Shaftoli sahifasining manbasini koʻrish

[[Fayl:Owoce Brzoskwinia.jpg|thumb]]
'''Shaftoli''' ({{lang|la|''Persica''}}) — [[raʼnodoshlar]] oilasiga mansub bo‘lgan mevali [[daraxt]]; Vatani — [[Oʻrta Osiyo]].

[[AQSH]], [[Yevropa]]ning [[janub]]i, [[Yaponiya]], [[Xitoy]], [[Turkiya]], Oʻrta Osiyo,  [[Zakavkazye|Kavkazorti]]da keng tarqalgan. Bundan 2 ming yil oldin madaniylashtirilgan. 5000 ga yaqin navi bor. Hozirgi davrda Shimoliy va Janubiy yarim sharning barcha subtropik va tropik mamlakatlarida oʻstiriladi. Jahon boʻyicha yalpi hosili 12,0 mln. tonna (1999-yil). Oʻzbekistonda ekin maydoni jihatidan mevali daraxtlar orasida 3-oʻrinni egallaydi.

Bogʻdorchilikda, asosan, oddiy shaftoli navlari oʻstiriladi (boshqa turlaridan [[Manzarali oʻsimliklar|manzarali oʻsimlik]] yoki payvandtag sifatida foydalaniladi). Boʻyi 3-9 m, [[barg]]i ketma-ket joylashgan, nashtarsimon, [[gul]]lari ikki jinsli. Mevasi sersuv (50-600 g. gacha), danakli, yassi dumaloq, tuxumsimon, oqish yashildan toʻq qizilgacha, tukli va tuksiz (luchchak). Eti koʻkimtirroq, och pushti, sariq, toʻq qizil, danagidan ajraladi (ajralmaydigan [[nav]]lari ham bor), mazasi nordonshirin, shirin. Tarkibida 80-90% suv, 10-14% qand, 0,081-02% olma, vino, [[limon kislota]], 0,56-1,26% pektin, shuningdek, oshlovchi va azotli moddalar; A, C, B vitaminlari; danagi magʻzida 20-60% yogʻ, amigdalin, oqsil moddalar va boshqalar bor. Yangiligida yeyiladi, qoqi, konserva (jem, murabbo, kompot) qilinadi, bargi va guli qaynatmasi xalq tabobatida bosh ogʻrigʻi, [[revmatizm]], oshqozon-ichak kasalliklarini davolashda qoʻllanadi. Shaftoli yaxshi [[asal]] beruvchi daraxt.

Shaftoli danagidan va payvand qilib koʻpaytiriladi. Payvandtag sifatida oddiy shaftoli va boshqalar turlari urugʻ koʻchati, bodom, [[togʻolcha]], baʼzan oʻrikdan foydalaniladi. Hosildorligi 200-400 s/ga. Ekilganidan keyin 3-4 yilda hosilga kiradi. 12-15 yil yaxshi hosil beradi (1 ta daraxt 100-150 kg gacha). Oʻzbekistonda aprelda gullaydi, naviga qarab mevasi may-oktabr oylarida pishadi. Shaftoli nisbatan issiqsevar, yorugʻsevar va —15, — 20° li qisqa sovuqlarga chidaydi, —25° da nobud boʻladi, ayniqsa, gullagan paytida bahorgi sovuqlardan koʻp zararlanadi. Koʻchati kuzda va bahorda 25-30 sm chuqurlikda haydalgan yerga 5x4, 5x5, 6x3 m sxemada ekiladi. Yosh daraxtlar vegetatsiya davrida 15-16, hosilga kirganlari 4-5, toshloq yerlarda 10-12 marta sugʻoriladi. Shahriga kosasimon shakl beriladi va har yili erta bahorda butaladi. Oʻzbekistonda 50 ga yaqin navlari yetishtiriladi. Shaftolining ertapishar — [[Anjir]] shaftoli, [[Lola (shaftoli navi)|Lola]], Morettini; oʻrtapishar — Zafar, Start, Malinoviy, [[Elberta]], Shirinmagʻiz, Oq shaftoli; kechki — [[Salvey]], [[Farhod (shaftoli)|Farhod]] navlari koʻp ekiladi.

Kasalliklari: barg bujmayishi, shira oqishi, dogʻlanish va boshqalar.

Zararkunandalari: Shaftoli barg biti, shaftoli kuyasi, shaftoli tana biti. Ularga qarshi bahorda kurtaklar boʻrtishiga qadar [[insektitsidlar]] va [[fungitsidlar]] bilan ishlov beriladi.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyot ==
* Oʻrik, shaftoli, olxoʻri, T., 1960; Pomologiya Uzbekistana, T., 1983; [https://kitobxon.com/oz/kitob/tomor%D2%9Ba_bo%D2%93dorchiligi Sobirov M. Q., Tomorqa bogʻdorchiligi, T., 1991]

{{OʻzME}}

[[Turkum:Mevalar]]
[[Turkum:Raʼnodoshlar]]
[[Turkum:Osiyo bog‘ o‘simliklari]]
[[Turkum:Xitoy o'simliklari]]
[[Turkum:Manzarali daraxtlar]]
[[Turkum:Mevali daraxtlar]]
[[Turkum:Danak]]
[[Turkum:Shaftolilar]]
[[Turkum:Alabama shtati ramzlari]]


{{chala}}