Urgut sahifasining manbasini koʻrish

{{Bilgiquti aholi punkti
| mavqe                      = shahar
| nomi                       = Urgut
| asl nomi                   = 
| tasvir                     =Urgut platan grove.JPG
| qaram                      = [[Urgut tumani]]
| mamlakat                   = Oʻzbekiston
| gerb                       = 
| bayroq                     = 
| gerb tarifi                = 
| bayroq tarifi              = 
| gerb eni                   = 
| bayroq eni                 = 
| lat_dir = N|lat_deg= 39|lat_min= 24|lat_sec= 
| lon_dir = E|lon_deg= 67|lon_min= 15|lon_sec= 
| CoordAddon                 = 
| CoordScale                 = 
| mamlakat xaritasi oʻlchami = 300
| mintaqa xaritasi oʻlchami  = 
| tuman xaritasi oʻlchami    = 
| mintaqa turi               = 
| mintaqa                    = Samarqand viloyati
| jadvalda mintaqa           = 
| tuman turi                 = tuman
| tuman                      = Urgut tumani
| tuman 2                    = 
| tuman 3                    = 
| tuman 4                    = 
| tuman 5                    = 
| jadvalda tuman             = 
| jadvalda tuman 2           = 
| jadvalda tuman 3           = 
| jadvalda tuman 4           = 
| jadvalda tuman 5           = 
| jamoat turi                = 
| jamoat                     = 
| jadvalda jamoat            = 
| ichki bolinishi            = 
| rahbar turi                = 
| rahbar                     = 
| asos solingan              = 
| ilk eslatilishi            = 
| avvalgi nomlari            = 
| qachondan beri             = 
| maydon                     = 
| balandlik turi             = 
| AP markazi balandligi      = 
| iqlim                      = subtropik-ichkikontinental
| rasmiy til                 = 
| aholi                      = 
| sanalgan yil               = 2021
| zichlik                    = 
| aglomeratsiya              = 
| milliy tarkib              = [[oʻzbeklar]], [[tojiklar]] va boshqalar
| konfessiyaviy tarkib       = asosan [[musulmonlar]]
| etnoxoronim                = Urgutlik, Urgutliklar
| vaqt mintaqasi             = +5
| DST                        = 
| telefon kodi               = 
| pochta indekslari          = 
| avtomobil kodi             = 30
| identifikator turi         = 
| raqamli identifikator      = 
| sayt                       = 
| sayt tili                  = 
}}

[[Fayl:Urgut Fortress.jpg|thumb]]
'''Urgut''' – [[Oʻzbekiston]] Respublikasi [[Samarqand viloyati]] [[Urgut tumani]]dagi shahar (1973-yildan), tuman markazi<ref name="class">{{veb manbasi |url=https://stat.uz/uploads/docs/soato(mhobt)_2020.xlsx |title=Classification system of territorial units of the Republic of Uzbekistan |language=uz, ru |date=July 2020 |publisher=The State Committee of the Republic of Uzbekistan on statistics}}</ref>. Zarafshon togʻ tizmasining gʻarbiy davomi hisoblangan [[Chaqilikalon]] togʻining etagida, [[Samarqand]] shahridan 35&nbsp;km narida, viloyatning janubi-sharqiy qismida joylashgan. Ishlab chiqarish hajmi va aholisi boʻyicha Samarqand viloyatida birinchi oʻrinda turadi. 2016-yilda aholisi 65 300 kishini tashkil etgan<ref name="shaharlar">{{kitob manbasi |url=http://e-library.namdu.uz/26%20%D0%95%D1%80%20%D1%85%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%B8%20%D1%84%D0%B0%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D1%80(%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%8F,%20%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D1%84%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B0,%20%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%20%D0%B2%D0%B0%20%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F)/shaharlar%20geografiyasi.%20soliyev%20a.s.%20tashtayeva%20s.k.pdf |title=Shaharlar geografiyasi |trans-title=Geography of cities |language=uz |author1=Soliyev, A.S. |page=145 |chapterurl=http://e-library.namdu.uz/26%20%D0%95%D1%80%20%D1%85%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%B8%20%D1%84%D0%B0%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D1%80(%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%8F,%20%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D1%84%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B0,%20%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%20%D0%B2%D0%B0%20%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F)/Shaharlar%20geografiyasi.%20Soliyev%20A.S.%20Tashtayeva%20S.K.pdf |access-date=2023-12-16 |archive-date=2022-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220709183408/http://e-library.namdu.uz/26%20%D0%95%D1%80%20%D1%85%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%B8%20%D1%84%D0%B0%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D1%80(%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%8F,%20%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D1%84%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B0,%20%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%20%D0%B2%D0%B0%20%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F)/Shaharlar%20geografiyasi.%20Soliyev%20A.S.%20Tashtayeva%20S.K.pdf }}</ref>. Shahar oʻrtasidan [[Urgutsoy]] oqib oʻtadi. Hozirgi Urgut shahri Kalangar, Gʻuzni, Kamardon, Andak, Kulollik, Soʻfiyon, Navbogʻ va boshqa nomlar bilan ataluvchi, jami yigirmata mahalladan tashkil topgan<ref>{{kitob manbasi |last1=Xudoyberganov R |title=O‘zbеkiston joy nomlarining izohli lug‘ati |publisher=Toshkent: Donishmand ziyosi, 2022 |isbn=978-9943-7673-7-9 |page=493 |accessdate=28-sentabr 2023-yil}}</ref>.

[[Fayl:UrgutMosque2020.jpg|thumb|alt=Urgut jome masjidi| [[Urgut markaziy jome masjidi]]]]
== Tarixi ==
Urgut Oʻzbekistonning qadimiy manzilgohlaridan biridir. 1000 yoshdan katta chinorlari bilan mashhur. Urgutdagi [[Chorchinor ziyoratgohi|Chor-Chinor]] (fors va tojik tillaridan tarjimasi – 4 ta chinor) deb nomlangan joy oʻzining koʻp asrlik chinorlar xiyoboni va XX asr boshlarida qurilgan [[masjid]]i bilan ajralib turadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://ufez.uz/ru/korotko-o-urgute/ |sarlavha=Urgut tumani haqida qisqacha |qaralgan sana=29.09.2023}}</ref>. Chorchinor ziyoratgohidan unchalik uzoq boʻlmagan joyda arxeologlar tomonidan topilgan <nowiki>IX</nowiki> asrga oid Nestorian cherkovining qoldiqlari joylashgan<ref>{{Veb manbasi |url=http://orient-tracking.com/Voyager/Accounts/2011-04-Urgut-6.htm |title=Анвар Ходжаниязов «Несторианский храм в Ургуте» |access-date=2011-10-19 |archive-date=2013-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130507081029/http://orient-tracking.com/Voyager/Accounts/2011-04-Urgut-6.htm |deadlink=no}}</ref>.

Urgut soʻzi toponim sifatida ilk bor XVII asrda paydo boʻlgan. Oʻzbeklarning qabila guruhlaridan birining nomini bildiradi. Shunisi eʼtiborga loyiqki, [[Oʻzbekiston]], [[Tojikiston]] va [[Afgʻoniston]]da yashovchi aholining ayrim guruhlari oʻzlarini urgutlik (yoki tojikcha Urguti) mintaqaviy hamjamiyatining bir qismi deb hisoblaydi. Bu oʻzbek millatiga mansub kichik guruh boʻlib, ularning kelib chiqishini Urgut atrofidagi hudud bilan bogʻlaydi.

Buxoro amirligi davrida Urgut [[Buxoro amirligi]]dan yarim mustaqil [[Urgut bekligi]]ning markazi boʻlgan. Shahar mustahkam qoʻrgʻonga ega boʻlib, yoʻl [[Shahrisabz]] shahri joylashgan vodiy tomon oʻtgan jarlikda joylashgan. XVIII asrdan 1868-yilgacha Urgutni Qoʻqon minglariga bilan aloqador boʻlgan mahalliy Ming sulolasi boshqargan.

1868-yilda rus qoʻshinlarining Buxoro amirligiga qarshi olib borgan janglarida shahar oʻzining geografik joylashuvi tufayli Zarafshon vodiysi va Buxoro tomon keyingi yurishlarida ular uchun maʼlum bir xavf tugʻdirgan. Shuning uchun 1868-yilning 12-may kuni shahar polkovnik [[Abramov, Aleksandr Konstantinovich|Abramov]] boshchiligidagi rus qoʻshinlari tomonidan bosib olingan.

Urgut „<nowiki/>[[Boburnoma]]<nowiki/>“da Arkat, <nowiki>XVIII</nowiki> asr boshlariga oid tarixiy hujjatlarda, mangʻitlar hukmronligiga qadar Arkut qishlogʻi sifatida tilga olingan<ref>{{kitob manbasi |last1=Н.Б.Бегалиев, А.М.Туробов |title=Самарқанд топонимияси |publisher=СамДЧТИ нашри, 2015 |page=85 |accessdate=29-sentabr 2023-yil}}</ref>. „Urgut“ – Oʻrkent soʻzining keyinroq oʻzgargan yasamasi, oʻr – balandlik; kent – shahar, yaʼni balandlikdagi shahar maʼnosini anglatadi deguvchilar ham bor. Tarixchi Muhammad Yaʼqub Buxoriy oʻzining „<nowiki/>[[Gulshan ul-muluk]]<nowiki/>“ asarida 1797-98 yillardagi kuchli zilzila oqibatida Urgut qoʻrgʻonining vayron boʻlganligini yozadi.

== Xoʻjaligi ==
Shaharda xalq hunarmandchiligi (pichoqchilik, chopon, soʻzana va hokazo) qadimdan rivojlanib kelgan. 1931-yilda 55 ot kuchiga ega boʻlgan elektr dvigateli ishga tushirilgan. 1935-yilda MTS tashkil qilingan. Urgutda 5 sanoat korxonasi, bundan tashqari, 6 qoʻshma va 9 xususiy korxonalar mavjud. Ular, asosan, qurilish materiallari (gʻisht, marmar, beton gʻishtlar), yaxna ichimliklar, qandolat mahsulotlari ishlab chiqarish, sut va goʻshtni qayta ishlash, non pishirish, tamaki fermentatsiyalash bilan shugʻullanuvchi korxonalardir. Ushbu korxonalarning asosiy qismi oʻrta va kichik korxonalar. Qoʻshma korxonalar ichida Belgiya bilan hamkorlikda qurilgan „UrgGazkarpet“ va boshqa korxonalar bor. Aholiga xizmat koʻrsatadigan 3500 dan ziyod xususiy ustaxona va xizmat koʻrsatish shoxobchalari, mashhur „Urgut“ bozori faoliyat koʻrsatadi. 14 umumiy taʼlim maktabi (13,5 ming nafarga yaqin oʻquvchi), 2 kasb-hunar kolleji (1250 oʻquvchi), 1 ta IDUM (ixtisoslashtirilgan davlat umumtaʼlim maktabi. 500 dan ortiq oʻquvchi), 9 kutubxona, madaniyat uyi, oʻlkashunoslik muzeyi, xalq teatri, markaziy madaniyat va istirohat bogʻi, stadion mavjud. 4 kasalxona, 5 poliklinika, 22 dorixona, shahar yaqinida sogʻlomlashtirish oʻrmonli sanatoriy maktabi, bolalar yozgi oromgohlari, Gʻavs-ul Aʼzam, Xoʻja Omon, Xoʻja Chorchinor qoʻriqxonalari bor.
<ref>Akhtamov, Saidali; Jumaboyev, Toshpoʻlat. „{{PAGENAME}}“ ''[[OʻzME]]''. [http://n.ziyouz.com/books/uzbekiston_milliy_ensiklopediyasi/Oʻzbekiston%20Milliy%20Ensiklopediyasi%20-%20U%20harfi.pdf U-harfi]{{Deadlink|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>

== Manbalar ==
{{Manbalar}}
{{Samarqand viloyati}}

{{OʻzME}}

{{chala}}

[[Turkum:Oʻzbekiston shaharlari]]
[[Turkum:Urgut tumani]]