Kod sahifasining manbasini koʻrish

'''Kod''' ({{Lang-fr|„code“}}, {{Lang-lat|„codex“}} – qonunlar majmui) – 1) turli [[axborot]]larni ifodalovchi [[shartli belgilar]] (timsollar) tizimi. Kod belgilarining biror maʼnoni anglatgan tugal ketma-ketligi soʻz deyiladi. Kod soʻzlarida foydalaniladigan turli timsollar soni ''uning asosi'' deyiladi. Kodni yozma tarzda ifodalash uchun koʻpgina [[raqamlar]], [[sonlar]] (masalan, 0; 1; …57; 927 va boshqalar), maxsus belgilar [mas, " – " (tire), " . " (nuqta) va ularning „omixta“lari] ishlatiladi (qarang: [[Morze alifbosi]], [[Telegraf kodi]]);

2) raqamli [[hisoblash]] mashinalari (RHM) da programmalar (dasturlar) tayyorlash uchun qoʻllanadigan shartli belgilar tizimi. RHM da koʻpincha ikkilik pozitsion kod va ularga keltiriladigan kod qoʻllanadi. RHM da arifmetik amallarni bajarishda algoritmlarni soddalashtirish uchun toʻgʻri, teskari, qoʻshimcha kodlardan foydalaniladi. Toʻgʻri kod, odatda, sonlarni RHM ning xotira qurilmasida saqlashda, teskari va qoʻshimcha kodlar esa sonlar ustida arifmetik va boshqa amallarni bajarishda ishlatiladi;

3) telemexanikada – maʼlumotlarni [[aloqa kanali]] orqali uzatish uchun moʻljallangan signallar tizimi; bunda radio xalaqitlarga turgʻunlikni taʼminlash uchun korretsiyalovchi (tuzatuvchi) kodlar tuziladi. Kodning ayrim elementlarini ifodalash va uzatish uchun [[Amplituda|amplitudasi]], [[Chastota|chastotasi]], fazasi va boshqa alomatlari turlicha boʻlgan signallar qoʻllanadi;

4) [[astronomiya]]da – [[kometalar]], yangi va oʻrta yangi [[yulduzlar]] kashf qilinganligi, [[Sayyoralar|sayyoralarda]] noyob hodisalar kuzatilganligi va boshqa haqida [[Rasadxona|rasadxonalar]] va astronomik telegrammalar xalqaro markaziy byurosi orasida oʻzaro [[telegraf]] axborotlari almashishda qoʻllanadigan soʻz va raqamlar tizimi. Shakli [[Xalqaro astronomiya ittifoqi]], KOSPAR (Ilmiy uyushmalar xalqaro kengashi) va boshqa xalqaro ilmiy [[tashkilotlar|tashkilot]] tomonidan belgilanadigan kod va axborot-bibliografik koddan foydalaniladi. Sunʼiy kosmik obʼyektlarni kuzatish stansiyalarining ishini uyushtirish uchun maxsus kod tuziladi;

5) harbiy kod – harbiy mazmundagi maxfiy maʼlumotlarni yashirin uzatish uchun qoʻllanadigan shartli belgilar tizimi. Shartli belgilar shtablar tomonidan tuzilishi va raqamli, harfli va boshqa maxsus belgili boʻlishi mumkin. Umumiy qoʻshin kodlari va maxsus (bir qoʻshin turi yoki qurolli kuchlar xili, mas, aviatsiya, harbiy havo kuchlari, [[artilleriya]] va hokazo) kodlar boʻladi. Maʼlum qisqa vaqt uchun yoki [[jang]] va operatsiya vaqtlari uchun tuzilgan soʻzlashuv qamda radiosignal jadvallari eng va sodda harbiy kod hisoblanadi<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>.

== Yana qarang ==
•[[Kodlash nazariyasi]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{OʻzME}} <!-- Bot tomonidan yaratildi -->

{{chala}}

{{Turkumsiz|date=avgust 2024}}
[[Turkum:Dasturlash]][[Turkum:Dastur]]