Sumama ibn Usal
Sumama ibn Usal (arabcha: ثمامة بن أثال) — Banu Hanifa qabilasi yetakchisi va Al-Yamoma hukmdorlaridan biri. Qur’on paydo boʻlishidan avvalgi davrda eng qudratli arab hukmdorlaridan biri boʻlgan. 628-yilda islom paygʻambari Muhammad Arabiston yarim oroli va unga tutash hududlardagi sakkiz hukmdorga islomga daʼvat etuvchi maktublar yuborgan, ulardan biri Sumamaga ham yoʻllangan edi.
Sumama Muhammad paygʻambarning unga yoʻllagan maktubidan gʻazabga toʻlgan va uning joniga qasd qilishga qaror qilgan. Biroq amakilaridan biri uni bu niyatidan qaytargan. Sumama oʻzining bu rejasidan voz kechgan boʻlsa ham sahobalardan alamini olish uchun ularning bir guruhini oʻldirgan. Oradan koʻp oʻtmay, Sumama Kaʼbani tavof qilib, butlar uchun qurbonlik qilish niyatida Makkaga joʻnagan. Al-Yamomadan yoʻlga chiqqan Sumama Madina atrofida qoʻriqchilik qilayotgan musulmonlar guruhi tomonidan qoʻlga olingan. Ular Sumamaning kimligini bilmay uni masjiddagi ustunlardan biriga bogʻlab qoʻyishgan va uning taqdirini Muhammad paygʻambarning oʻzi hal qilishini kutishgan. Muhammad paygʻambar Sumamaga yaqinlashib, uni islomni qabul qilishga undagan, biroq Sumama buni rad etgach, paygʻambar uni ozod qilishga ruxsat bergan. Sumama otiga minib, Madina chekkasidagi al-Baqi yaqinida joylashgan xurmo bogʻiga yetib borgan. U yerda tuyasiga suv bergan va oʻzi ham yuvinib poklanib olgan. Shundan keyin orqaga Muhammad paygʻambarning oldiga masjidga qaytgan va hammaning oldida islomni qabul qilganini eʼlon qilgan. Shu bilan birga, oʻzini ham, oʻzining qavmini ham Muhammad paygʻambarning xizmatiga bagʻishlagan.
Shu tariqa Sumama talbiya aytib Makkaga kirgan birinchi musulmon boʻlgan. Qurayshliklar uning ovozini eshitib, oʻzlarining muqaddas hududlariga kirgan bu musulmonni jazolash uchun otlangan. Ulardan biri qattiq gʻazablanib, Sumamaga oʻq uzib, uni oʻldirmoqchi ham boʻlgan. Shunda boshqalar uni ushlab qolgan va shunday degan: „Holingga voy! Uning kimligini bilasanmi? Bu Al-Yamoma hukmdori Sumama ibn Usaldir! Xudoga qasamki, agar sen unga ozor yetkazsang, uning qavmi bizga keluvchi oziq-ovqat taʼminotini toʻxtatib qoʻyadi va bu narsa biz uchun ogʻir oqibatlarga olib keladi!“
Sumama Umra ziyoratini tugatib, Muhammad paygʻambar eʼtiqod qiluvchi dinga ergashishini eʼlon qilgan. Soʻng yurtiga qaytib, xalqiga Quraysh uchun oziq-ovqat taʼminotini yuborishni toʻxtatishni buyurgan. Uning iqtisodiy qamali asta-sekin oʻz taʼsirini koʻrsata boshlagan, narxlar oshib, koʻpchilik ocharchilikka duch kelgan. Shunda Quraysh vakillari paygʻambar Muhammadga maktub yozib, undan Sumamaga bu qamalni bekor qilishni buyurishini soʻragan, chunki bu ish Hudaybiya sulhini buzayotgan edi. Muhammad paygʻambar Sumamaga qamalni toʻxtatishini aytgan va Sumama bu buyruqqa boʻysungan.
632-yilda Muhammad paygʻambar vafot etgach, Musaylama Banu Hanifani oʻzini paygʻambar deb tan olishga chaqira boshlagan. Sumama unga qarshi chiqib, qolgan barcha islomni qabul qilgan kishilarni ham oʻz atrofiga toʻplagan va murtadlarga qarshi jihod eʼlon qilgan. Banu Hanifa qabilasidagi sodiq musulmonlar Musaylama qoʻshinlariga qarshi turish uchun qoʻshimcha yordamga muhtoj edilar. Ularning bu ogʻir vazifasi Abu Bakr yuborgan qoʻshinlar yordamida yakuniga yetkazilgan, biroq buning evaziga koʻplab musulmonlarning joni qurbon boʻlgan.
627-yilgi musulmon yurishi va islomni qabul qilishi
Boshqa bir manbaga koʻra, Muhammad ibn Maslama boshchiligida 30 nafar musulmondan iborat boʻlinmaga[1] harbiy topshiriq yuklatilgan. Ular Banu Bakr urugʻi yashaydigan joy tomon yoʻl olgan. Musulmonlar urugʻga hujum qilib, ularni har tomonga tarqatib yuborgan. Musulmonlar harbiy oʻljani qoʻlga kiritib, Banu Hanifa qabilasi boshligʻi Sumama ibn Usal al-Hanafiyni asir olib qaytgan[2].
Muhammad paygʻambarning sahobalari Sumamani masjid ustuniga bogʻlab qoʻygan. Paygʻambar har safar undan seni nima qilishimni soʻraysan deya soʻraganda Sumama shunday javob bergan: „Agar sen kimnidir oʻldirmoqchi boʻlsang, buning uchun asl nasabli kishini tanla. Agar marhamat koʻrsatmoqchi boʻlsang, buni qadriga yetadigan kishiga koʻrsat. Agar mol-dunyo soʻramoqchi boʻlsang, saxiy insondan soʻra“. U bu soʻzlarni uch kun davomida uch marta takrorlagan. Uchinchi safar Muhammad paygʻambar uni ozod qilishni buyurgan. Shundan keyin Sumama islomni qabul qilgan[2].
Yana qarang
- Yamoma jangi (632-yil)
Manbalar
- ↑ Tabari, Al (2008), The foundation of the community, State University of New York Press, 119-bet, ISBN 978-0-88706-344-2
- ↑ 2,0 2,1 Mubarakpuri, Saifur Rahman Al (2005), The Sealed Nectar, Darussalam Publications, 204-bet, ISBN 9798694145923