Jiyda sahifasining manbasini koʻrish

{{Maʼnolari|Jiyda (maʼnolari)}}
'''Jiyda''' ({{lang|la|''Elaeagnus'' L.}}) — [[jiydadoshlar]] [[oila (biologiya)|oila]]siga mansub [[daraxt]]. Janubiy [[Yevropa]], [[Markaziy Osiyo|Markaziy]] va [[Sharqiy Osiyo]], [[Shimoliy Amerika]]da oʻsadigan 40 ga yaqin [[tur (biologiya)|tur]]i bor. [[Oʻrta Osiyo]],xususan, Oʻzbekistonda [[Janub]]ining qargʻajiyda. ({{lang|la|''E. angustifolia''}}; yovvoyi holda oʻsadi), sharq jiydasi ({{lang|la|''E. orientalis''}}), tikanakli J. ({{lang|la|''E. pungens''}}), kumushsimon J. ({{lang|la|''E. argentea''}}), non J. ({{lang|la|''E. edulis''}}) turlari oʻsadi. [[Sharq]] Jiydasining [[barg]]i oddiy, ensiz, kumushrang . [[Daraxt]]i 8–10 m, shoxlari siyrak, tikanli yoki tikansiz. [[Gul]]i ikki jinsli, sariq, serasal, xushboʻy, efir moyli. Mevasi sargʻish, magʻizsiz [[danak]]li, eti 31,2—88,7%, unsimon, xushxoʻr. Tarkibida 46—65% qand, 10% oqsil, 1,3% kislota, 200&nbsp;mg% S vitamini mavjud. [[Jiyda]]ning ning mevasi yangiligida yoki quritib isteʼmol etiladi. Mevasidan spirt va kuchsiz [[alkogol]]li ichimliklar tayyorlanadi. Tabobatda [[oshqozon]]-ichak kasalliklarini davolashda ishlatiladi. [[Yogʻoch]]idan turli xil buyumlar yasaladi, parfyumeriya sanoatida, gulidan efir moy olinadi.

Jiyda qurgʻoqchilikka chidamli, yer osti suvlari yuza va shoʻr tuproqlarda ham oʻsaveradi. Danagidan, [[ildiz (oʻsimlik)|ildiz]] bachkisidan va qalamchasidan koʻpayadi. Koʻchati oʻtkazilgach, 3—5 yilda hosilga kiradi. [[May]]—iyun oyida gullaydi, mevasi [[sentabr]], [[oktabr]] oylarida pishadi. Bir tupi 50&nbsp;kg gacha hosil beradi. Jiyda 60—80-yil yashaydi. [[Non]] jiyda mevali daraxt sifatida ekiladi, oʻrta boʻyli daraxt. Sernam yerlarda yaxshi oʻsadi. Serhosil mevasi yirik, mazali, qizgʻish-qoʻngʻir [[rang]]li. Oʻzbekiston oʻrmonchilik ilmiy tadqiqot [[institut]]ida uning 20 ga yaqin navi taʼriflangan (Qizil Jiyda , Raʼno, [[Urganch]], Xurmoy, [[Toshkent]] deserti, [[Choʻl]]i qandak, Kizil qandak va boshqalar). Hozirgi davrga kelib sanoat ahamiyatini yoʻqotdi. [[Oʻzbekiston]],[[Tojikiston]] va koʻpgina mamlakatlarda ayrim tomorqa bogʻlarida havaskorlar ekadi. Koʻproq yoʻl yoqalari, kanal boʻylari, dala-ihota oʻrmon mintaqalari, tashlandiq yerlarga ekiladi. [[Tuproq]]ni azot bilan boyitadi.

Azimov E.Non jiyda.T.1967.<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Ikki pallali oʻsimliklar]]


{{chala}}
[[Turkum:Mevalar]]
[[Turkum:Daraxtlar]]
[[Turkum:Mevali daraxtlar]]