Kiropol sahifasining manbasini koʻrish

'''Kiropol''', Kira, Kiresxata — [[Turon]][[zamin]]da mavjud boʻlgan eng qad. [[shahar]]-[[qalʼa]]lardan biri ([[mil. av. VI asr|miloddan avvalgi 6]] — [[mil. av. II asr|<nowiki>II</nowiki> asrlar]]). Hozirgi [[Oʻratepa]] ([[Tojikiston]]) yaqinidagi Havotag [[mavze]]ida, Nijonisoy (Shaxristonsoyning quyi qismi) ning soʻl [[qirgʻoq|qirgʻogʻi]]da joylashgan Nurtepa shahri harobasi K. oʻrnida boʻlgan. [[Axomaniylar]] [[podsho]]si [[Kir II Buyuk|Kir II]] [[asos]] solgan shahar. [[Axomaniylar davlati]]ning shim.-sharkdagi eng chekka shahri. Kir II davrida Turonning eng muhim shaharlaridan sanalgan. [[Tarixiy manbalar]]ga ([[Arrian Flaviy|Arrian]], [[Kvint]] [[Kursiy Ruf]] va boshqalar) koʻra, Iskandar Maqduniy (qarang [[Aleksandr]]) [[saklar]]ga qarshi [[Sirdaryo]] boʻyida [[Aleksandriya Esxata]] shahrini bunyod etishni [[rejalashtirish|rejalashtirgan]] paytda, [[yunonlar]] tomonidan avvalroq olingan [[Ustrushona]]da shahar-qalʼalar oʻnga qarshi bosh koʻtarganlar va yunon-[[makedonlar|makedon]] [[garnizon]]larini qirib tashlab tezlikda shaharqalʼalarni mustahkamlashga kirishganlar. Iskandar orqaga qaytib isyonkor shahar-qalʼalarni boʻysundirishga kirishishga majbur boʻlgan. Iskandar [[piyoda askarlar]]iga shahar [[devor]]larini ishgʻol etish uchun narvonlar tayyorlashni buyurgan, [[sarkarda]]laridan biri Kraterga bu oʻlkadagi eng katta shahar hisoblangan K.ni qamal qilishni topshirgan. Bundan maqsad qoʻzgʻolon koʻtargan boshqa shaharlarga koʻmak berishdan K. [[aholi]]sini mahrum etish edi. Iskandar 5 ta isyonkor shaharni egallagach, Kraterga yordamga kelgan. K. boshqa shaharlarga qaraganda balandroq [[mudofaa devorlari|mudofaa devori]] bilan oʻralgandi. K.da koʻplab mustahkam [[bino]]lar boʻlib, ularda axomaniylar va ularning [[noib]]lariga boʻysunishni istamagan erksevar mahalliy zodagonlar yashagan. [[Bess]] va boshqa isyonkor noiblar shularga tayangan. Bess [[Artakserks]] [[nom]]ini olib oʻzini [[forslar|fors]] [[shoh]]larining vorisi deb eʼlon qilganida oʻnga qarshi chiqqanlar. Iskandar ham shunday [[daʼvo]] qilganida oʻnga ham qarshi isyon koʻtarganlar. Shahar [[mudofaa]]chilari [[son]]i 18 ming kishidan ortiq edi. Iskandar shahar [[qamal]]i uchun devorteshar qurilmalarni oʻrnatishni buyurgan. Devorning bir joyidan shahar [[ichkari]]siga kiradigan [[daryo]]ning quruq [[oʻzan]]i orqali Iskandar qoʻriqchilari va oʻqchilari bilan yashirin ravishda shahar ichkarisiga kirib olgan. Soʻngra eng yaqin yerda joylashgan [[darvoza]]ni egʻallab, qolgan qoʻshinini shaharga kiritgan. K. maydonida shiddatli [[jang]] sodir boʻlgan. Iskandarning gardani (boʻyni) va boshiga tosh tegib ogʻir jarohatlangan. Makedon qoʻshini K.ni egʻallagan, shahar himoyachilari qoʻrgʻonga yashirinishgan, biroq bir kundan soʻng suvsizlikdan qoldan toyib taslim boʻlishgan. K. mudofaasida 8 mingga yaqin kishi halok boʻlgan. K. vay-ron qilingan, shahar bundan toʻla oʻziga kelmagan va miloddan avvalgi <nowiki>II</nowiki> asrda tashlandiq holga kelib qolgan. Shahar aholisi Sirdaryoga yaqin yerga koʻchib yangi [[qishloq]] barpo etishgan va uni yana K. deb atashgan. Keyinchalik bu atama Kurukada — Kurkat koʻrinishida bugungi kunimizgacha yetib kelgan.

== Adabiyot ==
* Arrian, Poxod [[Aleksandr]]a, M.— L., 1926; Kursiy Ruf Kvint, Istoriya [[Aleksandr]]a Makedonskogo, M., 1963; Bartold V.V., Sochineniya, t.Z, M., 1965; Belyayeva T.V., K istoricheskoy topografii gorodov Ustroʻshani [Drevnyaya i srednevekovaya arxeologiya Sredney Azii], T., 1990; Rtveladze E., Velikiy shyolkoviy put, T., 1999.

Faxriddin Hasanov.<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{OʻzME}} <!-- Bot tomonidan yaratildi -->

{{chala}}

[[Turkum:Oʻrta Osiyoning qadimiy shaharlari]]
[[Turkum:Tojikiston tarixi]]