Ziyosfera

Pir Gorachand

Abbās ʿAlī al-Makkīy (arabcha: عباس علي المكي‎‎; tax. 1294–1374), ehtirom bilan Pir Gorachand (bengalcha: পীর গোরাচাঁদ) yoki Gora Pir (bengalcha: গোরা পীর) nomi bilan tanilgan, arab musulmon daʼvatchisi boʻlib, uning nomi Islomning 24 Parganas hududida yoyilishi bilan bogʻlangan, bu esa Yaqin Sharq, Markaziy Osiyo va Janubiy Osiyo oʻrtasidagi uzoq tarixiy safarlarning bir qismidir[1]. 1303-yilda Shoh Jalol boshchiligidagi Shilatning zabt etilishida ishtirok etgach, u janubi-gʻarbga qarab dinni targʻib qilish uchun safar qildi va u yerda Mahishyalar podshohi, Hatiagarhlik Chandraketuning lashkarlari tomonidan oʻldirilgan[2][3].

Shoh Sayyid

Pir Gorachand

Pir Gorachandning dargohi
Shaxsiy maʼlumotlar
Tavalludi
Abbos Ali

1294
Vafoti 1374 (yoshi 79–80)
Harova, Basirhat, Tugʻluq sultonligi (zamonaviy Gʻarbiy Bengal)
Dini Islom
Farzandlari 3
Mazhab Sunniy
Qarindoshlar Raushan Bibi (opa-singlisi)

Hayoti

Abbos Ali hijriy 693-yil 21-Ramazon kuni (milodiy 1294) arab musulmon ota-onasi Karimulloh va Maymuna as-Siddiqa oilasida, Makkadagi Zamzam bulogʻi yaqinida, oʻsha paytda Abbosiylar xalifaligi tarkibida boʻlgan hududda tugʻilgan. Baʼzi manbalarga koʻra, u islom paygʻambari Muhammad ham tugʻilgan Quraysh – arab qabilasiga mansub boʻlgan[4][5][6]. Yoshligida u Shoh Jalol bilan tanishtirilgan va uning subkontinent tomonga yurishiga qoʻshilishni istagan. Onasi va singlisi qiynalib boʻlsa-da borishga rozilik berishadi va ularga Mahtabiddin, uning farzandlikka olingan oʻgʻli ham qoʻshiladi[7]. Ekspeditsiya Shamsuddin Firuz Shoh, yaʼni Laxnauti sultoni tomonidan qabul qilindi va uning iltimosiga binoan ular 1303-yilda Shilatning zabt etilishida qatnashdilar[1].

Chandraketu bilan jang

Gʻalabadan koʻp oʻtmay, Shoh Jalol oʻz izdoshlariga butun mintaqaga tarqalishni buyurdi. Abbos Ali janubi-gʻarb tomonga yoʻl olgan 21 nafar musulmon guruhining boshligʻi etib tayinlandi. Guruhning mashhur aʼzolaridan baʼzilari: Panduada islomni yoygan Shoh Suqiy, Tribenida Darafxon Gʻozi, Sisiniyda Shoh Abdulloh, Barasatda (Qozipara) Ekdil Shoh, Xamarparada Shoh Shafiqul Alam (Choku Devon) va Sohaida Shoh Sayid Akbar edi. Abbos Ali Mahtab bilan birga Balanda parganasi (hozirgi Berachampa va Basirhat hududlarini qamrab oladi)dagi Bhatimulluk deb atalgan joyda oʻrnashdi. Bu hudud Hatiagarhlik Mahishyalar podshohi Chandraketu tomonidan boshqarilar edi[8]. U oxir-oqibat Mahtabiddinga (Shoh Sondal) xilofat (vorislik) berdi va uni Birbhumda islomni yoyishga vakolatlantirdi, u u yerda Shoh Sondal nomi bilan shuhrat qozondi. Ularning koʻplab qabrlarini Raykola qishlogʻidagi Baish Avliyo dargohida koʻrish mumkin[7]. Abbos Ali mahalliy hindular orasida islom haqida vaʼz qila boshladi va Pir Gorachand (Oq oyli pir) sifatida shuhrat qozondi. U Chandraketuni ham islomni qabul qilishga chaqirdi, biroq podsho bundan bosh tortdi va Gorachandning rostgoʻyligini tekshirish uchun turli hiylalar ishlata boshladi. Gorachandning ruhiy qudrati haqida koʻplab rivoyatlar bor. Ulardan biri Chandraketuning temir bananini haqiqiy bananga aylantirib qoʻyganligi, yana biri esa saroyi atrofidagi temir panjaralarni (bera) qator-qator champa gullariga aylantirib yuborgani haqidadir. Berachampa shahri nomi ham aynan shu voqeadan kelib chiqqani aytiladi. Gorachandning tinch yoʻl bilan qilgan urinishlariga qaramay, Chandraketu baribir islomni qabul qilishni istamadi. Past kastali koʻplab hindular islomni qabul qila boshladilar va ular har yili quyosh xudosiga bagʻishlab bir yosh oʻgʻil bolani qurbon qilish haqidagi Chandraketuning siyosatini tanqid qilgan Gorachandni qoʻllab-quvvatladilar[4][9]. Chandraketu bundan qattiq gʻazablanib, malika va fuqarolariga Abbos Ali va uning safdoshlari bilan urushga otlanishini ochiq eʼlon qildi. U, shuningdek, agar gʻalaba qozonsa poytaxt tomon oq kabutarlar uchirib yuborilishini, agar magʻlub boʻlsa, qora kabutarlar uchirilishini aytib qoʻydi. Laxnauti sultoni Pir Gorachand tarafini olib, unga yordam uchun bir guruh askar yubordi. Jang Chandraketuning Hama va Dama ismli oʻgʻillari jang qilish mashqini oʻtkazadigan Champataladagi Ranaxela (Jang maydoni) deb atalgan joyda boʻlib oʻtdi. Chandraketu deyarli gʻalabaga erishayotgan edi. Biroq Gorachand poytaxt tomonga qora kabutarlarni uchirib yubordi. Bu xabar fuqarolarni shu qadar larzaga soldi-ki, malika Padmadahaga oʻzini tashlab choʻkib ketdi. Bu xabar Chandraketuga yetib borgach, uning ruhiyati sindi va magʻlub boʻldi. U imkon qadar tezroq podsholigiga qaytib, xotiniga boʻlgan muhabbati tufayli Padmadahaga oʻzini tashlab halok boʻldi[7].

Oʻlimi

গোরাচাঁদ একদিল রহিল অনেক দূর।
Gorachãd Ekdil rôhilô ônek dūr
গোরা গেল বালাণ্ডায়, একদিল আনারপুর।।
Gora gelô Balaṇḍaẏ, Ekdil Anarpur
হেতেগড়ে যেতে গোরার মা দিয়েছে বাধা।
Hetegôṛe jete Gorar ma diẏeche badha
হেতেগড়ে যায় না গোরা আছে হারামজাদা।।
Hetegôṛe jay na Gora ache haramzada
মায়ের বাধা গোরাচাঁদ না শুনিল কাণে।
maẏer badha Gorachãd na shunilô kaṇe
আকনের সঙ্গে যুদ্ধ হইল হেনকালে।।
Akôner śônge juddhô hôilô henkale
আকানন্দ বাকানন্দ রাবণের শালা।
Akanôndô Bakanôndô Rabôṇer shala
তার সঙ্গে যুদ্ধ হইল আড়াইপক্ষ বেলা।।
tar śônge juddhô hôilô aṛaipokkho bela
কি জানি আল্লার মর্জি নসিবের ফের।
ki jani Allar môrzi nôsiber pher
চেকোবাণে গোরাচাঁদের কাটা গেল ছের।।
cekobaṇe Gorachãder kaṭa gelô ser

—[10]

Gʻalabadan soʻng Gorachand mahalliy aholini tinch yoʻl bilan islomga daʼvat qilishda davom etdi va dadil ravishda janubroqqa qarab yurdi[5][10]. Sundarbonlarning Hatiyagarh parganasida yana bir shaivist podsho Mahidananda ham yashar edi. Uning Akananda va Bakananda ismli ikki oʻgʻli boʻlib, ular bir guruh dehqon va baliqchilarning boshliqlari edilar[5][4]. Sakson yoshga kirgan Gorachand bu oilani ham islomga chaqirishga qaror qildi. Biroq ikki aka-uka bunga javoban urush boshlashdi va ularning oʻrtasida qattiq jang boʻlib oʻtdi. Jang chogʻida Akananda Gorachandning boʻynining yarmigacha kesib yuborgan oʻtkir oʻq bilan uni yaraladi. Shunga qaramay Gorachand dubulgʻasining matosi bilan jarohatini bogʻlab, jangni davom ettirdi. U Balanda parganasidagi Bxargabpur oʻrmonida vafot etgan.

Merosi

Hindu choʻponi Kalu Gʻosh keyinchalik oʻrmonda sigirini qidirar ekan, uning chiriyotgan jasadini topdi va uni Shayx Dara Molikning oldiga olib boradi. Jasad Gorachandning yarim qurilgan masjidi yonida, Bidyadhari daryosi boʻyida dafn qilindi. Bu hudud, dafn etish vaqtidagi islomiy marosimlarga koʻra Gorachandning tanasi chirigan holatda boʻlgani sababli, har – yaʼni suyak soʻzidan kelib chiqqan Harova nomi bilan tanila boshladi[11][12]. Maqbaraning soqchilari hozirga qadar Shayx Dara Molikning avlodlari boʻlib qolmoqda. Ular orasida qishloq nomi berilgan Peyar Bahsh (Peyera qishlogʻi) hamda Muhammad Shohidxonning otasi Mafizuddin Ahmed ham bor. Shohidxon maqbarada xizmat qilmagan[13]. Laxnauti sultoni Harovadagi Pir Gorachand maqbarasini saqlash uchun 1500 bigha yer hadya qilgan[1]. Maqbara Basirhatda va butun Gʻarbiy Bengal boʻylab mashhur boʻlib, har kuni yuzlab musulmon va hindu ziyoratchilar bu yerga tashrif buyuradilar[14]. Kalu Gʻosh sharafiga, har yili uning ursi – 11-Falgun (fevral) kuni hindu sutfurushlar ziyoratgohga sut olib keladilar[1]. U Bengaliyada musulmonlar ham, hindular ham baraka olishni istaydigan koʻplab soʻfiy avliyolardan biridir[15][16]. Har yili uning xotirasiga qishloqda yarmarka oʻtkaziladi[17].

Pir haqida bengal tilida yozilgan koʻplab puthilar va kitoblar mavjud[1]. Kalkuttada uning nomi bilan atalgan koʻcha ham bor[1].

Harova va Bherachampadan tashqari, Gorachand bilan bogʻliq yana koʻplab joylar mavjud:[4].

  • Sherpur dargohi (Ashoknagar yaqinida)
  • Barasatdagi Chandanhati qishlogʻining eski Tetultalasi (Gorachand bu yerga Ekdil Shoh bilan uchrashish uchun ot minib kelgan)
  • Kamdevpur mandiri (Gorachand sharafiga hindu xizmatkor tomonidan qurilgan)
  • Xarur qishlogʻidagi Nazargoh, Hasnabad
  • Ghorarash va Nehalpurdagi Nazargoh
  • Bamanpukurdagi Nazargoh (hindu xizmatkor tomonidan har yili Gorachandning ursi – 11 Falgun kuni ferni tarqatish uchun barpo etilgan)
  • Degangadagi boshqa nazargohlar: Ganguliya, Narayanpur, Xasiya, Gangdulot, Satxatiya, Gʻosoypur, Yazpur, Sohai va Bhasaliya
  • Kalkuttadagi Park Circusda, Gorachand Dargah yoʻlida joylashgan dargoh
  • Gorachand koʻchasi, Kolkata
  • Gorachand koʻchasi-tor koʻcha (Lane), Kolkata
  • Gorachand kutubxonasi, Harova

Galereya

  • Gorachand dargohidagi poster
    Gorachand dargohidagi poster
  • Gorachand ursi
    Gorachand ursi
  • Gorachandning qabri, Harova piri
    Gorachandning qabri, Harova piri

Manbalar

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Islom, Sirajul; Miah, Sajahan; Khanam, Mahfuza et al., eds (2012). "Gora Pir". Banglapedia: the National Encyclopedia of Bangladesh (Online nashri). Dhaka, Bangladesh: Banglapedia Trust, Asiatic Society of Bangladesh. ISBN 984-32-0576-6. OCLC 52727562. http://en.banglapedia.org/index.php?title=Gora_Pir. <!--->
  2. ↑ Jana, Manindranath. Sundarbaner Samaj O Sanskriti, 1944 — 26-bet. 
  3. ↑ „Chandraketugarh: The City That Never Was“ (en). The Indian Express (2017-yil 19-fevral). Qaraldi: 2021-yil 23-noyabr.
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 Ghosh, Binoy. পশ্চিমবঙ্গের সংস্কৃতি, 1 (bn), Prakash Bhaban — 164–168-bet. 
  5. ↑ 5,0 5,1 5,2 Mitra, Satish Chandra. যশোর-খুলনার ইতিহাস. Deys Publishing — 482-bet. 
  6. ↑ Bose, Nirmal. „উন্নতমানের সংগ্রহশালা চান স্থানীয় মানুষ“ (bn). Anandabazar Patrika (2015-yil 19-may). Qaraldi: 2017-yil 27-fevral.
  7. ↑ 7,0 7,1 7,2 ; Dey, Prof. Subhradipপ্রসঙ্গ: প্রত্ন-প্রান্তর চন্দ্রকেতুগড়, 1 (bn), Scalāra, 2013. ISBN 978-93-82435-00-6. 
  8. ↑ Jana, Manindranath. Sundarbaner Samaj O Sanskriti, 1944 — 26-bet. 
  9. ↑ বঙ্গীয় লোকসংস্কৃতি কোষ (bn) Chakraborty, Dr. Barun Kumar: . Aparna Book Distributors (Publishing Division), 2007 — 143-bet. 
  10. ↑ 10,0 10,1 Das, Girindranath. বাংলা পীর-সাহিত্যের কথা (bn), Barasat, 1976. 
  11. ↑ Chanda, S. N.. Saints in Indian Folklore: Tales of Saints Known in Various Parts of India (en). Konark Publishers, 1998 — 54-bet. ISBN 978-81-220-0523-3. 
  12. ↑ Das, Joydeb. Tourist Guide Book of Sundarbans (en). Joydeb Das, 2015-05-02 — 27-bet. 
  13. ↑ Saduddin, Mohammad.. „ভাষাতত্ত্ববিদ জ্ঞানতাপস ড. মুহম্মদ শহীদুল্লাহ ও কিছু কথা“ (bn). Khulna Gazette (2021-yil 9-iyul).[sayt ishlamaydi]
  14. ↑ „Lal Masjid - The Red Mosque“. History of Bengal. 2011-yil 8-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2017-yil 23-mart.
  15. ↑ Sengupta, Nitish K.. Land of Two Rivers: A History of Bengal from the Mahabharata to Mujib (en). Penguin Books India, 2011 — 113-bet. ISBN 978-0-14-341678-4. 
  16. ↑ Bengal (India), West. West Bengal District Gazetteers: Nadīa (en). State editor, West Bengal District Gazetteers, 1965 — 185-bet. 
  17. ↑ Sarkar, Sutapa Chatterjee. The Sundarbans: Folk Deities, Monsters and Mortals (en). Social Science Press, 2010 — 28-bet. ISBN 978-81-87358-35-0.  
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Pir_Gorachand" dan olindi