Maymana sahifasining manbasini koʻrish

{{Bilgiquti aholi punkti 
| nomi = Maymana
| tasvir = {{Fotomontaj
| photo1a = NATO Base in Maymana, Faryab, Afghanistan.jpg
| photo2a = 
| photo2b = 
| photo3a = 
| photo3c = 
| photo4a = 
| photo4c = 
| size = 300
| spacing = 2
| color = white
| border = 0
}}
| mavqe = shahar
| mamlakat = Afgʻoniston
| mintaqa turi = viloyat
| mintaqa = Faryob viloyati
| jadvalda mintaqa =
| tuman turi =
| tuman =
| jadvalda tuman =
| jamoat turi =
| jamoat =
| jadvalda jamoat =
| qaram =
| gerb =
| bayroq =
| lat_dir = N|lat_deg= 35|lat_min= 56|lat_sec=0
| lon_dir = E|lon_deg= 64|lon_min= 45|lon_sec=0
| CoordAddon =
| CoordScale =
| mamlakat xaritasi oʻlchami = 300
| mintaqa xaritasi oʻlchami =
| tuman xaritasi oʻlchami =
| mamlakat xaritasi =
| mintaqa xaritasi =
| tuman xaritasi =
| ichki bolinishi =
| rahbar turi = hokim
| rahbar = Domla Muhibullo<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.independenturdu.com/node/93411|title=افغانستان میں طالبان کا مشہور سنائپربنا شہر کا میئر|date=9 February 2022}}</ref>
| asos solingan =
| ilk eslatilishi =
| avvalgi nomlari =
| qachondan beri =
| maydon =
| balandlik turi =
| AP markazi balandligi = 877
| iqlim =
| rasmiy til =
| aholi = 149 040<ref name=UN>{{veb manbasi|title=The State of Afghan Cities report2015 |url=http://unhabitat.org/books/soac2015/ |ref=UN-Habitat |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151031111515/http://unhabitat.org/books/soac2015/ |archive-date=2015-10-31 }}</ref>
| sanalgan yil = 2015-yil
| zichlik =
| aglomeratsiya = | milliy tarkib = [[Oʻzbeklar|oʻzbek]], [[Tojiklar|tojik]], [[Turkmanlar|turkman]], [[Balujlar|baluj]] va [[Pashtunlar|pushtun]] ozchiliklar
| konfessiyaviy tarkib =
| etnoxronim =
| vaqt mintaqasi =
| DST =
| telefon kodi =
| pochta indeksi =
| pochta indekslari =
| sayt =
| avtomobil kodi =
| identifikator turi =
| raqamli identifikator =
| Commons turkumi =
}}

'''Maymana''' ([[Fors tili|forscha]]/[[Oʻzbek tili|oʻzbekcha]]/[[Pashtu tili|pushtucha]]: {{lang|fa|{{nq|میمنه}}}}) — [[Afgʻoniston]]ning [[shimol]]iy qismidagi [[shahar]]<ref>{{Kitob manbasi|title=Tarixiy toponimika|page=24|author=Zohid Madrahimov|publisher=„Navro‘z“ nashriyoti|year=2007|language=oʻzbekcha}}</ref>. [[Baqtriya tekisligi|Baqtriya vodiysi]]dagi [[voha]]da joylashgan. [[Foryob (viloyat)|Foryob]] viloyatining [[maʼmuriyat|maʼmuriy]] markazi. [[Aholi]]si 149 040<ref name=UN/> (koʻpchiligiii [[oʻzbeklar]] tashkil etadi; 2015-yil). [[Avtomobil yoʻli|Avtomobil yoʻllari]] tuguni. [[Jun]], [[qorakoʻl (moʻyna)|qorakoʻl]], [[koʻn]]-[[teri]], [[don (urugʻ)|don]] va boshqa [[qishloq xoʻjaligi]] mahsulotlari [[savdo]]si markazi. Qoʻlda [[gilam]] toʻqilali. [[Toʻqimachilik sanoati|Toʻqimachilik]] va [[tikuvchilik]] buyumlari tayyorlanadi. Maymana atrofida [[bugʻdoy]] [[ekinlarni ekish|ekiladi]], [[qorakoʻl qoʻy zoti|qorakoʻl qoʻylari]] boqiladi.

Ilk [[oʻrta asrlar]]da shahar Yahudiya (aholisining koʻpchiligini [[yahudiylar]] tashkil qilgani uchun), Katta Juzjon deb atalgan. [[Yoqut Hamaviy]]ning yozishicha, al-Yahudiya aholisi [[islom]]ni qabul qilgach, [[XI asr|<nowiki>XI</nowiki> asr]]lan boshlab shaharni Maymana deb atay boshlaganlar. [[Mahmud ibn Vali]]ning yozishicha, Maymana shahri qadimda [[Toliqon]] deb ham atalgan. [[IX asr|<nowiki>IX</nowiki> asr]]la Maymanada Fariob [[qarorgoh]]i joylashgan. [[X asr|<nowiki>X</nowiki> asrlarda]] u savdo va [[hunarmandchilik]] [[rivojlanish|rivojlangani tufayli]] boy shahar boʻlgan. [[XIII asr|<nowiki>XIII</nowiki> asr]] [[manbalar]]ida shahar Maymand deb atalgam. 1855-yil afgon amiri [[Doʻstmuhammadxon]] [[Buxoro amirligi]]ga qarashli Maymanani bosib olgan. 1873-yil [[Kobul (shahar)|Kobulda]] imzolangan Angliya — Rossiya [[shartnoma]]siga binoan Maymana Afgonistonga oʻtgan. <nowiki>XIX</nowiki> asrda shahar mustahkam [[mudofaa devorlari|mudofaa lsvori]] bilan oʻrab olinib, uning 5 [[darvoza]]si boʻlgan. Shahar markazila baland va qiya tepalikla qadimiy [[ark]] — Bolo-Hisor joylashgan.<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>

== Joylashuvi ==
Maymana Turkiston tizmasining shimoliy etagida, [[Murgʻob|Murgʻob daryosining]] oʻng irmogʻi boʻlgan Qaysar yoki Maymana daryosining eski havzasida {{convert|877|m|ft|abbr=on}} balandlikda joylashgan. Maymana daryosi shahardan 50&nbsp;km janubda Bandi Turkiston daryosidan ajralib chiqadi. Maymana mintaqasining baland togʻlari odatda mavsumiy qishloq xoʻjaligi uchun foydali boʻlgan juda boy ustki qatlamga ega.

== Yerlardan foydalanish ==
Maymana Afgʻoniston shimolidagi savdo va tranzit markazi hisoblanadi. Maymanadagi yerlarning yarmidan salgina koʻprogʻi qurilish boʻlmaydigan (57%), asosan qishloq xoʻjaligidan iborat<ref name=soac2015>{{veb manbasi|title=The State of Afghan Cities report 2015|url=http://unhabitat.org/books/soac2015_volume2/|ref=UN-Habitat|access-date=2015-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20151031111658/http://unhabitat.org/books/soac2015_volume2/|archive-date=2015-10-31|url-status=dead}}</ref>. Markaziy tumanlarda (2-5) turar joy zichligi va aniq yoʻl tarmoqlari mavjud<ref name=soac2015 />. Tashqi tumanlar (1, 7-10) koʻproq qishloq xoʻjaligi yerlari bilan ajralib turadi<ref name=soac2015 />.

== Aholisi ==
<nowiki>XIX</nowiki> asrda aholi punktining aholisi 15-18 ming kishi deb hisoblangan va bozor tili asosan [[Eski oʻzbek tili|chigʻatoy tili]] (eski oʻzbekcha) boʻlgani sababli oʻzbeklar hukmronlik qilgan shahar deb taxmin qilingan. Biroq hujjatlarda bu shahar tojiklar, turkmanlar, pushtunlar va balujlar kabi turli millat va elatlardan iborat shahar bo‘lganini ko‘rsatadi. 1958-yilda aholi soni 30 000 kishiga teng edi. 1979-yilga kelib bu koʻrsatkich 38 250 ga, 1982-yilga kelib 56 973 ga koʻtarildi. Hech qachon rasmiy aholi roʻyxati boʻlmaganligi sababli, bu avvalgi maʼlumotlarga jiddiy qaramaslik kerak. 2004-yilda Maymanada 75 900 aholi istiqomat qilishi taxmin qilingan, ammo bu hech qanday dalil bilan tasdiqlanmagan. 2015-yilda BMT tomonidan qoʻllab-quvvatlangan kuzatuvchilar tomonidan aholi soni 149 040 kishini tashkil etgani taxmin qilingan<ref name=UN />. Maymana 10 ta tumandan iborat boʻlib, umumiy yer maydoni 3461 [[Gektar|ga]]<ref name=soac2015 />. Bu shahardagi turar-joylarning umumiy soni 16 560 tani tashkil etadi<ref name=soac2015 />.

== Tarixi ==
[[File:People of Maymana2 in Faryab province.jpg|thumb|Maymanadagi bozor koʻchasi]]
[[File:People of Maymana in Faryab province.jpg|thumb|Norvegiyalik ayol askari bilan Maymanadagi mahalliy aholi.]]

Shaharning kelib chiqishi qadimiy. Maymana qal’asi ilk [[temir davri]]ga borib taqalishi aniq ko‘rinadi. Bilchiroq yaqinidagi gʻordagi sopol buyumlar [[paleolit]] va kech [[neolit]]-bronza davriga tegishli{{Citation needed|date=December 2007}}. Miloddan avvalgi 800—700-yillar orasida u Midiya va [[Ahamoniylar davlati]], shuningdek, mintaqani boshqarish uchun mahalliy eroniy vassallaridan foydalangan islomiy fathidan oldin [[Kushon podsholigi|Kushon]] va [[Eftaliylar]] imperiyasining bir qismi boʻlgan. <nowiki>VII—VIII</nowiki> asrlarda soʻnggi Kushon qoldiqlari boʻlgan Guzgon moliklarining qarorgohi boʻlib, u oʻsha paytda mahalliy sulola boʻlgan [[Farigʻuniylar]] tasarrufida boʻlgan. <nowiki>IX—XI</nowiki> asrlarda hudud Seistondan kelgan bir qancha hukmdor va [[sulola]]lar ([[Safforiylar davlati|Safforiylar]], Mihraboniylar, Nasridlar…) tomonidan boshqarilgan, soʻngra Eron [[Somoniylar davlati|Somoniylari]] va Eron-Turkiy [[Gʻaznaviylar]] va [[Xorazm]] hukmdorlari tomonidan boʻysundirilgan.

<nowiki>XII—XIII</nowiki> asrlarda bu hudud koʻchmanchi turklar va bosqinchi moʻgʻullar tomonidan vayron qilingan. [[Markaziy Osiyo]] shimolidan kelgan koʻchmanchi va bosqinchi turk-moʻgʻul xorijiylar yetkazgan zararni tiklab olish uchun mintaqaga qariyb 200 yil kerak boʻldi. Hudud aholisi siyraklashdi va savdo aloqalari juda zaif edi, ammo omon qolganlar yangi qishloq xoʻjaligini rivojlantirish va eski inshootlarni tiklash uchun yetarli edi. Shahar qal’a devori bilan oʻralgan, unda eroniylar va arablar yashagan, qishloqlarni esa eroniylar va baʼzi oʻtroqlashgan arablar egallab olgan, choʻl va dashtlar esa koʻchmanchi turk-moʻgʻullar va eroniylar ([[choraymoqlar]]) uchun vatan boʻlgan. <nowiki>XVI</nowiki> asrda [[Muhammad Shayboniy]]xonning [[Turkiston]] va [[Hirot]]ga bosqinlari bilan turk [[Oʻzbekiston|oʻzbeklar]] taʼsiri Maymanaga yetib keldi. Mintaqa uchun bu yana murakkab davr edi. Ammo Shayboniyxon [[Safaviylar davlati|Eron safaviylari]] tomonidan magʻlubiyatga uchragan boʻlsa-da, oʻzbek urugʻlari oʻsha paytdan to <nowiki>XVIII—XIX</nowiki> asrlargacha mintaqada hukmronlik qilib kelgan.

Bu davrda shahar [[Maymana xonligi]]ning<ref name="Chaffetz1981">{{kitob manbasi|author=David Chaffetz|title=A Journey Through Afghanistan|url=https://books.google.com/books?id=gUUCK2xrijIC&q=central+asian+features+turkish+popular+blood&pg=PA63|year=1981|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-226-10064-7|pages=63–}}</ref> markazi va muhim savdo markaziga, shuningdek, [[Hirot]] va [[Eron]]dan [[Turkiston]]ga kirish eshigi boʻlgan. U butun mintaqa uchun muhim madaniy va savdo markazi boʻlib, turli xil davlatlar va xalqlarni bogʻlash uchun xizmat qilgan. Oʻzbeklar hukmronligi davrida shahar Muhammad Shayboniyxon tomonidan bosib olinishidan boshlab, mintaqaning pushtunlar tomonidan boʻysunishigacha davom etgan toʻsatdan qayta tiklanish davrini boshidan kechirdi. 1876-yilda [[Sheralixon (Afgʻoniston amiri)|Sheralixon]] davrida shahar Kobul podsholigi qoʻliga oʻtdi va shafqatsizlarcha vayronaga aylandi. Natijada, dahshatli qirgʻindan keyin aholining atigi oʻn foizi tirik qoldi, katta qismi yo halok boʻldi yoki shaharni tark etib, boshqa hududlarga qochib ketdi{{Citation needed|date=September 2021}}.

<nowiki>XX</nowiki> asrda shahar bir vaqtlar qalin devorlar va minoralar bilan mustahkam devor bilan oʻralgan va xandaklar bilan oʻralgan edi, ammo <nowiki>XX</nowiki> asrda bularning barchasi nomaʼlum tepalikka aylandi. 1934-yilda shaharni qayta qurish boshlandi va 1949-yilda eski shaharning shimoliy qismlari yangilandi, eski shahar qal’asi bogʻga aylantirildi. Maymana shahri Maymana viloyati tugatilgunga viloyat maʼmuriy markazi boʻlgan.

Xalqaro xavfsizlik kuchlarining Afgʻonistondagi amaliyoti doirasida [[Norvegiya]] boshchiligidagi viloyatni qayta tiklash guruhi viloyatda faoliyat yuritgan. Jamoa tarkibida [[Latviya]] qoʻshinlari ham bor edi.

== Transport tizimi ==
Maymana shahriga 2014-yil may oyidan boshlab Hirotga toʻgʻridan-toʻgʻri reyslar amalga oshiriladigan Maymana aeroporti xizmat koʻrsatadi<ref>2014 East Horizon Airlines Timetable, http://flyeasthorizon.com/flight-schedule/ {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20181003225730/http://flyeasthorizon.com/flight-schedule/ |date=2018-10-03 }}</ref>.

== Iqtisodiyoti ==
Shahar Qaysar daryosidan sugʻoriladigan qishloq xoʻjaligiga xizmat qiladi, shuningdek, koʻchmanchilar bilan [[Qorakoʻl qoʻy zoti|qorakoʻl qoʻylari]] savdosi bilan shugʻullanadi. Maymana Afgʻonistondagi muhim chorvachilik markazi hisoblanadi. 1970-yillarda shaharda jun va paxtani qayta ishlash sanoati jadal rivojlandi. Maymana — charm mahsulotlari, ipak, gilam, bugʻdoy, arpa, poliz, uzum sotiladigan bozor.

Maymana shahridan 2 milya (3.2&nbsp;km) gʻarbda tepaliklar va bir qator togʻlar bilan oʻralgan vodiyda joylashgan aeroport ham bor; balandligi 12 000 futga yetadi, [[Turkmaniston]] chegarasidan 24 milya (39&nbsp;km) janubi-sharqda; va [[Andxoʻy tumani|Andxoʻy shahridan]] 64 milya (103&nbsp;km) janubda. Uchish-qoʻnish yoʻlagi shagʻal bilan qoplangan.

Maymana [[Kobul (shahar)|Kobul]], [[Qandahor]], [[Hirot]], [[Mozori-Sharif]], [[Jalolobod]], [[Qunduz]] va [[G‘azna]]dan keyin Afg‘onistonning sakkizinchi yirik shahri bo‘lib, 2005-yil fevralida tashkil etilgan mustaqil ayollar radiostansiyasi — Radio Quyosh faoliyat olib bormoqda.

[[File:Panorama maymana.JPG|thumb|Maymananing panarama koʻrinishi]]

== Iqlimi ==
Maymana issiq-yoz Oʻrta yer dengizi iqlimiga ega issiq, quruq yoz va sovuq, nam qish.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{OʻzME}} <!-- Bot tomonidan yaratildi -->

[[Turkum:Afgʻoniston shaharlari]]
[[Turkum:Foryob viloyati aholi punktlari]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha shaharlar]]