Ramazon bayrami sahifasining manbasini koʻrish

{{Bayram bilgiqutisi
| holiday_name  = Ramazon bayrami
| image         = hayitbayram.jpg
| caption       = [[Samarqand]]da hayit bayrami;
| nickname      = Ramazon bayrami, Ramazon hayiti yoki Iyd al-Fitr
| observedby    = [[Musulmon|Musulmonlar]]
| type          = Islomiy
| longtype      = [[Islomiy bayramlar|Islomiy]]
| significance  = [[Ramazon]]da [[Roʻza|roʻza]] tutish tugaganini nishonlash
| date          = 1–3-[[Shavvol]]<ref name="ummalqura">{{cite web |url=http://www.staff.science.uu.nl/~gent0113/islam/ummalqura_adjust.htm |title=The Umm al-Qura Calendar of Saudi Arabia – adjustment |first=R.H. van |last=Gent |access-date=22 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150723031833/http://www.staff.science.uu.nl/~gent0113/islam/ummalqura_adjust.htm |archive-date=23 July 2015 |url-status=live}}</ref>
| date2026 = 20-mart – 22-mart{{Efn|1=Aniq sana oy koʻrinishiga qarab mamlakatlar boʻyicha oʻzgarishi mumkin<ref name="Gulf">{{cite news |title=Eid Al Fitr 2025: Shawwal crescent moon sighting across the world |url=https://gulfnews.com/uae/ramadan/eid-al-fitr-2025-shawwal-crescent-moon-sighting-across-the-world-1.500076461 |access-date=30 March 2025 |work=[[Gulf News]] |date=30 March 2025 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Eid Al Fitr 2025: These countries have announced March 30 as first day of festivities |url=https://www.khaleejtimes.com/ramadan/eid-al-fitr-2025-these-countries-have-announced-march-30-as-first-day-of-festivities |access-date=30 March 2025 |work=[[Khaleej Times]] |date=30 March 2025 |language=en}}</ref>}}
| date2027 = 9-mart – 11-mart
| celebrations = [[Fitr|Fitr sadaqasi]], [[Hayit namozi|hayit namozi]], [[Hayitlik|hayitlik]] berish, oila va ijtimoiy uchrashuvlar, bayramona taomlar, ramziy bezatish, xayriya
| relatedto = [[Ramazon]], [[Qurbon hayiti]]
| image_size = 250px
}}

'''Ramazon bayrami''' islomiy bayram boʻlib, [[shavvol]] oyining birinchi kuni nishonlanadi. Shu kuni muborak oy barcha taomillarga asosan oʻtkazilgani bayram qilinadi. [[Hayit]] [[arab tili]]da '''عيد''' [ʼiydun] deyiladi. Bu oʻzbekcha “bayram” degani. Birgalashib [[bayram]] qilinadigan har qanday kunni [[عيد]] deyish mumkin. Bu soʻzning asli '''عاد – يعود''' [ʼaada – yaʼuudu] (qaytish) feʼlidan olingan. [[Ibn Arabiy]]: “Hayit (bayram) “iyd” deb nomlanishining sababi har yili yangilangan xursandlik bilan qayta kelib turgani uchundir”, degan<ref>[[Ibn Manzur]]. [[Lusonul arab]]. J.3. Ali Sheriy tadqiqi. – [[Bayrut]]. Dor sadr, 1994. – B. 319. – 522 b.</ref>.

Ramazon [[roʻza]]si [[farz]] qilinganidan keyin bu hayit ilk bor 2/624-yilda nishonlangan<ref>Qarang: [[Ibn Kasir]]. Al-Bidoya van nihoya. J.3. Ali Sheriy tadqiqi. – Bayrut. Dor ihyoit turosil arabiy, 1988. – B. 311-312. – 409 b.</ref>.

Hayitning muddati bir kun boʻlib, aslida [[Ramazon]] oyining oxirgi kuni quyosh botgandan keyin boshlanadi va [[shavvol]] oyining birinchi kuni quyosh botishi bilan tugaydi. [[Imom Abu Dovud]] “Sunan”ida hayit haqida quyidagi [[rivoyat]]ni keltirgan: “Anas roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: “[[Rasululloh]] sollallohu alayhi vasallam [[Madina]]ga kelganlarida, u yerdagilarning ikki (alohida bayram) sanasi boʻlib, oʻsha kunlarda oʻyin-kulgi qilishar edi. U zot: “Bu ikki kun qanday kun?” deb soʻradilar. “Johiliyatda shu kunlarda oʻyin-kulgi qilar edik”, deyishdi. Shunda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “[[Alloh]] sizga bu ikkisining oʻrniga ulardan yaxshisini – Adho ([[Qurbon hayiti]]) va Fitr ([[Ramazon hayiti]]) kunlarini ato etdi”, dedilar”<ref>Abu Dovud [[Sijistoniy]]. Sunanu Abi Dovud. J.2. Shuayb Arnaut va Muhammad Komil Qara Ballaliy tadqiqi. – Bayrut. Dorur risolatil olamiyya, 2009. – B. 345. – 666 b.</ref>. [[Islom olami]]da mana shu ikki sana shodlik kunlaridir.

Ramazon hayitining oʻziga xos jihatlaridan biri – [[fitr]] sadaqasi. U belgilangan miqdorda boʻlib, miskinlarga beriladi. Fitr sadaqasini [[hayit namozi]] oʻqilgungacha berish lozim.
Hayit kuni ertalab, quyosh chiqqandan biroz oʻtib, jamoat bilan ikki [[rakat]] [[namoz]] oʻqiladi. Shundan keyin odamlar bir-birini qutlaydi, ota-onasi va qarindosh-urugʻlarini [[ziyorat]] qiladi. [[Sovgʻa]]-salom ulashiladi, ginalar unutiladi.

Shuningdek, shu kuni odamlar doʻstlarini ziyorat qiladi, mehmon qabul qiladi, qoʻshnilariga yaxshilik qiladi va kambagʻallarga mehr-shafqat koʻrsatadi.

Bunday xayriya tadbirlariga koʻp joylarda xalqlarning mahalliy odatlari – arafa kuni osh ulashish, yangi kiyim kiyish, “hayitlik” berish, sayil qilish, yaqin odamlar bilan koʻrishish kabilar qoʻshilib ketgan<ref>[[Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi]]. H harfi. “Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi” Davlat ilmiy [[nashriyot]]i. – T. 2000. – B. 51. – 252 b.</ref>.

Ushbu bayram [[Oʻzbekiston]]da ham [[musulmonlar]] tomonidan keng nishonlanadi. [[Prezident]] [[qaror]]i bilan [[Mustaqillik]]ning dastlabki davridayoq umumxalq bayrami sifatida dam olish kuni deb eʼlon qilingan<ref>https://web.archive.org/web/20081004091300/http://uza.uz/uz/documents/5089/</ref>. Hozirgacha har yili “Muborak Ramzon oyini munosib tarzda oʻtkazish toʻgʻrisida” va “Muborak Ramzon hayitini nishonlash toʻgʻrisida” [[qaror]] qabul qilinadi.
Oxirgi yillardagi qarorlar: <br>
2023-yil – [https://lex.uz/docs/6410838 Muborak Ramazon oyini munosib tarzda o‘tkazish to‘g‘risida] <br>
2023-yil – [https://www.lex.uz/docs/6438129 Ramazon hayitini nishonlash to‘g‘risida] <br>
2024-yil – [https://lex.uz/docs/6831895 Muborak Ramazon oyini munosib tarzda o‘tkazish to‘g‘risida] <br>
2024-yil – [https://lex.uz/uz/docs/6873340 Muborak Ramazon hayitini nishonlash to‘g‘risida] <br>
2025-yil – [https://lex.uz/uz/docs/7408338 Muborak Ramazon oyini munosib tarzda o‘tkazish to‘g‘risida] <br>
2025-yil – [https://lex.uz/docs/7447449 Muborak Ramazon hayitini nishonlash to‘g‘risida]

Ramazon hayiti nafaqat diniy bayram, balki Oʻzbekiston xalqining milliy [[qadriyat]]lari va [[anʼana]]lari bilan ham uzviy bogʻlanib ketgan hodisa ([[fenomen]])dir.
Bu bayram xalq orasida tinchlik, birdamlik va saxovat [[ramz]]i sifatida nishonlanib kelmoqda.

Ramazon bayrami odamlar orasida oʻzaro hurmat va hamjihatlikni mustahkamlash kabi ijtimoiy qadriyatlarni targʻib qiladi. Bu, oʻz navbatida, jamiyatda fikriy, ruhiy va ijtimoiy birdamlikni yanada mustahkamlaydi.

== Havolalar ==
<references group="lower-alpha"/>
== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Hayit]]
[[Turkum:Islom atamalari]]
[[Turkum:Ramazon]]
[[Turkum:Islomiy bayramlar]]