Убунту ([ʊˈбʊнтуː]; зулу тилидан „убунту“ – инсонийлик демакдир[4]) – Дебиан ГНУ/Линух асосидаги дистрибутив ҳисобланади. Асосий ишлаб чиқувчи ва ҳомий Cанониcал Лтд. ҳисобланади. Ҳозир лойиҳа фаол ривожланмоқда ва эркин ҳамжамият томонидан қўллаб-қувватланмоқда.

Операцион тизим
Убунту
Ишлаб чиқувчи Cанониcал Лтд.
ОТ оиласи Линух (Унихсимон)
Негиз коди Очиқ манбали дастур[1][2]
Илк э’лон қилиниши 20-октябр, 2004-йил (22 йил аввал) (2004-10-20)
Янгиланиш услуби Софтwаре Упдатер
Пакет менеджерлари ГНОМЕ Софтwаре, АПТ (Дебиан), дпкг, Снап (паcкаге манагер), флатпак
Ядро типи Монолит (Линух ядроси)
Интерфейс ГНОМЕ
Лицензия Бепул дастурий таъминот + баъзи пуллик қурилма драйверлари мавжуд[3]
Ҳолати Фаол
Веб сайт www.убунту.cом, убунту.ру

Умумий маълумот

Cанониcал Лтд. берган маълумотга кўра, Убунту бутун дунё бўйлаб тахминан 20 миллион фойдаланувчи томонидан қўлланади[5]. У веб-серверлар учун энг машҳур ГНУ/Линух дистрибутивлари рўйхатида 1-ўринни эгаллади. ДистроWатч.cом сайтига ташриф буюрган фойдаланувчилар сони бўйича 4-ўринни эгаллади (2017-йил маълумоти)[6].

Одатда, дистрибутивнинг янги версиялари ҳар олти ойда чиқарилади ва 9 ой давомида хавфсизлик янгиланишлари билан қўллаб-қувватланади (13.04 версиясидан бошлаб, бундан олдин қўллаб-қувватлаш бир ярим йил давомида амалга оширилган).

Ҳар 2 йилда чиқарилган ЛТС (инглизча: Лонг Терм Суппорт – „узоқ муддатли қўллаб-қувватлаш“) версиялари ҳам сервер, ҳам иш столи (десктоп) версиялари 5 йил давомида қўллаб-қувватланади. (12.04 ЛТС дан олдин десктоп ЛТС версияларини қўллаб-қувватлаш муддати 3 йил эди.) Убунту оиласининг бошқа ЛТС нақллари учун тўлиқ қўллаб-қувватлаш 3 йил, тизим асослари (Линух ядроси, Хорг ва бошқа компонентлар) учун эса қўллаб-қувватлаш 5 йилни ташкил этади[7][8][9].

Убунту сервер ва иш стансияси дастурлари танлови билан бирга келади. У Ливе CД (Десктоп версияси) ёрдамида иш столи шахсий компютерларига ўрнатилади (ДВД ва УСБ драйверлардан фойдаланиш мумкин).

Илгари матнли (консол) ўрнатувчидан фойдаланиш мумкин эди (Алтернатив версия, Убунту 12.04.2 гача тақдим этилган) ва CД ва ДВД дисклари учун алоҳида версиялар тақдим этилган. Иккинчисида яна бир нечта имкониятлар мавжуд эди – нафақат график, балки матнли режимларида ўрнатиш, тизимни тиклаш режимида юклаш ва тўлиқ локализация ва дискдаги кўп сонли пакетлар билан якунланади. Расмий равишда қўллаб-қувватланадиган архитектуралар учун версиялар мавжуд, масалан, и386 (20.04 гача; ЛТСда – 18.04 гача), АМД64, АРМ. Бундан ташқари, 2013-йилдан бошлаб АРМ ва х86 архитектурасида смартфонлар учун Убунту’нинг махсус версиясини ишлаб чиқиш бошланди.

ИоТ қурилмалари ва роботларида ишлай оладиган Убунту Cоре нақли ҳам мавжуд.

Тарихи

Убунту лойиҳасининг аввал бошидаги номи Но-Наме-Ет (Ҳали номсиз) бўлган.

Убунту дастлаб Дебиан ГНУ/Линухънинг вақтинчалик тармоғи сифатида тузилган бўлиб, у ҳар олти ойда бир марта операцион тизимнинг янги версиясини чиқаришни мақсад қилган.

Хандрос, Линспире ва Либранет каби бошқа умумий мақсадли Дебиан нақлларидан фарқли ўлароқ, Cанониcал Дебиан фалсафаси асосида Убунтуъни бепул тарқатишга қарор қилди. Бироқ бунда айрим ёпиқ кодли дастурий таъминотларни ҳак киритди.

Убунту пакетлари асосан беқарор (унстабле) Дебиан ГНУ/Линух пакетлар гуруҳидаги пакетларга асосланган. Убунту ўрнатилган пакетларни бошқариш учун Дебианънинг Адванcед Паcкагинг Тоолъдан фойдаланади. Бироқ, Убунту ва Дебиан ГНУ/Линух учун пакетлар бир-бирига мос келиши шарт эмас. Баъзи Убунту ишлаб чиқувчилари асосий Дебиан ГНУ/Линух пакетларида ҳам иштирок этадилар, шунинг учун компиляция қилинган дастурларга ўзгартиришлар киритилса, улар иккала лойиҳада ишлаши мумкин. Бироқ, 2005-йил апрел ойида Дебиан ГНУ/Линух асосчиси Ян Мёрдок Убунтуъни Дебиан ГНУ/Линух пакетлари билан номувофиқлиги учун танқид қилиб, Убунту мувофиқлик бўйича Дебиан Саргеъдан жуда узоқлашганини айтди.

Убунту ҳозир Марк Шаттлворт ва у асос солган Cанониcал компанияси томонидан молиялаштирилади. 2005-йил 8-июлда Cанониcал Убунту фонди ташкил этилганини эълон қилди ва 10 миллион долларлик дастлабки сармоя киритди. Жамғарманинг мақсади Убунтуънинг барча келажакдаги версиялари учун қўллаб-қувватлаш ва ишлаб чиқишни кафолатлашдир, аммо 2009-йилда пойдевор фойдаланилмай қолди. Шаттлворт буни „қора кунга“ фавқулодда жамғарма сифатида сақлаб қўйилганлигини таъкидлади.

2011-йил 28-апрелда чиқарилган 11.04 „Наттй Нарwҳал“ версиясидан бошлаб стандарт Убунту Десктоп Эдитион ГНОМЕ иш столи муҳити Cанониcал томонидан ишлаб чиқилган Унитй билан алмаштирилди ва кейинги версияларда Х.Орг Сервер Мир билан алмаштирилади. Убунту дистрибутивларининг номлаш тизими ҳам ўзгартирилди: Убунту Нетбоок Эдитион ва Убунту Десктоп Эдитион бир версияга бирлаштирилди, оддийгина „Убунту“ („Эдитион“ сўзисиз), ўз навбатида Убунту Сервер Эдитионъдан ҳам бу сўз олиб ташланди ва энди бу шунчаки „Убунту Сервер“ номини олди.

2011-йил 13-октябрда Убунту 11.10 „Онеириc Оcелот“ версияси чиқди. Убунту Софтwаре Cентер (Убунту дастурий таъминот маркази) янги, янада жозибали интерфейсда тақдим этилган, ҳар бир илова беш юлдузли умумий рейтингга эга ва дастурий таъминот марказининг ўзи ГТК 3 га кўчирилган. Шунингдек, янги ЛигҳтДМ кириш экрани мавжуд. Олдинги ГДМ билан солиштирганда, янгиси ҲТМЛ ва Жаваъга асосланган сезиларли даражада тезроқ ишлайди. Стандарт интерфейс (олдинги версияда бўлгани каби) янада такомиллаштирилган ва янгиланган Унитй (кучсиз компютерлар учун Унитй 2Д), ГНОМЕ стандарт ўрнатишга киритилмаган. Эволутион почта воситаси Тҳундербирд 7 билан алмаштирилди. Янги Бошқариш маркази соддалашди ва Маc ОС услубига кўпроқ ўхшаш бўлди.

2012-йил 26-апрелда Убунтуънинг янги версияси – 12.04 ЛТС „Преcисе Панголин“ чиқди. Унда стандарт иш столи муҳити олдинги Унитй бўлиб, лекин энди ҲУД иловаларида меню бандларини топиш учун излаш сатри қўшилган эди. Стандарт мусиқа ва видео ижро этувчи Баншеэ ўрнига Рҳйтҳмбох ўрнатилди. Ушбу нақл қуйидаги компонентларни ўз ичига олади: ГНОМЕ 3.4.1, Фирефох 11, ЛибреОффиcе 3.5.2, Тҳундербирд 11 ва бошқалар ўрнатилган.

Убунту 20.04 да 32 битли процессорларни қўллаб-қувватлаш тўхтатилди.

Убунту Нетбоок Эдитион

10.10 гача ва шу жумладан, Убунту Нетбоок Эдитион версияси мавжуд бўлиб, унда нетбуклар учун мослаштирилган интерфейс ҳамда баъзи махсус иловалар мавжуд эди. 10.10 дан олдин ГНОМЕ панели ва Метаcитй ойна бошқарувчисига асосланган махсус интерфейс ишлатилган ва 10.10 версияси биринчи марта Унитй қобиғини тақдим этди.

11.04 дан бери Убунту Десктоп Эдитион ҳам Унитй қобиғидан фойдаланганлиги сабабли иккала версияни бирлаштиришга қарор қилинди.

Хусусиятлари

Убунту фойдаланиш қулайлигига қаратилган. У „судо“ ёрдам дастуридан кенг фойдаланишни ўз ичига олади, бу фойдаланувчиларга потенциал хавфли суперфойдаланувчи сессиясини ишга туширмасдан маъмурий вазифаларни бажаришга имкон беради.

Убунту шунингдек, турли тил гуруҳларидаги одамларга максимал даражада киришни таъминлаш учун кенг қамровли халқаро кодлаштиришга эга. 5.04 дан бошлаб стандарт кодлаш УТФ-8 ҳисобланади.

Убунту 4 гигабайт оператив хотира (ДДР)дан ҳамда қаттиқ диск (ҳард диск)да беш гигабайт бўш жой бўлиши тавсия этилади. Минимал талабномада эса бунданда кам ресурс талаб этилади.

Убунту (11.04 гача) ГНОМЕ иш столи тизимига асосланган бўлиб, у бепул, содда ва интуитив интерфейсни таъминлашга мўлжалланган бўлиб, замонавий иш столи иловаларининг тўлиқ спектрини таклиф этади. ГНОМЕъга киритилган иловалардан ташқари, Убунту қўшимча дастурий таъминотлар, жумладан ЛибреОффиcе (ОпенОффиcе.орг 11.04 гача), Мозилла Фирефох веб-браузери шулар сирасига киради.

Убунтуга оид фактлар

  • 2007-йилда Франсия парламенти Wиндоwс операцион тизимидан воз кечиб, Убунтуъга ўтди. 2008-йилда франсуз полициясининг 70 мингдан ортиқ компютерларини Убунтуъга тизимли равишда ўтказиш тўғрисида қарор ҳам эълон қилинди. 2008-йилда Франсиядаги барча полиция бўлимларида 5 мингдан 8 мингтагача компютерини, кейинги 4 йил ичида ҳар йили 12-15 минг компютерни ўтказиш режалаштирилди.
  • Убунту Грузия ва Шимолий Македония мактабларида қўлланади (Убунтуга 180 мингдан ортиқ компютер ўтказиш режалаштирилган).
  • Испанияда (2008-йил ҳолатига кўра) таълим муассасаларини Убунту билан 400 мингдан ортиқ компютерга ўрнатиш амалга оширилмоқда.
  • 2017-йилгача Гоогле ходимлари Гообунту деб номланган Убунтунинг ўзгартирилган дистрибутивидан фойдаланишган.
  • Убунту Википедия серверларида асосий операцион тизим сифатида қўлланади.
  • 2013-йил май ойида Мюнхен шаҳри 14 000 дан ортиқ давлат иш стансияларини Линух ва бепул дастурий таъминотга кўчириш лойиҳаси муваффақиятли якунланганини эълон қилди. Дастурий таъминотларни кўчириш шаҳарнинг турли туманларидаги 51 та муассасада амалга оширилди. ЛиМух ишчи дистрибутив тўплами сифатида қўлланди, бу Убунту Линухнинг муниципал муассасаларда фойдаланиш учун махсус мослаштирилган нақли ҳисобланади.
  • 2012-йилда Валве Убунту учун Стеам ўйинлар платформасини ишлаб чиқди.
  • 2013-йилда Украинанинг ПриватБанк Убунту Линухни жорий этишини эълон қилди. Ушбу тизимнинг корпоратив версияси 36,5 минг компютерга ўрнатилган.
  • 2020-йил 5-ноябрда Cанониcал Россиянинг МТC алоқа оператори билан ҳамкорликни эълон қилди. МТСънинг булутли инфратузилмасига очиқ кодли ОпенСтаcк платформаси ва Убунту Линух дистрибутиви ўрнатилди.

Версиялари

№ Убунту версияси Код номи Чиқарилган сана Тури Ҳолати
1 Убунту 4.10 Wартй Wартҳог 2004-йил 20-октябр Оддий Эскирган
2 Убунту 5.04 Ҳоарй Ҳедгеҳог 2005-йил 8-апрел Оддий Эскирган
3 Убунту 5.10 Бреэзй Бадгер 2005-йил 13-октябр Оддий Эскирган
4 Убунту 6.06 ЛТС Даппер Драке 2006-йил 1-июн ЛТС Эскирган
5 Убунту 6.10 Эдгй Эфт 2006-йил 26-октябр Оддий Эскирган
6 Убунту 7.04 Феистй Фаwн 2007-йил 19-апрел Оддий Эскирган
7 Убунту 7.10 Гуцй Гиббон 2007-йил 18-октябр Оддий Эскирган
8 Убунту 8.04 ЛТС Ҳардй Ҳерон 2008-йил 24-апрел ЛТС Эскирган
9 Убунту 8.10 Интрепид Ибех 2008-йил 30-октябр Оддий Эскирган
10 Убунту 9.04 Жаунтй Жаcкалопе 2009-йил 23-апрел Оддий Эскирган
11 Убунту 9.10 Кармиc Коала 2009-йил 29-октябр Оддий Эскирган
12 Убунту 10.04 ЛТС Луcид Лйнх 2010-йил 29-апрел ЛТС Эскирган
13 Убунту 10.10 Мавериcк Меэркат 2010-йил 10-октябр Оддий Эскирган
14 Убунту 11.04 Наттй Нарwҳал 2011-йил 28-апрел Оддий Эскирган
15 Убунту 11.10 Онеириc Оcелот 2011-йил 13-октябр Оддий Эскирган
16 Убунту 12.04 ЛТС Преcисе Панголин 2012-йил 26-апрел ЛТС Эскирган
17 Убунту 12.10 Қуантал Қуэтзал 2012-йил 18-октябр Оддий Эскирган
18 Убунту 13.04 Раринг Рингтаил 2013-йил 25-апрел Оддий Эскирган
19 Убунту 13.10 Сауcй Саламандер 2013-йил 17-октябр Оддий Эскирган
20 Убунту 14.04 ЛТС Трустй Таҳр 2014-йил 17-апрел ЛТС Эскирган
21 Убунту 14.10 Утопиc Униcорн 2014-йил 23-октябр Оддий Эскирган
22 Убунту 15.04 Вивид Вервет 2015-йил 23-апрел Оддий Эскирган
23 Убунту 15.10 Wилй Wереwолф 2015-йил 22-октябр Оддий Эскирган
24 Убунту 16.04 ЛТС Хениал Херус 2016-йил 21-апрел ЛТС Эскирган
25 Убунту 16.10 Яккетй Як 2016-йил 13-октябр Оддий Эскирган
26 Убунту 17.04 Зестй Запус 2017-йил 13-апрел Оддий Эскирган
27 Убунту 17.10 Артфул Аардварк 2017-йил 19-октябр Оддий Эскирган
28 Убунту 18.04 ЛТС Биониc Беавер 2018-йил 26-апрел ЛТС Қўллаб-қувватланади
29 Убунту 18.10 Cосмиc Cуттлефиш 2018-йил 18-октябр Оддий Эскирган
30 Убунту 19.04 Дисcо Динго 2019-йил 18-апрел Оддий Эскирган
31 Убунту 19.10 Эоан Эрмине 2019-йил 17-октябр Оддий Эскирган
32 Убунту 20.04 ЛТС Фоcал Фосса 2020-йил 23-апрел ЛТС Қўллаб-қувватланади
33 Убунту 20.10 Гроовй Горилла 2020-йил 22-октябр Оддий Эскирган
34 Убунту 21.04 Ҳирсуте Ҳиппо 2021-йил 22-апрел Оддий Эскирган
35 Убунту 21.10 Импиш Индри 2021-йил 14-октябр Оддий Эскирган
36 Убунту 22.04 ЛТС Жаммй Желлйфиш 2022-йил 21-апрел ЛТС Қўллаб-қувватланади
37 Убунту 22.10 Кинетиc Куду 2022-йил 20-октябр Оддий Эскирган
38 Убунту 23.04 Лунар Лобстер 2023-йил 20-апрел Оддий Эскирган
39 Убунту 23.10 Мантиc Минотаур 2023-йил 12-октябр Оддий Эскирган
40 Убунту 24.04 ЛТС Нобле Нумбат 2024-йил 25-апрел ЛТС Энг янги ЛТС
41 Убунту 24.10 Ораcулар Ориоле 2024-йил 10-октябр Оддий Қўллаб-қувватланади
42 Убунту 25.04 Плуcкй Пуффин 2025-йил апрел Оддий Энг янги версия

Манбалар

  1. ↑ „кернел.убунту.cом“. кернел.убунту.cом. 21-август 2018-йилда асл нусхадан архивланган.
  2. ↑ „Индех оф /убунту“. арчиве.убунту.cом. 11-май 2020-йилда асл нусхадан архивланган.
  3. ↑ „Эхплаининг Wҳй Wе Дон'т Эндорсе Отҳер Сйстемс“. Фреэ Софтwаре Фоундатион. 24-апрел 2011-йилда асл нусхадан архивланган.
  4. ↑ Убунту Доcументатион Теам. „Абоут Убунту“ (эн). 2012-йил 16-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 9-ноябр.
  5. ↑ „Cанониcал лаунчес Убунту 11.10 упдате“. Cомпутерwорлд УК (2011-йил 14-октябр). 2012-йил 24-январда асл нусхадан архивланган.
  6. ↑ „ДистроWатч.cом: Пут тҳе фун баcк инто cомпутинг. Усе Линух, БСД.“. дистроwатч.cом.
  7. ↑ „ЛТС“ (эн). wики.убунту.cом (2011-йил 1-декабр). — „А неw ЛТС версион ис релеасед эверй 2 еарс. Ин превиоус релеасес, а Лонг Терм Суппорт (ЛТС) версион ҳад 3 еарс суппорт он Убунту (Десктоп) анд 5 еарс он Убунту Сервер. Стартинг wитҳ Убунту 12.04 ЛТС, ботҳ версионс wилл реcеиве 5 еарс суппорт. Тҳере ис но эхтра феэ фор тҳе ЛТС версион; wе маке оур верй бест wорк аваилабле то эверёне он тҳе саме фреэ термс. Упградес то неw версионс оф Убунту аре анд алwайс wилл бе фреэ оф чарге.“.
  8. ↑ „Убунту 12.04 то феатуре эхтендед суппорт период фор десктоп усерс“ (эн). Cанониcал Лтд. (2011-йил 21-октябр). — „Cанониcал тодай анноунcед ит wоулд бе эхтендинг тҳе суппорт анд маинтенанcе период фор иц упcоминг Лонг Терм Суппорт (ЛТС) релеасе оф Убунту фор десктоп усерс фром тҳреэ еарс то фиве еарс. Тҳе мове cомес ин респонсе то инcреасинг деманд фор Убунту десктопс ин cорпорате энвиронменц wҳере лонгер маинтенанcе периодс аре тҳе норм. Ит брингс тҳе десктоп продуcт инто лине wитҳ Убунту Сервер wҳич cонтинуэс wитҳ фиве еарс оф суппорт фор ЛТС релеасес.“. 2012-йил 24-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 22-феврал. (WебCите сайтида 2012-02-24 санасида архивланган)
  9. ↑ „Время поддержки десктоп-редакции Убунту 12.04 ЛТС продлено до 5 лет“ (ру). ОпенНЕТ (2011-йил 21-октябр). — „Компания Cанониcал объявила о продлении времени поддержки для ЛТС-релизов десктоп-редакции Убунту с трёх до пяти лет. Для серверной версии время поддержки осталось без изменений и также составляет пять лет. Таким образом, обновления с исправлением проблем безопасности для Убунту 12.04 ЛТС Десктоп, как и для Убунту 12.04 ЛТС Сервер, будут выпускаться до апреля 2017 года.“.