Halul oroli sahifasining manbasini koʻrish

{{Bilgiquti aholi punkti|asl nomi={{Lang|ar|حالول}}|mamlakat=Qatar|mintaqa turi=Persian Gulf|maydon=1.5|koordinatalar={{coord|25|40|30|N|52|24|41|E|display=inline,title}}}}
'''Halul oroli''' ({{Lang-ar|جَزِيرَة حَالُول|Jazīrat Ḫālūl}}) [[Qatar|Qatar davlatiga]] tegishli eng muhim [[Orol|orollardan]] biri. [[Doʻha|Doha]] shimoli-sharqida {{Convert|90|km|abbr=on}} ga yaqin masofada joylashgan, u atrofdagi dengiz konlaridan neftni yuklash va saqlash joyi terminali sifatida xizmat qiladi<ref>{{cite encyclopedia|title=Persian Gulf states: country studies|publisher=[[Federal Research Division]], [[Library of Congress]]|location=Washington, D.C.|url=https://www.loc.gov/item/93046476/|last=Toth|first=Anthony|date=1994|editor-last=Metz|editor-first=Helen Chapin|editor-link=Helen Chapin Metz|edition=3rd|pages=162|isbn=0-8444-0793-3|oclc=29548413|entry=Qatar: Geography}}</ref>. Qatar dengiz flotining asosiy bazalaridan biri Halulda joylashgan<ref>{{Kitob manbasi|last=RSN Singh|title=Asian Strategic and Military Perspective|url=https://books.google.com/books?id=LVjhy7I2lDAC&pg=PA388|publisher=Lancer Publishers|year=2008|page=388|isbn=978-8170622451}}</ref>. Sohillar va chegaralar xavfsizligi uchun orolda ham operatsiyalar bazasi qurilgan<ref name="qatarpetroleum">{{Veb manbasi|url=http://www.qp.com.qa/en/QPActivities/QPOperations/Pages/IndustrialCitiesDetails.aspx?IID=5|sarlavha=Halul Island|nashriyot=Qatar Petroleum|qaralgan sana=2 July 2015|arxivsana=2015-09-24|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150924083606/http://www.qp.com.qa/en/QPActivities/QPOperations/Pages/IndustrialCitiesDetails.aspx?IID=5}}</ref>.

1900-yillarning boshlarida orolga marvarid yigʻuvchi qayiqlar tez-tez kelib turgan<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.qdl.qa/en/archive/81055/vdc_100023206838.0x00006e|sarlavha='Persian Gulf Gazetteer Part II, Geographical and Descriptive Materials, Section II Western Side of the Gulf' [53v] (109/286)|nashriyot=Qatar Digital Library|qaralgan sana=23 July 2015|sana=2014-04-04}}</ref>.

== Tarixi ==
James Ashley Maude orolning kashf etilishi haqida 1817-yil iyul oyida yozgan vauni „Havlul oroli“ deb atagan<ref name="leblanc1">{{Cite journal|url=https://www.academia.edu/19304718|title=A Historical Account of the Stratigraphy of Qatar, Middle-East (1816 to 2015)|last=Jacques Leblanc|page=10|date=December 2015|access-date=1 July 2018}}</ref>. U shunday deb yozgan edi:
{{Quote|Sherarou orolining shimoli-sharqiy yoʻnalishida, 25°41′N kenglik va 52°23′E uzunlikda joylashgan. Kompas orqali oʻlchangan yoʻnalish N.N.W. (shimoliy-gʻarbga yaqin) boʻlib, masofa 10 milya. Orol markazi baland boʻlib, ikki chekkasidga tomon asta-sekin pastlaydi; daraxtlar yoʻq va oʻsimliklar ham koʻrinmaydi; suv yaqinida chuqurliklar bor<ref name="maude">{{cite journal|url=https://books.google.com/books?id=edxAAQAAIAAJ&pg=PA304|title=The Asiatic Journal and Monthly Miscellany|volume=3|publisher=Wm. H. Allen & Company|page=304|year=1817|accessdate=1 July 2018}} ''This article incorporates text from this source, which is in the [[public domain]].''</ref>.}}

Maude shuningdek, orolning katta marjonlar oʻsadigan yirik maydonlarga juda yaqinligini ham qayd etadi.

1823-yilda orolning birinchi xaritasi kapitan Georg Barnes Brucks tomonidan yaratilgan<ref name="leblanc1"></ref>. Bruckning 1856-yildagi vafotidan keyin nashr etilgan memuarida u orol va uning geografik joylashuvi haqida qisqacha yozgan maʼlumotlari berilgan. U orolning baland ekanligini yozgan va quduqlar mavjudligini qayd etgan. Bu quduqlar tabiiy hodisalar natijasida paydo boʻlganmi yoki baliqchilar tomonidan qurilganmi, nomaʼlum<ref name="leblanc2">{{cite journal|url=https://www.academia.edu/19304718|title=A Historical Account of the Stratigraphy of Qatar, Middle-East (1816 to 2015)|author=Jacques Leblanc|page=11|date=December 2015|accessdate=1 July 2018}}</ref><ref>{{cite web|authors=G.B. Brucks, Robert Hughes Thomas|url=https://books.google.com/books?id=0h8PAQAAMAAJ|title=Historical and other information connected with place in the Persian Gulf|publisher=Bombay Education Society's Press|page=560|year=1856}}</ref>. U shuningdek, orolning eng yuqori balandliklarini qayd etib, ilgari bu orol May oroli deb atalganini yozgan<ref>{{Veb manbasi|url=https://books.google.com/books?id=0h8PAQAAMAAJ|sarlavha=Historical and other information connected with place in the Persian Gulf|nashriyot=Bombay Education Society's Press|yil=1856}}</ref>. <gallery mode="packed" widths="280" heights="220">
Fayl:Halul Island 1823 chart.jpg|Gb Bruks tomonidan yozilgan „Fors koʻrfazidagi Havlul orolining trigonometrik rejasi“ (1823)
</gallery>Shotlandiya gidrografi James Horsburgh 1855-yilgi ''"Hindiston katalogi"'' qoʻllanmasida orolning tavsifini yozgan. Uning hisobi 1817-yilda Maude tomonidan berilgan avvalgi tavsifdan unchalik farq qilmaydi<ref name="leblanc2"></ref>.

== Geografiyasi ==
Orol Ras Rakandan 72 mil janubi-sharqda<ref name="hydrographic">{{Kitob manbasi|last=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|title=The Persian Gulf pilot: comprising the Persian Gulf, Gulf of Omán; and Makran coast|publisher=Hydrographic Dept|location=Great Britain|url=https://books.google.com/books?id=m5ItAQAAMAAJ&pg=PA127|page=127|year=1890}}</ref>, poytaxt [[Doʻha|Dohadan]] 50 milya shimoli-sharqda joylashgan<ref name="qatarpetroleum"></ref>. Uning uzunligi taxminan 1 milyaga yetadi<ref name="hydrographic" />. Relyef tepaliklardan iborat va uning eng baland choʻqqisi 202 futga teng<ref name="qatarpetroleum" />. Orol taxminan 15 milya masofadan koʻrinadi va uning atrofida dengizdan 0,2 milyagacha choʻzilgan rif bor. Orol Qatarning eng sharqiy quruqlik qismini oʻz ichiga oladi. Materik Qatarning eng yaqin nuqtasi, yaʼni shimoli-sharqiy qirgʻoqdagi ''Raʼs Abu Qarn'' va Al-Xor munitsipalitetidan 80 kilometrdan bir oz koʻproq masofa uzoqlikda joylashgan boʻlib, u ham mamlakatning eng chekka oroli hisoblanadi. Orolda shamal shamollari boʻlib turadi. Oroldan 45 mil shimoli-sharqda toshloq va sayoz Shah Allum Shoal hududi joylashgan<ref name="hydrographic" />.

=== Geologiyasi ===
Orol yuzasining katta qismi [[Paleozoy eratemasi|paleozoy]] qatlamlarida joylashgan. [[Kembriy sistemasi|Kembriy]] davri Hormuz hosilasi asosiy sirt qatlami hisoblanadi<ref>{{Cite journal|last=Sobhi Nasir, Hamad Al-Saad, Abudlrazak Alsayigh, Oliver Weidlich|title=Geology and petrology of the Hormuz dolomite, Infra-Cambrian: Implications for the formation of the salt-cored Halul and Shraouh islands, Offshore, State of Qatar|journal=Journal of Asian Earth Sciences|volume=33|issue=5–6|page=Abstract|date=25 August 2008|doi=10.1016/j.jseaes.2008.02.003|bibcode=2008JAESc..33..353N}}</ref>. Bu Qatarning paleozoy yuzasida joylashgan yagona ikkita hududidan biridir<ref>{{Kitob manbasi|last=Al-Kubaisi|first=Mohammed Ali M.|title=Industrial development in Qatar: a geographical assessment|url=http://etheses.dur.ac.uk/7144/1/7144_4326.PDF?UkUDh:CyT|publisher=Durham E-Theses, Durham University|year=1984|page=12}}</ref>. [[Gematit]] va oxra kabi temir oksidlari orolda topilgan, ammo qazib olish va tashish uchun yuqori xarajatlar zarurligi tufayli foydalanilmay qoldirilgan<ref>{{Kitob manbasi|last=Al-Kubaisi|first=Mohammed Ali M.|title=Industrial development in Qatar: a geographical assessment|url=http://etheses.dur.ac.uk/7144/1/7144_4326.PDF?UkUDh:CyT|publisher=Durham E-Theses, Durham University|year=1984|page=11}}</ref>.

=== Yovvoyi tabiat ===
Orol dengiz hayoti va dengiz qushlarining bir nechta turlari uchun asosiy yashash joyi hisoblanadi. 1963-yilda orolga birinchi marta koʻchirilgan oltita togʻ echkisi koʻpayib butun boshli toʻdani hosil qilgan. Tepaliklarda hozirda 80 dan ortiq togʻ echkilari yashaydi. Munitsipalitet va atrof-muhitni muhofaza qilish vazirligi (MME) orolning yovvoyi tabiatini himoya qilish va hayvonlarni koʻpaytirish uchun QatarEnergy bilan hamkorlik qiladi. Koʻrilgan eng muhim tashabbuslar qatorida shoʻrlanishga chidamli 400 tup daraxt ekish va [[Dengiz toshbaqasi|dengiz toshbaqalarining]] uyalash joylarini tashkil etish gʻoyasi ham mavjud<ref name="qatarpetroleum"></ref>.

== Sanoati ==
Neft faoliyati boshlanganidan koʻp oʻtmay, 1950-yillarning oʻrtalarida hukumat Halulni yirik neft yuklash terminaliga aylantirish uchun mablagʻ sarflashni boshladi. Orolning ahamiyati 1960-yillarda hukumat dengizda neft konlarini barpo eta boshlaganidan keyin yanada osha boshladi. 1964-1966-yillarda orolda sanoat infratuzilmasi qurildi. 2015-yil holatiga koʻra, orolda umumiy quvvati 5 million barrel xom neft boʻlgan 11 ta tashqi suzuvchi tomli tanklar mavjud<ref name="qatarpetroleum"></ref>.

Halul oʻzi uchun zaruriy boʻlgan elektr energiyasini oʻzi ishlab chiqaradi. Unda quvvati 43 MVt boʻlgan toʻqqizta turbogenerator mavjud. Halulning ikkita tuzsizlantirish moslamasining sutkalik quvvati {{Convert|400|m3|gal}}ga teng<ref name="qatarpetroleum"></ref>.

== Galereya ==
<gallery mode="packed">
Sea rocks in Halul Island.jpg|Dengizdagi toshlar neftni qayta ishlash zavodlarining gaz chiroqlari bilan yoritilgan
A mountain goat at Haloul Island.jpg|Halul orolining shimoliy uchidagi togʻ echkisi
Sea turtle tracks on Halul Island.jpg|Halul orolining gʻarbiy tomonida [[dengiz toshbaqasi]] izlari
</gallery>

== Yana qarang ==
{{Stack|{{Portal|Engineering}}}}

* [[Qatar orollari roʻyxati|Qatar orollari roʻyxati]]
* [[Qatardagi mayoqlar roʻyxati]]

== Manbalar ==
{{Manbalar}}{{Tashqi havolalar}}

[[Turkum:Qatar orollari]]
[[Turkum:Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda]]
[[Turkum:Qatardagi mayoqlar]]
[[Turkum:Osiyo orollari]]
[[Turkum:Fors koʻfazi orollari]]