Ksenon sahifasining manbasini koʻrish

{{kimyoviy unsur|Ksenon / Xenon (Xe)<!--Название-->|54<!--Атомный номер-->|[[Tasvir:Ксенон.jpg|150px|Ksenon undan [[elektr toki]] oʻtkazilganda shuʻlalanadi]]<!-- Внешний вид-->|131,29<!--Атомный вес-->|n/a<!--Радиус атома-->|1&nbsp;170,0 (12,13)<!--Энергия ионизации-->|[Kr] 4d<sup>10</sup> 5s<sup>2</sup> 5p<sup>6</sup><!--Электронная конфигурация-->|131<!--Ковалентный радиус-->|n/a<!--Радиус иона-->|0,0<!--Электроотрицательность-->|0<!--Электродный потенциал-->|7<!--Степени окисления-->|3,52 (-109&nbsp;°C da)<!--Плотность-->|0,158<!--Удельная теплоёмкость-->|0,0057<!--Теплопроводность-->|161,3<!--Температура плавления-->|n/a<!--Теплота плавления-->|166,1<!--Температура кипения-->|12,65<!--Теплота испарения-->|42,9<!--Молярный объём-->|kubik<br /> markazlashgan<!--Структура решётки-->|6,200<!--Период решётки-->|n/a<!--Отношение c/a-->|n/a<!--Температура Дебая-->}}{{Kimyoviy jadval unsuri|view=center|white=1|number=54|fontsize=100%}}<!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn boshi -->
'''Ksenon''' (yun. xenos — begona, lotincha Xsepop), Xe — [[Mendeleyev davriy sistemasi]]ning VIII guruhiga mansub kimyoviy element. Tartib raqami 53, atom massasi 131,29. Inert gazlar jumlasidan. Havodan ajratib olingan tabiiy Ksenon 9 ta izotopdan iborat: i24Xe (hajmi jihatidan 0,096%), l26Xe(0,090%), 128Xe(1,92%), 129Xe(26,44%), 13OXe(4,O8%), |3|Xe(21,18%), 132Xe(26,89%), |34Xe(10,44%), |36Xe(8,87%). Uran minerallaridan ajratib olingan. Ksenonning izotop tarkibi bundan farq qiladi, chunki 235U va 238U boʻlinganda radioaktiv izotoplar hosil boʻladi. Yadroviy portlashlarda ham shu hodisa kuzatiladi. Poling boʻyicha elektromanfiyligi 2,6; at. radiusi 0,218&nbsp;nm. Ksenon hajm jihatidan atmosferaning 0,86-10~5%ni tashkil etadi. Fazoda juda siyrak tarqalgan (7,7108 atom geliyga 1 atom Ksenon toʻgʻri keladi). Ksenon — bir atomli rangsiz va hidsiz gaz. Qaynash temperaturasi 165,05K; qattiq holatdagi Ksenonning zichligi 2,700 g/sm³ (133K), suyuq holatdagi Ksenonniki 2,987 g/sm³ (165K), gaz holatdagi Ksenonniki 5,85&nbsp;kg/m³ (273K, 0,1 MPa). Ksenon faqat ftor bilan bevosita birikadi va Ksenon ftoridlari (XeF2 XeF4 va XeF6) hosil qiladi. Ksenonning boshqa birikmalari bilvosita usullar yordamida Ksenon ftoridlardan olinadi.

Ksenon (Sh)-oksid, XeO, — oddiy sharoitda rangsiz kristall modda. Suvli eritmalarda oksidlovchi, koʻpgiva organik moddalarni parchalab SO2 ajratib chiqaradi. Kristall holatdagi XeO3 — portlovchi modda. 30&nbsp;mg dan ortiq miqdorda oʻz-oʻzidan portlaydi. XeO3dantashqari Ksenon (1U)-oksid, XeO4 (suyuqlanish temperaturasi — 35,8°, oddiy sharoitda oson parchalanadi) ham maʼlum.

Ksenon sanoatda havodan olinadi. Uni kripton-ksenonli konsentratdan ajratib olish ham mumkin. Elektrovakuum texnikasida, gaz yorugʻlik lampalari, kuchli gazrazryadli- va impulsli yorugʻlik manbalarini radiografiya va tibbiyot diagnostikasida, shuningdek, vakuum qurilmalaridagi yoriqlarni aniqlashda qoʻllanadi.<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>
<!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn oxiri -->

'''Ksenon''' - [[unsurlar davriy jadvali]]ning 54 unsuri, inert [[gaz]].
{{Unsurlar davriy sistemasi}}

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{OʻzME}}

[[Turkum:Kimyo]]
[[Turkum:Kimyoviy unsurlar]]


{{chem-stub}}