Rustam Qosimjonov sahifasining manbasini koʻrish

{{ism+familiya|Rustam (ism)|Rustam|Qosimjonov}}
{{Shaxmatchi
| Ism              = Qosimjonov Rustam Mashruqovich
| Asl ism          = Қосимжонов Рустам Машруқович
| Tasvir           = RustamKasimdzhanov23.jpg
| Hajm             = 270px
| Izoh             = Rustam Qosimjonov
| Tugilgan sanasi  =  {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1979|12|5|df=yes}}
| Tugilgan joyi = [[Toshkent]], [[Oʻzbekiston]]
| Yashash joyi = [[Germaniya]]
| Unvoni = [[Grossmeyster]]
| Maksimal reytingi= 2706 ''(2001 yil)''
| Dolzarb reytingi = 2679
| Mukofotlari = [[Shaxmat boʻyicha jahon chempionlari|Jahon chempioni]] (2004—2005) ''([[FIDE]] tasnifi boʻyicha)''<br />{{Amir Temur ordeni}}
<br />'''[http://ratings.fide.com/card.phtml?event=14200244 FIDEdagi shaxsiy kartochkasi]'''
}}
'''Rustam Qosimjonov{{efn|{{lang-uz|Rustam Qosimjonov}}; {{lang-ru|Рустам Касымджанов}}}}''' (1979-yil 5-dekabrda tugʻilgan) — [[Oʻzbekiston|oʻzbek]] xalqaro [[shaxmat]] [[grossmeyster]]i, [[FIDE]] tasnifiga koʻra [[2004]]—[[2005]]-yillar davomida shaxmat boʻyicha [[Jahon Shaxmat Chempionati|jahon chempioni]]<ref name=":0" />, 1998-yilda Osiyo chempioni boʻlgan.

Turnirdagi oʻyinlaridan tashqari, Qosimjonov uzoq vaqtdan beri [[Viswanathan Anand|Vishvanatan Anand]]<nowiki/>dan keyin ikkinchi oʻrinni egallagan, jumladan [[2008]], [[2010]] va [[2012|2012-yillardagi]] jahon chempionati oʻyinlarida. U jahon chempionatiga nomzodlar [[Sergey Karyakin]] va [[Fabiano Karuana]] bilan ham shugʻullangan.

== Hayoti va oilasi ==

[[Fayl:Rustam_Kasimdzhanov_08_19_2007.jpg|thumb|270px|Rustam Qosimjonov 2007-yilda]]
Rustam Qosimjonov [[1979-yil]] [[5-dekabr]] kuni [[Toshkent|Toshkent shahrida]] tugʻilgan. Oilada Umida ismli singlisi va Xurshid ismli ukasi bor. Xotini — Firuza (gimnastikachi), ikki farzand otasi.

== Faoliyati ==
Rustam Qosimjonov besh yoshidan boshlab shaxmat o‘ynashni boshlagan. 1994-yilda yoshlar oʻrtasida Osiyo chempioni boʻldi<ref>{{veb manbasi |title=Asian Chess Championship |url=http://www.sportsbharti.com/chess/asian-chess-championship/ |publisher=Sports Bharti |lang=en |accessdate=2016-06-28 |archive-date=2016-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160815010657/http://www.sportsbharti.com/chess/asian-chess-championship/ |deadlink=no}}</ref>. 1997-yildan grossmeyster. 1998-yilda erkaklar oʻrtasidagi birinchi Osiyo chempionatida gʻolib chiqdi. 1999-yilda Yerevanda boʻlib oʻtgan yoshlar oʻrtasidagi jahon chempionatida ikkinchi oʻrinni egalladi. Essen (2001) va Pamplona (2002) dagi turnirlarda gʻolib chiqqan. 2002-yilda Haydarobodda (Hindiston) boʻlib oʻtgan vakillik turnirida Qosimjonov, Anand Vishvanatanga yutqazib, ikkinchi oʻrinni egalladi.
[[Fayl:Stamps of Uzbekistan, 2006-008.jpg|thumb|Rustam Qosimjonov O‘zbekiston pochta markasida. 2005-yil]]
Rustam Qosimjonov 2004-yilgi FIDE jahon chempionatida ketma ket gʻalaba boʻyicha shov-shuvga erishdi. Turnir oldidan Qosimjonovning Elo reytingi 2640 bo‘lgan va FIDE reytingida 54-o‘rinda edi. Nokautli jahon chempionati Liviya poytaxti Tripoli shahrida boʻlib oʻtdi, shuning uchun isroillik shaxmatchilar va boshqa koʻplab kuchli grossmeysterlar unda ishtirok etishmadi. Chempionat davomida Qosimjonov doimiy ravishda Vasiliy Ivanchuk (+0-0=2, qo‘shimcha o‘yinlarda 1,5:0,5), Zoltan Almashiy (+2-0=0), Aleksandr Grischuk (+1-1=0, 2:0)ni mag‘lub etdi. qoʻshimcha oʻyinlar) va Vesselina Topalova(+0-0=4, qo‘shimcha o‘yinlarda 2:0). Final bahsida Qosimjonov angliyalik grossmeyster Maykl Adamsdan 4,5:3,5 hisobida ustun keldi. Asosiy o‘yin oltita o‘yindan iborat bo‘lib, durang bilan yakunlandi — 3:3 (+2-2=2). Tezkor shaxmat bo‘yicha qo‘shimcha ikkita o‘yinda (har bir harakatdan keyin 25 daqiqa + 10 soniya) Qosimjonov birinchisida qora bilan g‘alaba qozondi, ikkinchisida durang o‘ynadi.

Qosimjonov nokaut bilan jahon chempionligini qo‘lga kiritgach, Hindistonning Pune shahrida o‘tkazilgan vakillik turnirida g‘olib chiqdi.
[[Fayl:Rustam Kasimdzhanov 2001 Uzbekistan stamp.jpg|left|thumb|Rustam Qosimjonov]]
2005-yilning eng nufuzli turnirlaridan birida Ispaniyaning Linares shahrida boʻlib oʻtgan musobaqada Qosimjonov 10 ochkodan atigi 4 ochko toʻpladi va 6-7 oʻrinlarni boʻlishib oldi. Shaxmat olamidagi saʼy-harakatlarni birlashtirish jarayonida 2005-yil boshida Qosimjonov va Garri Kasparov oʻrtasidagi uchrashuv rejalashtirilgan edi, ammo duel boʻlib oʻtmadi. 2005-yilda u jahon chempionligini Veselin Topalovga boy berdi.

Rustam Qosimjonov V.Kramnik ([[2008]]), V.Topalov ([[2010]]) va B.Gelfand ([[2012]]) bilan jahon chempionatida hindistonlik grossmeysterning g‘alabasi bilan yakunlangan o‘yinlarda Vishvanatan Anandning ikkinchi murabbiyi bo‘lgan, shuningdek, S.Karyakinni zaxiraga olgan. F. Karuanaga ([[2016]]) va Magnus Karlsenga ([[2018]]) qarshi dona surgan.

== Mukofotlari ==
Qosimjonov [[Germaniya]] shaxmat Bundesligasida Bad Godesberg shaxmat klubida oʻynaydi. Qosimjonov turnirlarda beqaror natijalar koʻrsatmoqda. Uning reytingi hech qachon yuqori boʻlmagan. Eng yuqori Elo koeffitsienti  — 2715 — Qosimjonov 2015-yil may oyida boʻlgan. 2000-yilda „[[Oʻzbekiston iftixori|O‘zbekiston iftixori]]“ faxriy unvoni bilan taqdirlangan.<ref>{{Lex.uz|О награждении в связи с девятой годовщиной независимости Республики Узбекистан группы работников науки, здравоохранения, культуры, просвещения, средств массовой информации и общественных сфер|2000-8-25|УП|2704|2367690}}</ref>

[[Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti|O‘zbekiston Prezidenti]] [[Islom Karimov]]<nowiki/>ning [[2004-yil]] [[14-iyul]]dagi farmoni bilan Rustam Qosimjonov [[Amir Temur ordeni]] bilan mukofotlangan<ref>{{Veb manbasi |url=http://press.natlib.uz/uz/editions/14107 |sarlavha=„Xalq so‘zi" gazetasi 2004-yil 15-iyul soni  O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2004-yil 14-iyuldagi "R.Qosimjonovni «Amir Temur» ordeni bilan mukofotlash to‘g‘risida"gi Farmoni |Qaralgan sana=19.10.2024 |sana=http://press.natlib.uz/ }}{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>.<blockquote>''… ulkan yutug‘i — 2004-yilda shaxmat bo‘yicha jahon chempionatida g‘olib chiqqani, xalqimizga xos yuksak intellektual salohiyatni namoyon etgani Fidoyilik va iroda, Vatan nufuzi va nufuzini oshirishga, uning xalqaro maydondagi shon-shuhratini oshirishga ulkan hissa qo‘shmoqda<ref>{{Lex.uz|О награждении Касымджанова Р. орденом Амира Темура|2004-07-14|УП|3462|2374354}}</ref>…'' </blockquote>
== Ilk muvaffaqiyat ==
[[Fayl:Kasimdzhanov,Rustam_990417_Porz.jpg|left|thumb|Qosimjonov 1999 yil Porzda]]
Uning birinchi eng yaxshi natijalari 1998-yildagi Osiyo chempionatida Osiyo chempioni,<ref>{{Veb manbasi|url=http://theweekinchess.com/html/twic203.html#6|title=The Week in Chess 203|website=theweekinchess.com|access-date=2016-03-31}}</ref>  1999-yilda o‘smirlar o‘rtasidagi shaxmat bo‘yicha jahon chempionatida ikkinchi oʻrin sohibi, 2001-yilda Essendagi turnirda birinchi oʻrin, 2002-yilda Pamplonada birinchi o‘rinni egallagan (ikkalasi ham asosiy turnirni yakunlaganidan keyin Viktor Bologanga qarshi blits-pley-offda g‘alaba qozongan) 3½/6), 2003-yilda Vlissingen shahrida boʻlib oʻtgan HZ shaxmat turnirida birinchi boʻlib 8/9 ball bilan, birinchi boʻlib Liviu Diter Nisipeanu bilan 2005-yilda Puneda 6/9 ball bilan, birinchi bortda bronza medalini qoʻlga kiritgan chiqish (9½/12 ball) oʻz mamlakati uchun Shaxmat Olimpiadasida va FIDEda ikkinchi oʻrinni egallagan. 2002-yilda shaxmat boʻyicha Jahon kubogi (finalda [[Viswanathan Anand|Vishvanatan Anand]]<nowiki/>ga yutqazgan). U ikki marta nufuzli Veyk-an-Zee turnirida o‘ynagan, biroq ikki marta ham yaxshi natija ko‘rsata olmadi: 1999-yilda u 5/13 bilan 14-o‘rinda 11-o‘rinni egallagan, 2002-yilda 4½/13 bilan 14-o‘rinda 13-o‘rinni egallagan.

== FIDE shaxmat boʻyicha jahon chempioni 2004 ==
2004-yilda [[Liviya]] poytaxti [[Tripoli (shahar)|Tripoli]] shahrida shaxmat bo‘yicha FIDE jahon chempionatida Qosimjonov kutilmaganda Alexandro Ramires, Ehsan Gaem Magami, Vasil Ivanchuk, Zoltan Almasi, Mixael Adams, Mixael Adams va Aleksandr Adamsga qarshi mini-o‘yinlarda g‘alaba qozonib, finalga yo‘l oldi. Chempionlik unvoni va dunyoning birinchi raqamli shaxmatchisi [[Garri Kasparov]] bilan oʻyinda toʻqnash kelish huquqi uchun oʻyinga ega boʻldi.

Chempionatning oltita o‘yindan iborat so‘nggi o‘yinida ikkala shaxmatchi ham ikkita o‘yinda g‘alaba qozonib, tezkor o‘yinlar bo‘yicha tay-brekni zarur qilib qo‘ydi. Qosimjonov birinchi oʻyinda qora donalar bilan qiyin vaziyatda qolganidan soʻng gʻalaba qozondi. Ikkinchi oʻyinda durang bilan u yangi FIDE chempioniga aylandi.<ref>[http://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=1787 Rustam Kasimdzhanov wins FIDE title] ChessBase News</ref>

== Jahon chempionatining boshqa natijalari ==
[[Fayl:RustamKasimdzhanov.jpg|thumb|190x190px|G. M. Qosimjonov]]
Qosimjonovning 2004-yilgi chempionlik gʻalabasi unga sakkiz oʻyinchi ishtirokidagi FIDE shaxmat boʻyicha 2005-yilgi jahon chempionatiga taklifnomani taqdim etdi va u yerda u Maykl Adams bilan 6-7-oʻrinlar uchun tenglashib oldi.

2004-yilgi chempionat ham unga FIDE shaxmat boʻyicha 2007-yilgi jahon chempionatiga nomzodlar turnirida oʻn olti oʻrindan birini qoʻlga kiritdi. Uning birinchi raunddagi raqibi [[Boris Gelfand]] edi. Ularning oʻyinida barcha oltita oddiy oʻyinda durang qayd etildi. Keyin Gelfand tezkor tay-breykda 2½-½ hisobida gʻalaba qozonib, Qosimjonovni turnirdan chiqarib yubordi.

== Chempionatdan keyingi faoliyati ==
U 2005-yilda Linaresda birinchi marta maydonga tushdi va 4/12 ochko bilan oxirgi oʻrinni egalladi. 2006-yilda Qosimjonov Corsica Masters turnirida gʻolib chiqdi.<ref>{{veb manbasi|url=http://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=3479|title=Rustam Kasimdzhanov wins Corsica Masters|date=2006-11-09|publisher=ChessBase|access-date=17 December 2011}}</ref><ref>[http://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=2466 Kasim vs the Accoona Toolbar — draw in New York] ChessBase</ref>

Qosimjonov 2010-yilgi Osiyo oʻyinlarida erkaklar oʻrtasidagi tezkor bahslarda oltin medalni qoʻlga kiritdi. Keyingi yili shaxmat bo‘yicha Toshkentda o‘tkazilgan ilk marotaba o‘tkazilgan Markaziy Osiyo kubogida g‘olib chiqdi.<ref>{{veb manbasi|title=Rustam Kasimdzhanov claims 1st Central Asia Chess Cup|url=http://www.chessdom.com/rustam-kasimdzhanov-claims-1st-central-asia-chess-cup/|publisher=Chessdom|access-date=8 December 2015|date=2011-10-26}}</ref>

2015-yilda u Budapeshtda boʻlib oʻtgan va Judit Polgar tomonidan tashkil etilgan Global shaxmat festivalida tezkor nokaut boʻyicha Highlander Cup turnirida gʻolib chiqdi.<ref>{{veb manbasi|url=http://en.chessbase.com/post/the-global-chess-festival-2015|title=The Global Chess Festival 2015|last=Marin|first=Mihail|author-link=Mihail Marin|date=2015-10-22|publisher=ChessBase|access-date=21 November 2015}}</ref>

== Murabbiylik faoliyati va ikkinchi shaxmatchiv ==
Qosimjonov 2008-yil oktyabr oyida [[Vladimir Kramnik]]<nowiki/>ga qarshi sobiq jahon chempioni [[Viswanathan Anand|Vishvanatan Anand]] uchun ikkinchi bo‘ldi, 2010-yil aprel-may oylarida Veselin Topalovga qarshi  va 2012-yil may oyida [[Boris Gelfand]]<nowiki/>ga qarshi shaxmat bo‘yicha jahon chempionligi unvonini muvaffaqiyatli himoya qilishga tayyorgarlik ko‘rish<ref>{{veb manbasi|url=http://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=6346|title=Chess News – Anand in Playchess – the helpers in Sofia|access-date=2010-05-19|date=2010-05-19|publisher=Chessbase}}</ref> va uning davomida birga ishlagan.<ref>{{veb manbasi|url=http://moscow2012.fide.com/en/|title=WORLD CHESS CHAMPIONSHIP MATCH|publisher=FIDE|date=2012-05-31|access-date=2012-06-03|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130928013643/http://moscow2012.fide.com/en|archive-date=2013-09-28}}</ref>

U 2011-yilda shaxmat bo‘yicha Yevropa jamoalar chempionatida g‘olib chiqqan Germaniya terma jamoasini boshqargan.<ref>[http://chess-news.ru/en/node/14818 „Coach-Winner“ Rustam Kasimdzhanov to Help Karjakin In Khanty-Mansiysk] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160415062356/http://chess-news.ru/en/node/14818 |date=2016-04-15 }}. Chess-News.ru. 2014-03-04.</ref><ref>{{veb manbasi|last=McGourty|first=Colin|title=Naiditsch: "I'm not afraid of anybody"|url=https://chess24.com/en/read/news/naiditsch-i-m-not-afraid-of-anybody|website=chess24|date=2015-08-12}}</ref>

Qosimjonov 2014-yilgi nomzodlar turnirida Sergey Karyakinning,<ref>{{veb manbasi|url=https://chess24.com/en/read/news/candidates-rd-14-sergey-snatches-second|title=Candidates, Rd 14: Sergey snatches second|last=McGourty|first=Colin|date=2014-03-30|publisher=chess24|access-date=2015-08-12}}</ref> va 2016-yilgi nomzodlar turnirida Fabiano Karuananing murabbiyi bo‘lgan.<ref>{{veb manbasi|author=Sagar Shah|title=Candidates R10: Caruana wins, joins lead|url=http://en.chessbase.com/post/candidates-r10-caruana-wins-joins-lead|publisher=ChessBase|access-date=31 March 2016|date=2016-03-23}}</ref>  U 2018-yilgi shaxmat bo‘yicha jahon chempionati bahsida Karuananing soniyalaridan biri bo‘lgan.<ref>{{Veb manbasi|url=https://en.chessbase.com/post/carlsen-vs-caruana-an-interview-mit-rustam-kasimdzhanov-second-of-caruana|title=Kasimdzhanov: "The work of seconds usually remains invisible"|date=2018-12-09|website=Chess News|language=en|access-date=2019-09-28}}</ref> Hozir u hindistonlik yosh grossmeyster Arjun Erigaisi bilan shugʻullanadi. 2023-yilda bo‘lib o‘tgan Tata Steel Chess turnirida yosh grossmeyster [[Nodirbek Abdusattorov]] o‘zbekistonlik grossmeyster Qosimjonov bilan so‘nggi bir yil davomida hamkorlik qilishni boshlaganini maʼlum qildi.<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.youtube.com/watch?v=I6z-4Sk26nk|title=4th Victory For Abdusattorov! Post Round 7 Interview|date=2023-01-21|website=Youtube|language=en|access-date=2023-01-21}}</ref>

== Oʻyin uslubi ==
Turnirlarda barqaror natijalarga erisha olmasa-da, ko‘plab shaxmatchilarning fikricha, uning o‘yini juda barqaror. Shu tufayli u koʻp durang oʻyinlariga ega. U bir necha bor ketma-ket mag‘lub bo‘lsa ham, ochilishda o‘zgacha narsa o‘ylab topishga urinmaydi. U kamdan-kam xato qiladi, oʻyinni yaxshi oʻqiydi, lekin koʻpincha bu gʻalaba qozonish uchun etarli emas. Magnus Karlsenning soʻzlariga koʻra, Qosimjonov shunday shaxmatchilardan biri boʻlib, unga qarshi oʻynash doimo juda qiyin.

== Mashhur oʻyinlar ==

* [http://www.chessgames.com/perl/chessgame?gid=1311179, Rustam Kasimdzhanov vs Viktor Korchnoi, Julian Borowski-A 4th 2002, French Defense: Classical, Burn Variation (C11), 1-0]
* [http://www.chessgames.com/perl/chessgame?gid=1293584, Michael Adams vs Rustam Kasimdzhanov, FIDE World Championship Knockout Tournament 2004, Sicilian Defense: Nyezhmetdinov-Rossolimo Attack (B30), 0-1]
* [http://www.chessgames.com/perl/chessgame?gid=1292973, Veselin Topalov vs Rustam Kasimdzhanov, FIDE World Championship Knockout Tournament 2004, Queenʼs Indian Defense: Anti-Queenʼs Indian System (E17), 0-1]
* [http://www.chessgames.com/perl/chessgame?gid=1361600, Rustam Kasimdzhanov vs Viswanathan Anand, FIDE World Championship Tournament 2005, Sicilian Defense: Najdorf Variation, English Attack Anti-English (B90), 1-0]

== Eslatmalar ==
{{notelist}}

== Havolalar ==

* {{FIDE}}[https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=38799 Rustam Qosimdjanov oʻyinchisi profili va Chessgames.com saytidagi oʻyinlari][https://www.365chess.com/players/Rustam_Kasimdzhanov Rustam Qosimdjanov shaxmat oʻyinlari 365Chess.com saytida][https://www.chess.com/players/rustam-kasimdzhanov Rustam Qosimdjanov shaxmat oʻyinlari 365Chess.com saytida]
* [http://www.olimpbase.org/players/v5z53bbk.html OlimpBase.org saytida Rustam Qosimdjonov shaxmat olimpiadasining rekordi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20110519062554/http://www.olimpbase.org/players/v5z53bbk.html |date=2011-05-19 }}

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Oʻzbekiston iftixori}}
{{Oʻzbekiston shaxmat oʻyinchilari}}
{{Jahon shaxmat chempionlari}}

{{DEFAULTSORT:Qosimjonov, Rustam}}
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:Oʻzbekiston shaxmatchilari]]
[[Turkum:Shaxmat grossmeysterlari]]
[[Turkum:Shaxmat olimpiadasi ishtirokchilari]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha sportchilar]]