Shoh Xalilulloh III

Shoh Xalilulloh III (forscha: شاه خليل الله سوم‎‎‎; 1740–1817) Nizoriy ismoiliy jamoasining 45-imomi. Xalilulloh Ali III 1740-yilda Kirmon shahrida tugʻilgan. Uning tarbiyasini ikki yoshida amakisi Muhammad Bakir Mirzo oʻz zimmasiga olgan va uni Mahallatdagi uyida oʻqitgan. 1792-yilda u otasi Abu-l-Hasan Ali ibn Qosim Alining oʻrnini egallagan. Sababi Xalilulloh uning toʻngʻich oʻgʻli edi. U imomlik kursini Kirmondan Kahakka koʻchiradi va u yerda 20 yil rahbarlik qilgan. Uning Shoh Xalilulloh nomi ni’matullohiy soʻfiy nomi boʻlib, nizoriylar va nimatullohiylar oʻrtasidagi yaqin munosabatni aks ettirgan. 1815-yilda Shoh Xalilulloh oʻzining hind izdoshlariga yaqinroq boʻlish maqsadida Yazdga koʻchib oʻtgan.

Vafoti

Shoh Xalilulloh 1817-yilda 77 yoshida (bir qancha izdoshlari bilan birga) Mulla Husayn Yazdiy ismli mutaassibning Xalilullohning uyiga hujum qilishga undashi natijasida nizoriylar va oʻn ikki shia ulamosi tarafdorlari oʻrtasida yuzaga kelgan nizo sababli vafot etgan. Biroq Yazdiyning asl maqsadi nizoriylarning odamlar orasida tarqalayotgan taʼsirini susaytirish boʻlgan. Hujum vaqtida imomning uyi ham talon-taroj qilingan. Mulla Husayn Yazdiy qilmishi uchun Fath Alishoh Qojar (Eronning ikkinchi qojar podshohi) tomonidan jazolanadi, chunki podshoh imom Xalilulloh bilan yaxshi munosabatda boʻlgan.

Imom Iroqning muqaddas Najaf shahrida, uning qarindoshlari va avlodlarining jasadlari qoʻyilgan maqbaraga dafn qilingan. Imom butun imomatini Forsda oʻtkazgan soʻnggi kishi edi. Uning oʻrniga toʻngʻich oʻgʻli Shoh Hasan Ali bu lavozimni egallagan. U Ogʻaxon unvonini qoʻllagan birinchi nizoriy imom boʻlgan. Mazkur anʼana hozirgi kungacha davom etmoqda.

Imomlar vafotidan soʻng, Eron ismoiliylari nihoyat omma oldida chiqish va 500 yildan ortiq amalda boʻlgan „Taqiyya“ dan foydalanishni toʻxtatish uchun yetarlicha kuchli mavqega ega boʻldilar.

Havolalar

• Daftary, Farhad. The Ismāʿı̄lı̄s: Their History and Doctrines, Second, Cambridge: Cambridge University Press, 2007. ISBN 978-0-521-61636-2.