Surkh-Rōd tumani sahifasining manbasini koʻrish

'''Surx-Rōd''' ([[Pushtu tili|Pushtu]]/{{lang-fa|سرخ‌رود}}/ سره رود), shuningdek, ''Surkh-Rūd'' yoki ''Sorkh-Rūd'' deb ham ataladi. ''Sra-rod'' yoki Sra-''yoʻl'' deb ham ataladi. [[Afgʻoniston]]ning [[Nangarhor|Nangarhor viloyati]] shimolidagi tuman. Tuman markazi — [[Sultonpur]] shahri. U unumdor yerlarning koʻpligi tufayli mahalliy aholiga yaxshi maʼlum, ammo hozir tuman suv tanqisligiga duch kelmoqda.

Tuman oʻz nomini tuman hududidan oqib oʻtuvchi Surxob deb ham ataladigan Surx Rod daryosi nomidan olgan. Tuman sra rod yoki Sra yoʻli deb ham ataladi. Pushtu tilidagi sra [[Fors tili|forscha]] qizil degan maʼnoni anglatib, u surx deb ataladi. Rod daryo yoki kanalni bildiradi. Tolibon davrida tumanning rasmiy nomi Sra rod edi.

== Boshqaruv ==

=== Tuman rahbariyati ===

* 2009-yil 12-fevraldan Surx Rod tumani hokimi [[Said Ali Akbar]].<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=NATO |url=http://www.nato.int/isaf/media/photo/2009/090212a/pages/090212a-001.html |qaralgan sana=3-avgust 2022-yil |arxivsana=4-mart 2016-yil |arxivurl=https://web.archive.org/web/20160304113122/http://www.nato.int/isaf/media/photo/2009/090212a/pages/090212a-001.html }}</ref>

== Taʼlim ==
Afgʻonistonning Surx Rod tumanidagi Shamsha Pur qishlogʻidagi „Ona umidi“ nomli maktabda 400 dan ortiq oʻquvchi taʼlim-tarbiya oladi.<ref>[http://outontheporch.org/category/schools/ School Of Hope] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120219190553/http://outontheporch.org/category/schools/ |date=2012-02-19 }} February 10, 2009.</ref>

== Demografiyasi ==
Tuman aholisining kamida 99 foizini [[pushtunlar]] (40 foizi Shamsa Pur, Sulton Pur va Baxtan qishloqlarida istiqomat qiluvchi dariy tilida soʻzlashuvchi pushtunlar) va 1 foizini boshqa sharqiy-eron guruhlari (asosan tojiklarning kichik guruhlari) tashkil qiladi. Aholisining umumiy soni 2002-yilda 124 161 kishini tashkil etgan. Tumanda XX asr oxiridagi mojaro davrida qochgan va 2002-yilga kelib qaytib kelmagan kichik hindu ozchilik guruhi ham bor edi.<ref>[http://www.aims.org.af/afg/dist_profiles/unhcr_district_profiles/eastern/nangarhar/surkh_rod.pdf UNHCR District Profile, 2002]</ref>

== Infratuzilma ==
2009-yil 16-iyunda Nangarhordagi PRT Qalay Durani piyoda koʻprigi qurildi. PRT qurilish maydonchalarini koʻzdan kechirish va mahalliy aholiga PRT loyihalari boʻyicha yangiliklarni taqdim etish uchun tumanga tashrif buyurdi. [[Nangarhor viloyati]] rekonstruksiya guruhi tomonidan moliyalashtirilgan koʻprik qishloq aholisiga maktab va poliklinikalar kabi ijtimoiy xizmatlarga borish uchun daryodan oʻtish imkonini berdi. Piyodalar koʻprigi, shuningdek, hududdagi qishloq aholisi uchun daryodan xavfsiz oʻtish yoʻlini yaratadi.<ref>CJTF-82 [http://www.cjtf82.com/regional-command-east-news-mainmenu-401/1759-prt-helps-afghans-build-footbridge-in-surkh-rod-district.html PRT helps Afghans build footbridge in Surkh Rod district]{{Oʻlikhavola|date=may 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 18 June 2009</ref>

== Savdo-sotiq ==
Toʻliq ayollar tomonidan boshqariladigan va sanitariya sertifikatiga ega boʻlgan Surx rod qadoqlash korxonasida 2008-yilning iyulidan sentabriga qadar jami turli qiymatli meva va sabzavotlarni Kobul va boshqa bozorlar uchun 61 525&nbsp;kg mahsulot qayta ishlandi. Obyektni xususiylashtirishga tayyorgarlik koʻrilmoqda. Oxirgi chorakda obyekt maqbul reytingga ega boʻldi. Yangi meva va sabzavotlarni saqlash va tarqatish uchun Qurolli Kuchlar xaridlari sanitariyasi tomonidan tasdiqlangan oziq-ovqat korxonasi maʼlumotnomasiga kiritilgan. Hisobot davrida obyekt tomonidan 61524&nbsp;kg ishlov berilgan turli qiymatli sabzavotlar Jalolobod meva-sabzavot ulgurji savdo uyushmasi savdogarlari uchun ishlab chiqarildi. Surx rodlik ayollarning yana bir asosiy daromad manbai — munchoq sanoati boʻlib, u yerda ayollar mahalliy Sara daraxti urugʻlarini qayta ishlab, munchoq zargarlik buyumlariga aylantirmoqdalar.<ref name="google.com">Development Alternatives, Inc. (DAI) [http://google.com/search?q=cache:HaTa6OmhT6QJ:www.alper-af.com/Quarterly/ADPE%2520Third%2520quarter%25202008.doc+NGO+OR+USAID+OR+Agriculture+%22Surkh+Rod+district%22&cd=18&hl=en&ct=clnk Quarterly Report July — September 2008 Alternative Development Program—Eastern Region]</ref>

== Qishloq xoʻjaligi ==
Surxroddagi sugʻorish tizimi Surxrod daryosining oʻnta suv inshootidan foydalanadi. Mazkur tizim Surxrod tumanidagi uchta asosiy qishloq xoʻjaliklariga xizmat qiluvchi 180 [[gektar]] yerni sugʻorishga moʻljallangan. Bu tizimda yetishtiriladigan asosiy ekinlar bugʻdoy va mavsumiy sabzavotlardir. Qadimgi sugʻorish tizimi daryo boʻyidagi vaqtinchalik suv oʻtkazgichlardan va ikkilamchi kanallar tarmogʻidan iborat edi. Loyiha doirasida amalga oshirilgan ishlar 10 ta burilish eshiklari boʻlgan suv qabul qilish inshootlari va yangi temir eshikli distribyutor konstruktsiyalarni qurish imkonini berdi. Shuningdek, bitta beton kanalli truba qurildi.<ref name="google.com"/>

=== Afyun ===
Birlashgan Millatlar Tashkilotining Giyohvand moddalar va jinoyatchilikka qarshi kurash boshqarmasi tomonidan oʻtkazilgan soʻrovda Surx Rod tumanida koʻknori yetishtirish 2002-yildagi 1440 gektardan 2003-yilda 118 gektargacha (-92 %) sezilarli darajada kamaygani qayd etilgan.<ref>United Nations Office on Drugs and Crime [http://www.unodc.org/pdf/afg/afghanistan_opium_survey_2003.pdf Afghanistan Opium Survey 2003] October 2003.</ref>

== Tabiiy ofatlar ==
2006-yilning 10-noyabrida Afgʻoniston sharqidagi Nangarhor viloyati (Jalolobod viloyati)ning Surx-Rod tumanida kuchli yomgʻir oqibatida yuzaga kelgan suv toshqinlari sodir boʻldi. Bu voqea [[Jalolobod shahri]]dan 35&nbsp;km gʻarbda joylashgan [[Ziarak]] qishlogʻida (Surx rod tumani) sodir boʻldi. Suv toshqini 18 oilaga taʼsir qildi, bir kishi jarohatlandi, 100 dan ortiq chorva mollari nobud boʻldi va taxminan {{Convert|247|acre|km2}} qishloq xoʻjaligi yerlari vayron boʻldi.<ref>International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies [http://www.ifrc.org/docs/appeals/rpts06/AFfl13110602.pdf Afghanistan: Floods in the East] 13 November 2006.</ref>

== Inson huquqlari ==

=== Qochqinlar ===
2008-yil holatiga koʻra, birgina Surx Rod tumanida 1250 dan ortiq qaytib kelgan oilalar [[Champtala lagerlari]]da boshpana, ichimlik suvi va kanalizatsiya kabi oddiy sharoitlardan ham foydalana olmagan. Bu oilalarning barchasi yordam agentliklari tomonidan ajratilgan chodirlarda istiqomat qilishmoqda. [[Birlashgan millatlar tashkilotining bolalar jamgʻarmasi|UNICEF]] va UNHCR vaqti-vaqti bilan aholini toza ichimlik suvi bilan taʼminlaydi, lekin koʻpincha aholi lagerdan ancha uzoqda joylashgan mahalliy suv manbalariga tayanishi kerak boʻlmoqda. Qaytgan fuqarolarning baʼzilari 30&nbsp;km uzoqlikdagi lagerdan Jalolobod shahriga ishchi sifatida ish izlab borishadi. Biroq, ularning aksariyatida bu masofalarni bosib oʻtish uchun mablagʻlari yoʻq. Ushbu qaytganlarga CWS, HealthNet International (HNI) va Afgʻoniston Sogʻliqni saqlash vazirligi (MoPH) tomonidan cheklangan tibbiy yordam koʻrsatilmoqda.<ref>Church World Service [http://www.churchworldservice.org/site/DocServer/AfghanDroughtBackgrounder.pdf?docID=1201 Backgrounder Afghanistan] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20110725171323/http://www.churchworldservice.org/site/DocServer/AfghanDroughtBackgrounder.pdf?docID=1201 |date=25-iyul 2011-yil }} 2008.</ref>

== Xavfsizlik ==
2007-yil 30-iyulda Afgʻonistonda minalarga qarshi kurash dasturi (MAPA) doirasida birgina iyul oyida 31 ta mina va jangovar vazifalarni bajarib, butun mamlakat boʻylab 100 dan ortiq jamoalarga, jumladan Surx Rod tumaniga ham foyda keltirdi. 2007-yil 21-sentabrda Xalqaro tinchlik kunini qoʻllab-quvvatlash maqsadida MAPA tozalangan yerlarni, jumladan, qishloqlar, yoʻllar va yaylovlarni hamjamiyat aʼzolariga topshirdi. Bu yerdan dehqonchilik va uy-joy qurish uchun foydalanish, Afgʻonistonda tinchlik va taraqqiyotga hissa qoʻshish mumkin boʻldi. Tozalash paytida MAPA piyodalarga qarshi minalar, tanklarga qarshi minalar va portlamagan oʻq-dorilar (PHS) boʻlaklarini yoʻq qildi.<ref>Embassy of Afghanistan — Tokyo [http://www.afghanembassyjp.org/en/news/?an=344 MAPA completes 31 mine-clearing tasks across Afghanistan] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160303201336/http://www.afghanembassyjp.org/en/news/?an=344 |date=3-mart 2016-yil }} September 31, 2007.</ref>

== Taniqli odamlar ==

* [[Hamidulla Qalandarzay]], [[Xust viloyati|Xost viloyati]] hokimi.<ref name="able2act">{{Veb manbasi|url=http://www.able2act.com/extra/news/?module_instance=2&id=136852&nid=|sarlavha=Archived copy|qaralgan sana=29-sentabr 2009-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110707074720/http://www.able2act.com/extra/news/?module_instance=2&id=136852&nid=|arxivsana=2011-07-07}}</ref>
* [[Fazlulloh Vohidiy]], [[Кунар|Kunar viloyati]] hokimi.<ref>[http://www.nps.edu/Programs/CCs/Docs/LeaderProfiles/Gov_Wahidi_bio.pdf Program for Culture & Conflict Studies]</ref>
* [[G'ozi Bismillohxon]]
*

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

[[Turkum:Afgʻoniston tumanlari]]
[[Turkum:Pages with unreviewed translations]]