumari]] ishtirok etdi.
1964-yilda Dat [[Hrishikesh Mukherji|Xrishikesh Mukherji]] rejissyori boʻlgan „''[[Sanjh Aur Savera]]''“ filmida [[Meena Kumari]] bilan rol ijro etdi. 1964-yil oktyabr oyida vafotidan keyin uning bir nechta filmlarni toʻliqsiz qoldi. U [[K Asif|K Asifning]] „''[[Sevgi va Xudo|Sevgi va xudo]]''“ (Love and God) filmida bosh rolga tayinlangan, ammo film yillar oʻtib qayta tiklanganida uning oʻrnini [[Sanjeev Kumar]] egallagan. U „''[[Baharen Phir Bhi Aayengi]]''“ filmida prodyuserlik va bosh rolni ijro etish uchun moʻljallangan edi, lekin uning oʻrniga [[Dxarmendra|Dharmendra]] bosh rolni egalladi va 1966-yilda uning jamoasining soʻnggi prodyuseri sifatida chiqarilgan film<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Unfinished business: The movies that Guru Dutt announced and abandoned|url=https://scroll.in/reel/739541/unfinished-business-the-movies-that-guru-dutt-announced-and-abandoned|ish=Scroll.in|kirish sanasi=3-iyun 2021-yil|arxivsana=3-iyun 2021-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210603160955/https://scroll.in/reel/739541/unfinished-business-the-movies-that-guru-dutt-announced-and-abandoned}}</ref>.

== Shaxsiy hayoti ==
1953-yilda Dat ''Baazi'' (1951) filmini yaratish paytida tanishgan taniqli ijrochi qoʻshiqchi Geeta Roy Chowdhuri (keyinchalik [[Geeta Dutt|Geeta Dat]]) bilan turmush qurishgan<ref name=":42"/>. Er-xotin turmush qurish uchun oiladagi koʻplab qarshiliklarni yengishgan. Nikohdan soʻng, 1956-yilda ular Mumbaydagi Pali Xilldagi bungalovga koʻchib oʻtishdi. Ularning Tarun, Arun va Nina ismli uchta farzandi bor<ref name=":42" />. Guru va Gita vafotidan keyin bolalar Guruning akasi [[Atma Ram (rejissyor)|Atma Ram]] va Gitaning ukasi Mukul Royning uylarida oʻsgan<ref>{{Veb manbasi|sana=28-iyul 2014-yil|sarlavha=Guru Dutt's son passes away|url=http://www.rediff.com/movies/report/guru-dutts-son-passes-away/20140728.htm|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160417083926/http://www.rediff.com/movies/report/guru-dutts-son-passes-away/20140728.htm|arxivsana=17 April 2016|qaralgan sana=5-aprel 2016-yil|ish=Rediff.com movies}}</ref><ref>{{Veb manbasi|sana=28-iyul 2014-yil|sarlavha=Guru Dutt's son Arun passes away|url=http://www.thehindu.com/news/cities/mumbai/guru-dutts-son-arun-passes-away/article6257465.ece|kirish sanasi=5-aprel 2016-yil|ish=The Hindu|arxivsana=7-avgust 2020-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200807193806/https://www.thehindu.com/news/cities/mumbai/guru-dutts-son-arun-passes-away/article6257465.ece}}</ref>.
Dat baxtsiz oilaviy hayot kechirgan. Atma Ramning soʻzlariga koʻra, u „ishda qatʼiy intizomli, ammo shaxsiy hayotida mutlaqo intizomsiz“ edi<ref>Kabir, Nasreen Munni (1997) ''Guru Dutt: A Life in Cinema'', Oxford University Press, p. 124, {{ISBN|0-19-564274-0}}</ref>. U koʻp chekdi va ichdi va toq soatlarni oʻtkazdi. Datning aktrisa [[Vahida Rahman|Vahida Rehman]] bilan munosabatlari ham ularning nikohiga qarshi ishlagan. Oʻlimi paytida u Geetadan ajralgan va yolgʻiz yashagan. Gita Dat 1972-yilda 41 yoshida spirtli ichimliklarni haddan tashqari isteʼmol qilganidan natijada jigar zarar koʻrdi. soʻng vafot etdi.

== Oʻlimi ==
1964-yil 10-oktyabrda Dat Bombeydagi Pedder yoʻlidagi ijaraga olgan kvartirasida oʻz toʻshagida oʻlik holda topildi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=10-oktabr 1964-yil |title=Film maker Guru Dutt dead |pages=1 |work=[[The Indian Express]] |publisher=Express News Service |location=Bombay, India |url=https://books.google.com/books?id=lI9lAAAAIBAJ |url-status=live |access-date=7-sentabr 2021-yil |archive-url=https://web.archive.org/web/20220828114412/https://books.google.com/books?id=lI9lAAAAIBAJ |archive-date=28-avgust 2022-yil}}</ref>. Aytishlaricha, u spirtli ichimliklar va uyqu tabletkalarini aralashtirib yuborgan. Uning oʻlimi [[Oʻzini oʻldirish|oʻz joniga qasd qilish]] yoki shunchaki tasodifiy dozani oshirib yuborish boʻlishi mumkin. Agar birinchisi rost boʻlsa, bu uning uchinchi oʻz joniga qasd qilishga urinishi boʻlardi<ref>{{Veb manbasi|sana=8-oktabr 2004-yil|sarlavha='Guru Dutt attempted suicide thrice' – Rediff.com movies|url=http://in.rediff.com/movies/2004/oct/08spec1.htm|arxivurl=https://web.archive.org/web/20120510132350/http://in.rediff.com/movies/2004/oct/08spec1.htm|arxivsana=10 May 2012|qaralgan sana=3-sentabr 2016-yil|nashriyot=In.rediff.com}}</ref>.
Datning oʻgʻli Arun oʻlimni baxtsiz hodisa deb hisobladi. Dat ertasi kuni aktrisa [[Mala Sinha]] va aktyor [[Raj Kapoor|Raj Kapur]] bilan oʻzining ''[[Baharen Phir Bhi Aayengi]]'' filmi uchun rangli filmlar suratga olishni muhokama qilish uchun uchrashuvlarni rejalashtirgan edi. Arunning soʻzlariga koʻra: „Otamning uyqusi buzilgan va boshqa odamlar kabi uyqu tabletkalarini ichgan. Oʻsha kuni u mast boʻlib, haddan tashqari dozada tabletkalarni qabul qilgan va bu uning oʻlimi bilan yakunlangan. Bu haddan tashqari spirtli ichimliklar va uyqu tabletkalarining halokatli kombinatsiyasi edi.“<ref>{{Veb manbasi|muallif=Ashraf, Syed Firdaus|sana=15-oktabr 2004-yil|sarlavha=I miss my father terribly|url=http://www.rediff.com/movies/2004/oct/15dutt.htm|arxivurl=https://web.archive.org/20120911032505/http://www.rediff.com/movies/2004/oct/15dutt.htm|arxivsana=11 September 2012|qaralgan sana=5-iyul 2010-yil|ish=Rediff.com}}</ref>
Oʻlimi vaqtida Dat yana ikkita loyihada ishtirok etdi — „''Piknik''“, aktrisa [[Sadhana Shivdasani|Sadhana]] rolini ijro etdi; rejissyor K. Osifning „''Muhabbat va xudo“'' dostoni. ''Piknik'' tugallanmagan boʻlib qoldi va ikkinchisi yigirma yil oʻtgach, butunlay qayta suratga olinganligi sababli chiqarildi, [[Sanjeev Kumar (aktyor)|Sanjeev Kumar]] bosh rolda Datni almashtirdi.

== Merosi ==

=== Muvaffaqiyati ===
[[Fayl:Guru_Dutt_2004_stamp_of_India.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9e/Guru_Dutt_2004_stamp_of_India.jpg/220px-Guru_Dutt_2004_stamp_of_India.jpg|thumb| Dat Hindistonning 2004-yilgi markasida]]
Oʻzining kino loyihalari hayotiyligi haqidagi umumiy eʼtiqoddan farqli oʻlaroq, Dat koʻp yoki kamroq tijoriy jihatdan muvaffaqiyatli filmlar yaratdi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.boxofficeindia.com/cpages.php?pageName=top_hits|sarlavha=Top hit bollywood movies from www.boxofficeindia.com|qaralgan sana=11-may 2008-yil|arxivurl=https://web.archive.org/20120722193837/http://www.boxofficeindia.com/cpages.php?pageName=top_hits|arxivsana=22 July 2012}}</ref>. Yillar davomida uning loyihalari tijorat tabiati uning ijodiy intilishlari bilan oʻzaro kelishuvga erishdi. ''CID'', ''Baazi'', ''Pyaasa'', ''Kaagaz Ke Phool'', ''Chaudhvin Ka Chand'' va ''Sohib Bibi Aur Ghulom'' kabi filmlar hind kinosidagi birinchi turdagi filmlar edi.
Dat tomonidan ishlab chiqarilgan, kassa falokati deb hisoblangan yagona film ''[[Kaagaz Ke Phool]]'' boʻlib, u hozirda kult klassikasi hisoblanadi. ''Kaagaz Ke Phoolning'' DVD diskidagi qoʻshimcha funksiya Datning hayoti va ijodiga bagʻishlangan [[Channel 4|4-kanalda]] ishlab chiqarilgan „''Guru Datni qidirishda''“ nomli uch qismli hujjatli filmga ega.
U [[Raj Kapur]], [[Mehbub Xon]] va [[Bimal Roy]] bilan birga 1950-yillarning oʻrtalari va 1960-yillarning oʻrtalarida badiiy va tijorat muvaffaqiyatidan biri boʻldi. Uning akasi [[Atma Ram (rejissyor)|Atma Ram]] 1969-yilda ''[[Chanda Aur Bijli]]'' rejissyorligini unga bagʻishladi.

=== Faxrlari ===
Dat oʻz tasavvurini yorugʻlik va soyaga nisbatan ishlatgan rejissyor sifatida tanilgan, oʻzining taʼsirchan tasvirlari va hikoyalarida bir nechta tematik qatlamlarni toʻqishning ajoyib qobiliyati<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.britannica.com/biography/Guru-Dutt|sarlavha=Guru Dutt|qaralgan sana=3-iyul 2022-yil|arxivsana=7-iyul 2022-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220707132534/https://www.britannica.com/biography/Guru-Dutt}}</ref>.
''[[Kaagaz Ke Phool]]'' ham, ''[[Pyaasa]]'' ham barcha davrlarning eng zoʻr filmlari qatoriga kiritilgan, shuningdek, 250 dan ortiq xalqaro kinotanqidchilar va rejissyorlar ishtirokidagi soʻrovnomada ''[[Koʻrish va tovush|Sight & Sound]]'' jurnalining 2002-yilgi „Eng yaxshi filmlar soʻrovi“ga kiritilgan. 2005-yilda ''Pyaasa'' Time jurnalining „Barcha vaqtlardagi 100 ta film“ roʻyxatiga kirdi. 2010-yilda Dat [[CNN|CNN telekanalining]] „Barcha davrlarning eng yaxshi 25 Osiyo aktyorlari“ roʻyxatiga kiritilgan<ref>{{Veb manbasi|sana=5-mart 2010-yil|sarlavha=Big B in CNN's top 25 Asian actors list|url=http://www.hindustantimes.com/Big-B-in-CNN-s-top-25-Asian-actors-list/H1-Article1-515456.aspx|arxivurl=https://web.archive.org/web/20111101080219/http://www.hindustantimes.com/Big-B-in-CNN-s-top-25-Asian-actors-list/H1-Article1-515456.aspx|arxivsana=1 November 2011|qaralgan sana=15-aprel 2013-yil|ish=Press Trust of India}}</ref>.
Dat tasvirlangan pochta markasi 2004-yil 11-oktabrda India Post tomonidan chiqarilgan<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Guru Dutt|url=https://www.istampgallery.com/guru-dutt/|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200805134321/https://www.istampgallery.com/guru-dutt/|arxivsana=5 August 2020|qaralgan sana=26-sentabr 2020-yil|ish=www.istampgallery.com|sana=2016-yil yanvar}}</ref>. 2011-yil 10-oktyabrda Dat haqidagi [[Doordarshan]] hujjatli filmi namoyish etildi. 2021-yilda yozuvchi [[Yosir Usmon]] u haqida „''Guru Dat: tugallanmagan hikoya''“ nomli biografik kitobini nashr etdi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Bose |first=Sushmita |date=11-mart 2021-yil |title=Guru Dutt was an immensely poor communicator in real life |work=[[Khaleej Times]] |url=https://www.khaleejtimes.com/wknd/interviews/guru-dutt-was-an-immensely-poor-communicator-in-real-life |url-status=live |access-date=12-aprel 2021-yil |archive-url=https://web.archive.org/web/20210412021849/https://www.khaleejtimes.com/wknd/interviews/guru-dutt-was-an-immensely-poor-communicator-in-real-life |archive-date=12-aprel 2021-yil}}</ref>.

== Filmografiyasi ==
{| class="wikitable"
!Yil
! Sarlavha
!Rol
!direktor
!Prodyuser
!Boshqa
!Izohlar
|-
|1946
|''Hum Ek Hain''
|
|
|
|Xoreograf; Direktor yordamchisi
|
|-
|1951
|''Baazi''
|
|Yes
|
|yozuvchi
|
|-
|1952
|''Jaal''
|
|Yes
|
|yozuvchi
|
|-
|1953
|''Baaz''
|Prince Ravi
|Yes
|
|yozuvchi
|
|-
|1954
|''Aar Paar''
|Kalu
|Yes
|Yes
|
|
|-
|1955
|''Mr. &amp;amp; Mrs. '55''
|Preetam Kumar
|Yes
|
|
|
|-
|1956
|''C.I.D.''
|
|
|Yes
|
|
|-
|1956
|''Sailaab''
|
|Yes
|
|
|
|-
|1957
|''Pyaasa''
|Vijay
|Yes
|Yes
|
|
|-
|1958
|''12 OʻClock''
|Advocate Ajay Kumar
|
|
|
|
|-
|1959
|''Kaagaz Ke Phool''
|Suresh Sinha
|Yes
|Yes
|
|
|-
|1960
|''Chaudhvin Ka Chand''
|Aslam
|
|Yes
|
|
|-
|1960
|''Kala Bazar''
|Himself
|
|
|
|
|-
|1962
|''Sahib Bibi Aur Ghulam''
|Atulya Chakraborty / Bhootnath
|
|Yes
|
|
|-
|1962
|''Sautela Bhai''
|Gokul
|
|
|
|
|-
|1963
|''Bharosa''
|Bansi
|
|
|
|
|-
|1963
|''Bahurani''
|Raghu
|
|
|
|
|-
|1964
|''Suhagan''
|Professor Vijay Kumar
|
|
|
|
|-
|1964
|''Sanjh Aur Savera''
|Dr. Shankar Chaudhary
|
|
|
|Filmdagi yakuniy rol
|-
|1966
|''Baharen Phir Bhi Aayengi''
|
|
|Yes
|
|
|}

== Mukofotlari ==
{| class="wikitable sortable"
!Yil
!Film
!Mukofot
!Kategoriya
!Natija
!Refs.
|-
|1963
| rowspan="4" |''Sahib Bibi Aur Ghulam''
|BFJA mukofotlari
|Eng yaxshi aktyor (hind)
|{{Gʻolib}}
| <ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Award Winners: 1963|url=http://www.bfjaaward.com/award-winners.php?year=1963|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140606212817/http://www.bfjaaward.com/award-winners.php?year=1963|arxivsana=6 June 2014|ish=bfjaaward.com}}</ref>
|-
| rowspan="2" |1963
| rowspan="2" |Filmfare mukofotlari
|Eng yaxshi aktyor
|{{Gʻolib}}
| <ref name=":5">{{Veb manbasi|sarlavha=Filmfare Awards Winners From 1953 to 2020|url=https://www.filmfare.com/awards/filmfare-awards/winners|kirish sanasi=9-avgust 2021-yil|ish=filmfare.com|til=inglizcha|arxivsana=4-fevral 2018-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180204095338/https://www.filmfare.com/awards/filmfare-awards/winners}}</ref>
|-
|Eng yaxshi aktyor
|{{Nom}}
| <ref name=":5" />
|-
|1963
|Milliy kino mukofotlari
|Hind tilidagi eng yaxshi badiiy film Abrar Alvi
|{{Gʻolib}}
| <ref>{{Veb manbasi|sarlavha=10th NFA Catalogue|url=https://dff.nic.in/images/Documents/104_10thNfacatalogue.pdf|ish=dff.nic.in|kirish sanasi=9-avgust 2021-yil|arxivsana=17-oktabr 2021-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211017142901/https://www.dff.nic.in/images/Documents/104_10thNfacatalogue.pdf}}</ref>
|}

== Bibliografiyasi ==
* {{Kitob manbasi|last=Kabir|first=Nasreen Munni|title=[[Guru Dutt: A Life in Cinema]]|publisher=[[Oxford University Press]]|year=1996|isbn=978-01-95638-49-3|authorlink=Nasreen Munni Kabir}}
* {{Kitob manbasi|last=Kabir|first=Nasreen Munni|title=[[Yours Guru Dutt]]|publisher=[[Roli Books]]|year=2006|isbn=978-81-74363-88-6|authorlink=Nasreen Munni Kabir}}
* {{Kitob manbasi|last=Saran|first=Sathya|title=[[Ten Years with Guru Dutt: Abrar Alvi's Journey]]|publisher=[[Penguin Books India]]|year=2008|isbn=978-01-43416-92-0}}
* {{Kitob manbasi|last=Usman|first=Yasser|title=[[Guru Dutt: An Unfinished Story]]|publisher=[[Simon & Schuster]]|year=2021|isbn=978-93-86797-89-6|authorlink=Yasser Usman}}

== Manbalar ==
{{manbalar|2}}
== Adabiyotlar ==
* ''Guru Dat, 1925-1965: Monografiya'', Firoz Rangunvalla, Hindiston milliy kino arxivi, Govt. Hindiston, 1973-yil.
* ''Mening oʻgʻlim GuruDat'', Vasanti Padukone, Hindiston, ''The Imprint'' and Screen jurnallarida, 1979—2004-yil aprellarida seriyalashtirilgan.
* ''Nanna maga Gurudatta'', Vasanti Padukone, Kannada, Manōhara Granthamāle, Dharvad, Hindiston, 1976, 120pp.
* ''Guru Dat, inconnu hors de l’Inde pratiquement un grand cinéaste encore'', Anri Micciollo, Films sans Frontières, 1984-yil.
* ''Profillar, Hindistondan beshta kino ijodkorlari'', Shampa Banerji. Kinofestivallar direksiyasi, Milliy kino taraqqiyot korporatsiyasi, 1985-yil.{{ISBN|81-201-0007-7}}[[ISBN (identifier)|ISBN]] [[Special:BookSources/81-201-0007-7|81-201-0007-7]] .
* ''Qora va oq rangda: Hollywood va Guru Datning melodramasi'', Darius Kuper, Seagull Books, 2005-yil.{{ISBN|81-7046-217-7}} [[ISBN (identifier)|ISBN]] [[Special:BookSources/81-7046-217-7|81-7046-217-7]] .
* ''Sizning Guru Dat: Buyuk hind kinoijodkorining samimiy maktublari'', Nasrin Munni Kabir, Luster Press, Roli Books, 2006.{{ISBN|81-7436-388-2}} [[ISBN (identifier)|ISBN]] [[Special:BookSources/81-7436-388-2|81-7436-388-2]] .
* ''Guru Dat bilan oʻn yil: Abrar Alvining sayohati'', Sathya Saran. 2008-yil, Pingvin,{{ISBN|0-670-08221-X}} .

== Havolalar ==
* {{IMDbda kishi|0244870}}
* [http://www.gurudutt.info Website dedicated to Guru Dutt — Biography, Filmography & more] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120306150001/http://www.gurudutt.info/ |date=2012-03-06 }}
* {{Veb manbasi|url=http://www.bfi.org.uk/news-opinion/sight-sound-magazine/features/guru-dutt-such-sweet-sorrow/|sarlavha=Guru Dutt: such sweet sorrow|muallif=Cousin|ism=Mark|nashriyot=[[Sight & Sound]]}}
* [https://web.archive.org/20130104165542/http://sify.com/movies/fullstory.php?id=14716533 Review of Ten Years with Guru Dat: Abrar Alvi’s journey]
* [http://www.rediff.com/entertai/2002/mar/04dinesh.htm Interview with Dev Anand]
* [http://in.rediff.com/movies/2004/oct/08spec1.htm Interview with Guru Datʼs cameraman, V. K Murthy]
* [http://www.lesamisdenemesis.com/?p=260 Urbain Bizot, ''Thirst and Mourning'']
{{DEFAULTSORT:Dat, Guru}}
[[Turkum:Filmfare mukofoti sohiblari]]
[[Turkum:XX asr Hindistonlik aktyorlar]]
[[Turkum:Hindistonlik erkak aktyorlar]]
[[Turkum:XX asr hind kino rejissyorlari]]
[[Turkum:1964-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:1925-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha aktyorlar]]