Mutal Burhonov sahifasining manbasini koʻrish

{{Musiqachi bilgiqutisi
| Ismi                     = Mutal (Mutavakkil) Burhonov
| Asl ismi                 = 
| Eni                      = 
| Izoh                     = 
| Tugʻilgan paytidagi ismi = 
| Tavalludi sanasi         = {{tugʻilgan sanasi|1916|5|5}}
| Tavalludi joyi = {{TavalludJoyi|Buxoro}}, [[Buxoro amirligi]]
| Vafoti sanasi = {{Vafot sanasi va yoshi|2002|6|15|1916|5|5|df=y}}
| Vafoti joyi = {{VafotJoyi|Buxoro}}, [[Oʻzbekiston]]
| Fuqaroligi = [[Oʻzbekiston]]
| Guruh =
| Faoliyat yillari =
| Kasblari = [[bastakor]]
| Janr = [[oʻzbek milliy musiqasi]] <br /> [[klassik musiqa]] <br /> [[opera]]
| Turmush oʻrtogʻi =
| Mukofotlari = {{Buyuk xizmatlari uchun ordeni}} {{El-yurt hurmati ordeni}} {{Shuhrat medali}} {{Lenin ordeni}} <br> {{Oʻzbekiston SSR xalq artisti}} {{Oʻzbekiston sanʼat arbobi}} {{Hamza nomidagi Oʻzbekiston SSR Davlat mukofoti}} {{Oʻzbekiston maqtov yorligʻi}} {{Berdaq nomidagi Qoraqalpogʻiston davlat mukofoti}}
| Sayt =
}}
'''Mutal (Mutavakkil) Muzayyinovich Burhonov''' (1916-yil 5-may — 2002-yil 15-iyun) — bastakor, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1964), [[O‘zbekiston SSR xalq artisti]] (1974). Burhonov [[Oʻzbekiston Respublikasi Davlat madhiyasi]] musiqasini yozgan (1947, 1978 va 1992-yillardagi talqinlarini)<ref name="OʻzME">{{ensiklopediya manbasi | ref = | last = | first =  | editor =  | encyclopedia = [[Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi]] | title = Burhonov Mutal (Mutavakkil) Muzayyinovich Burhonov | volume = | year = 2006 | publisher = Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi Davlat ilmiy nashriyoti | location = [[Toshkent]] | language= }}</ref>. Shuningdek, qator kamer-vokal va kamer-cholgʻu asarlarini yozgan, bir necha opera va film, jumladan, „[[Maftuningman]]“ filmi musiqasini bastalagan. [[Oʻzbeklar]] orasida eng sevimli qoʻshiqlarga aylangan „Doʻppi tikdim“ va „Maftuningman“ qoʻshiqlari musiqasini bastalagan{{manba kerak}}.

Burhonov Oʻzbekistonda koʻp ovozli [[xor]] hamda [[a kapella]] janri asoschilaridan biri hisoblanadi. Burhonov bir necha orden va medal, jumladan, [[„Shuhrat“ medali]] (1994), [[„Buyuk xizmatlari uchun“ ordeni]] (1998) hamda [[„El-yurt hurmati“ ordeni]] (2001) bilan taqdirlangan. Bastakor oila qurmagan va kamtarona hayot kechirgan.<ref name="Levin">{{Kitob manbasi |last1=Levin |first1=Theodore |title=[[The Hundred Thousand Fools of God]], [[The Music of Central Asia]] (and Queens, New York)]] |date=1999 |publisher=Indiana University Press |location=[[Bloomington]] |isbn=025321310X |pages=[https://archive.org/details/hundredfoolsofgo0000levi/page/22 22]-29 |edition=2-nashr |language=inglizcha}}</ref>

== Hayoti va ijodi ==
Mutal (Mutavakkil) Muzayyinovich Burhonov 1916-yil 5-mayda [[Buxoro]] shahrida tugʻilgan. Oilada besh farzand boʻlgan – Mutal Burhonovning Minhojiddin va Misbohiddin ismli ikki akasi va Mohida va Fotima ismli ikki opasi boʻlgan. (Opasi Fotima [[Fitrat]]ga turmushga chiqqan.) Otasi madrasada matematikadan saboq bergan. Otasining aka-ukalari, xususan, Mazhariddin Burhonov, [[Mukammil Burhonov]]lar [[Jadidchilik|jadidchilar]] boʻlgan.

Burhonov sakkiz yoshida amakisi Mukammil unga [[tanbur]] olib bergan. Keyinchalik Burhonov [[Otagʻiyos Abdugʻaniyev]]dan tanbur chalishni oʻrgangan.

1919-yil Burhonovning otasi vafot etgan. Oʻn yoshida onasidan ayrilgan. 1934-yil akasi Misbohiddin Burhonovga [[xalq dushmani]] ayblovi qoʻyilib, [[Sibir]]ga surgun qilingan. 1937-yil akasi va amakilari jadidchilikda ayblanib qatagʻon qilingan, 1938-yil otib tashlangan.

Burhonov 1928—32-yillarda Samarqand musiqa va xoreografiya institutida, 1939—41- va 1946—49-yillarda esa [[Moskva konservatoriyasi]]da taʼlim olgan. Konservatoriyada [[Sergey Vasilenko]]dan [[kompozitsiya]], [[Grigoriy Stolyarov]]dan [[dirijyorlik]] boʻyicha saboq olgan. Oʻsha yillari [[Uygʻun]] va [[Izzat Sulton]] yozgan „<nowiki/>[[Alisher Navoiy]]<nowiki/>“ dramasiga musiqa, qator kamer-vokal va kamer-cholgʻu asarlar yaratgan.

Burhonov 1941-yil [[Ikkinchi jahon urushi]]da Moskva mudofaasida qatnashgan. 1949—51-yillarda [[„Oʻzbekiston“ radiosi]]da badiiy rahbar, 1955—1960-yillarda [[O‘zbekiston kompozitorlari va bastakorlari uyushmasi|Oʻzbekiston Kompozitorlar uyushmasi]] boshqaruvining raisi lavozimida ishlagan.

Burhonov ijodida vokal musiqasi, ayniqsa, romans, joʻrsiz xor va vokal-simfonik janrlar asosiy oʻrin tutadi: „Tabassum qilmading“, „Namedonam Chi nom dorad“, „Ishqida“ va boshqa romanslari, „Alisher Navoiyga qasida“ ([[Abdulla Oripov]], 1968) va boshqa Sharq xalqlari qoʻshiqlarini joʻrsiz xor uchun „mahorat bilan, milliy musiqaga xos nafislik va jozibalilikni toʻla saqlagan holda qayta ishlagan“.<ref name="OʻzME"/> Burhonov qozoqcha „Dudaray“, eroncha „Goʻle gandum“, oʻzbekcha „Goʻzal qizga“, afgʻoncha „Chashmi siyoh“ va boshqa koʻpgina bolalar qoʻshiqlarini bastalagan va xor uchun qayta ishlagan.<ref name="Jahonnews">{{yangiliklar manbasi |last= |first= |title=Katta yurakdan musiqa gimni |url=http://jahonnews.uz/ru/obshchestvo/161/19967/ |accessdate=24.11.2019 |work=Jahon News |date=06.05.2016 |language=ruscha }}{{Deadlink|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
 
Shuningdek, Burhonov qator filmlarga, xususan, „Surayyo“, „Abu Ali Ibn Sino“, „[[Maftuningman]]“, „Orol baliqchilari“, „[[Boy ila xizmatchi]]“ kabi filmlarga musiqa bastalagan. „Alisher Navoiy“ operasi (1986) hamda „Abadiy xotira“ [[rekviyem]]ini (1996) yozgan. 1992-yil mustaqil [[Oʻzbekiston Respublikasi Davlat madhiyasi]] musiqasini yozgan. [[Oʻzbekiston SSR]]ning 1947- hamda 1978-yillardagi madhiyalari musiqasini ham Burhonov yaratgan.

Burhonov oila qurmagan va kamtar hayot kechirgan<ref name="Levin"/>. 1998-yil „Koʻngil xazinasi (Burhonnoma)“ kitobini yozgan. Bastakor 2002-yil 15-iyunda 86-yoshda vafot etdi. 2016-yil „[[Oʻzbekkino]]“ milliy agentligi Burhonov hayoti va ijodi haqida „Mutal Burhonov. Ohanglarda yashayman hamon...“ hujjatli filmini suratga olgan.

== Asarlari ==
* „Yurak ovozi“ (?) [[romans]]i ({{lang-ru|Голос сердца}})
* „Oʻzbekiston qizi“ (?) [[syuita]]si (1938) ({{lang-ru|Дочь Узбекистана}})
* „Ishq oʻti“ [[ballada]]si ([[Mashrab]] sheʼri, 1939) ({{lang-ru|Огонь любви}})
* „Gullayotgan Oʻzbekiston“ (?) [[kantata]]si ([[Hamid Olimjon]] va [[Uygʻun]] sheʼri, 1949) ({{lang-ru|Цветущий Узбекистан}})
* „Abu Ali Ibn Sino“ simfonik syuitasi (1957) ({{lang-ru|Авиценна}})
* „Lenin partiyasi“ [[qasida]]si (?) ([[Gʻafur Gʻulom]] sheʼri, 1959) ({{lang-ru|Ода партии Ленина}})
* „Alisher Navoiyga qasida“ ([[Abdulla Oripov]] sheʼri, 1968) ({{lang-ru|Ода Алишеру Навои}})
* „Namedonam Chi nom dorad“ romans-poemasi ([[Sheroziy]] sheʼri, 1979) ({{lang-ru|Имени её не знаю}})
* „Alisher Navoiy“ operasi (1986-yilda yozilgan, 1990-yilda sahnalashtirilgan) ({{lang-ru|Алишер Навои}})
* „Abadiy xotira“ [[rekviyem]]i ([[Fitrat]], [[Usmon Nosir]], [[Choʻlpon]] va Burhonov sheʼri, 1996) ({{lang-ru|Вечная память}})

== Filmografiyasi ==
* 1953 — „Boy ila xizmatchi“ ({{lang-ru|Бай и батрак}})
* 1956 — „Abu Ali Ibn Sino“ ({{lang-ru|Авиценна}})
* 1957 — „Orol baliqchilari“ ({{lang-ru|Рыбаки Арала}})
* 1958 — „[[Maftuningman]]“ ({{lang-ru|Очарован тобой}})
* 1961 — „Rad etilgan kelin“ (?) ({{lang-ru|Отвергнутая невеста}})
* 1963 — „Samolyotlar qoʻnmadi“ (?) ({{lang-ru|Самолеты не приземлились}})
* 1964 — „Hayot tunda oʻtdi“ (?) ({{lang-ru|Жизнь прошла ночью}})
* 1968 — „Ikki yurak poemasi“ (?) ({{lang-ru|Поэма двух сердец}})

== Mukofotlari ==
Burhonov bir necha sovrin va mukofot bilan taqdirlangan. 2016-yil 6-may kuni Oʻzbekiston boʻylab Burhonov tavalludining 100 yilligiga bagʻishlangan tadbirlar oʻtkazildi<ref name="Jahonnews"/>. 2018-yil Buxoro shahrining [[Bahouddin Naqshband]] koʻchasida [[Mutal Burxonov uy-muzeyi|Burhonovning uy-muzeyi]] ochildi<ref name="Xabar">{{yangiliklar manbasi |last=|first=|title=Davlat madhiyasi bastakoriga atalgan muzey ish boshladi |url=https://www.xabar.uz/uz/madaniyat/davlat-madhiyasi-bastakoriga-atalgan-muzey-ish-boshladi|accessdate=24.11.2019 |work=Xabar|date=28.08.2018 |language=}}</ref>.

* 1959 — [[Lenin ordeni]]
* 1964 — [[Berdaq nomidagi Qoraqalpogʻiston Respublikasi davlat mukofoti]]
* 1964 — [[Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi]]
* 1970 — [[Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti]]
* 1974 — [[O‘zbekiston SSR xalq artisti]]
* 1994 — [[„Shuhrat“ medali]]
* 1996 — [[Oʻzbekiston Respublikasining faxriy yorligʻi]]
* 1998 — [[„Buyuk xizmatlari uchun“ ordeni]]
* 2001 — [[„El-yurt hurmati“ ordeni]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
* {{IMDbda kishi|1298456|Mutal Burhonov}}
* [https://www.youtube.com/watch?v=WotNBrRM41k „Mutal Burhonov. Ohanglarda yashayman hamon...“ hujjatli filmi]

{{DEFAULTSORT:Burhonov, Mutal}}

[[Turkum:Moskva konservatoriyasi bitiruvchilari]]
[[Turkum:Oʻzbekiston kompozitorlari va bastakorlari uyushmasi aʼzolari]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha musiqachilar]]