Sosiska sahifasining manbasini koʻrish

[[Fayl:Russian_sausage.JPG|right|thumb|Qaynatilgan sosiskalar guruch bilan{{center|Варёные сосиски с [[рис]]ом}}]]
[[Fayl:Hotdogs.JPG|right|thumb|Grilda qovurilgan sosikalar{{center|Сосиски после жарки на [[Гриль|гриле]]}}]]
'''Sosiska''' ({{lang-fr|saucisse}}) — qaynatilgan qiyma [[Goʻsht|goʻsht]]i yoki uning oʻrnini bosuvchi mahsulotlardan tayyorlangan kolbasa mahsuloti. Bu kichik kolbasa koʻrinishida boʻlsada, undan farqli oʻlaroq qoida tariqasida, termik ishlov ishlov berilgandan (qaynatish, qovurish) keyin isteʼmol qilinadi. Qalin kalta kolbasa '''sardelka'''<ref>[http://chto-oznachaet.rf/sardelka Sardelka]{{Oʻlikhavola|date=noyabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // Tolkovie slovari russkogo yazika [[Ефремова, Татьяна Фёдоровна|T. F. Yefremovoy]] i [[Ожегов, Сергей Иванович|S. I. Ojegova]].</ref> nomi bilan mashhur. Choʻchqa goʻshti, shpik solingan (ogʻirligi boʻyicha 30 %) 4 smli kalta sardelkalar ''shpikachka deb'' ataladi<ref>[http://chto-oznachaet.rf/shpikachki Shpikachki]{{Oʻlikhavola|date=noyabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // [[Ефремова, Татьяна Фёдоровна|Yefremova T. F.]]. Tolkoviy slovar russkogo yazika.</ref><ref>[[ГОСТ]] R [http://docs.cntd.ru/document/gost-r-52196-2011 52196-2011 „Izdeliya kolbasnie varenie. Texnicheskie usloviya“] // M.: Standartinform. — 2012. Tekst dokumenta v spravochnoy sisteme „[[Техэксперт]]“.</ref><ref>[[ГОСТ]] [http://docs.cntd.ru/document/1200016992 23670-79 „Kolbasi varenie, sosiski i sardelki, ][[Мясной хлеб|xlebi myasnie]]<span>. Texnicheskie usloviya“ (s izmeneniyami № 1-6)</span> / Kolbasi. Texnicheskie usloviya i metodi analiza: Sbornik GOSTov // M.: Izdatelstvo standartov. — 2001. Tekst dokumenta v spravochnoy sisteme „[[Техэксперт]]“.</ref>.

== Tarixi ==
[[Fayl:Vienna_sausage.jpg|left|thumb|180x180px| Tomat pastasi bilan konservalangan kolbasa]]
Zamonaviy sosiska [[1805-yil]] 13-noyabrda [[Frankfurtmayn|Frankfurtdan]] [[Vena (shahar)|Venaga]] koʻchib oʻtgan qassob Iogann Laner (1772—1845) tomonidan ixtiro qilingan. Sosiskalarni aynan kim ixtiro qilgani haqidagi savol Frankfurt va Vena shaharlari oʻrtasida uzoq vaqtdan beri davom etayotgan bahsli masaladir. Sosiskalar Frankfurtda [[Oʻrta asr|oʻrta asrlardan]] beri ishlab chiqarilgan. Ammo Vena sosikalarini tayyorlashda birinchilardan boʻlib mol goʻshti va choʻchqa goʻshti aralashmasi ishlatilgan. Bu retsept hozirgi zamonaviy sosikalarga tadbiq qilinadi.

[[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|Sovet Ittifoqi davrida]] kolbasa mahsulotlarini ommaviy ishlab chiqarish [[1936-yil]]da oziq-ovqat sanoati xalq komissari Anastas Mikoyan yangi goʻsht mahsulotlarini ishlab chiqarish toʻgʻrisidagi buyruqni imzolaganida yoʻlga qoʻyilgan<ref>[http://www.aif.ru/food/world/sosiski_morozhenoe_i_shampanskoe_produkty_kotorye_podaril_nam_mikoyan Sosiski, morojenoe i shampanskoe. Produkti, kotorie podaril nam Mikoyan | Kuxni mira | Kuxnya | Argumenti i Fakti]</ref>. Xuddi shu yillarda [[Moskva]], [[Sankt-Peterburg|Leningrad]], Engels, [[Yekaterinburg|Sverdlovsk]] shaharlarida oʻsha davr uchun eng zamonaviy uskunalar bilan jihozlangan yigirmadan ortiq yirik goʻshtni qayta ishlash zavodlari qurildi.

== Xususiyatlari ==
[[Fayl:Hotdogs_(3914469133).jpg|right|thumb| <small>Sovutgichli peshtaxtaning fonida sosiska boʻlaklari (markazda va oʻngda) va sardelka(chapda) joylashgan.</small> <small>Oldinda kolbasa (chapda — yarim dudlangan, oʻngda — qaynatilgan)</small>]]
[[Fayl:Ukrainian_hot-dog_in_tortilla.JPG|right|thumb|<center> Pancake dog<ref>[https://books.google.ru/books?id=sxHKCQAAQBAJ&pg=PA19&lpg=PA19&dq=blin-dog&source=bl&ots=pPl4PgdX7Y&sig=ACfU3U1ul2D77b0einhQL3QO2w8NTlZEAA&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi5sNr9g4LgAhVLh6YKHaEfB6o4PBDoATACegQIBxAB#v=onepage&q=blin-dog&f=false Ekspert Severo-Zapad 20-2014 — Redaksiya jurnala Ekspert Severo-zapad — Google Knigi]</ref></center>]]
Sosiskalar turlari ham hajmi, ham rangi jihatidan sezilarli darajada farq qilishi mumkin. Ushbu guruh mahsulotlarining umumiy xususiyatlari elastiklikdir (bosgandan keyin shaklini tiklashi kerak). Ularda yogʻli dogʻlar boʻlmasligi kerak, agar sosiska sunʼiy qobiqda boʻlsa, unda silliq boʻlishi kerak. Muzlatilgan sosiska tahminan bir oy davomida saqlanishi mumkin.

Sosiskaning klassik navlari Frankfurt{{Sfn|Культура Германии|2006}}, oq myunxen sosiskasi va Vena (choʻchqa goʻshti va mol goʻshti, ziravorlar bilan tayyorlangan)sosiskalari. Kolbasalarning boshqa turlariga parhezbop (parranda goʻshtidan), soyali, gril sosiskalar (grillda qovurish uchun), sut mahsulotlari qoʻshilgan (ularning tarkibiga yogʻlilik darajasi 28 % dan koʻp boʻlmagan sut kukuni qoʻshiladi), qaymoqli (quruq qaymoq qoʻshilgan holda), ovchilik (yuqori darajada dudlangan ingichka), buzoq goʻshtidan (mol goʻshti, qaymoq), doktorlik (doktorlik kolbasasi retsepti), havaskor, pishloqli, dudlangan choʻchqa goʻshtilik, sardelkalar kiradi.

Kolbasa hayvonlarning [[Ichak|ichaklari]] yoki jelatindan tayyorlangan tabiiy qobiqlarda ham, poliamid qoplamalarda ham ishlab chiqarilishi mumkin. Tabiiy mahsulotlardan tayyorlangan qobiq isteʼmol uchun tayyor boʻladi. Plastik qobiq esa isitish yoki qovurishdan oldin olib tashlanadi. Har qanday goʻsht mahsulotlari kabi sosiskalarning saqlash muddati cheklangan.

Sosiskalar navidan kelib chiqib qaynatilishi, qovurilishi, hom holda isteʼmol qilinishi, boʻlaklarga boʻlinib boshqa taomlarga qoʻshilishi, mangalda tayyorlanishi, qiyma qilib maydalanishi mumkin. Sosiska bilan tayyorlanadigan yana boshqa taomlar orasida xamirga oʻralgan sosika, [[Hot-dog|hot dog]], [[korn dog]]lar uchraydi.

== Manbalar ==
<references group="" responsive="1"></references>

== Adabiyotlar ==

* Sosiski // Tovarniy slovar / I. A. Pugachyov (glavniy redaktor). — M.: Gosudarstvennoe izdatelstvo torgovoy literaturi, 1960. — T. VIII. — Stb. 337—340
* Ratushniy A. S. Sosiski // Vsyo o ede ot A do Ya: Ensiklopediya. — M.: Izdatelsko-torgovaya korporatsiya „Dashkov i K°“, 2016. — S. 369—370. — 440 s. — 300 ekz. — <nowiki>ISBN 978-5-394-02484-9</nowiki>.
* Markina L. G. FRANKFURTER FRANKFURTSKAYa (SOSISKA) // Kultura Germanii: lingvostranovedcheskiy slovar / pod obщey redaksiey prof. N. V. Muravlyovoy. — M.: AST, 2006. — S. 278. — 1181 s. — 3000 ekz. — <nowiki>ISBN 5-17-038383-5</nowiki>.

== Havolalar ==

* [http://mintorgmuseum.ru/vocabulary/614/ SSSR sosiskalari]
* [http://www.1tv.ru/sprojects_edition/si5716/fi6131 Sutli sosiskalar] — „[[:ru:Контрольная_закупка_ (телепередача)|Kontrolnaya zakupka]]“, 2010-yil 12-noyabrda efirga uzatilgan (video)
[[Turkum:Alifbo boʻyicha taomlar]]
[[Turkum: Kolbasa]]