Verpa sahifasining manbasini koʻrish

{| class="infobox biota" style="text-align: left; width: 200px; font-size: 100%"
! colspan="2" style="text-align: center; background-color: rgb(145,250,250)" |''Verpa''
|-
| colspan="2" style="text-align: center" |[[File:Verpa.jpg|frameless]]
|-
| colspan="2" style="text-align: center; font-size: 88%" |''V. conica''
|- style="text-align: center; background-color: rgb(145,250,250)"
|-
! colspan="2" style="min-width:15em; text-align: center; background-color: rgb(145,250,250)" |[[Taxonomy (biology)|Maxsus tasnifi]] <span class="plainlinks" style="font-size:smaller; float:right; padding-right:0.4em; margin-left:-3em;">[[File:Red_Pencil_Icon.png|link=Template:Taxonomy/Verpa| e ]]</span>
|-
|Olam:
|Oʻsimliklar
|-
|Boʻlim:
|[[Ascomycota]]
|-
|Sinf:
|[[Pezizomycetes]]
|-
|Turkum:
|[[Pezizales]]
|-
|Oila:
|[[Morchellaceae]]
|-
|Tur:
|''[[Verpa]]''<br /><br /><small>[[Sw.]] (1815)</small>
|- style="text-align: center; background-color: rgb(145,250,250)"
|-
! colspan="2" style="text-align: center; background-color: rgb(145,250,250)" |[[Type species|Maxsus turi<ref>"Verpa Sw. 1814". MycoBank. International Mycological Association. Retrieved 2011-07-24.</ref>]]
|-
| colspan="2" style="text-align: center" |''[[Verpa conica]]''<br /><br /><div style="font-size: 85%;">([[O.F.Müll.]]) Sw. (1815)</div>
|-
! colspan="2" style="text-align: center; background-color: rgb(145,250,250)" |[[Synonym (taxonomy)|Sinonimlari]]
|-
| colspan="2" style="text-align: left" |
''Monka'' <small>[[Adans.]] (1763)</small>
''Relhanum'' <small>[[Samuel Frederick Gray|Gray]] (1821)</small>
|}
'''''Verpa''''' — morels bilan bogʻliq boʻlgan [[Askomitsetsimonlar|askomitset]] qoʻziqorinlari [[Urugʻ (zoologiya)|jinsi]]ga kiruvchi turlaridan biri hisoblanadi. Oziq-ovqat sanoatida ishlatilishi va shakli boʻyicha oxirgi turga oʻxshab, umumiy nomga ega boʻlgan erta morels nomi bilan ham mashhurdir. Keng tarqalgan jinsda besh tur mavjud<ref> Kirk PM, Cannon PF, Minter DW, Stalpers JA (2008). Dictionary of the Fungi (10th ed.). Wallingford, UK: CABI. p. 723. ISBN 978-0-85199-826-8.</ref>.

''Verpa'' [[Lotin tili|lotincha]] ''novdacha'' yoki ''kichik tayoq'' (shuningdek, fallus uchun qoʻpollik) degan maʼnoni anglatadi. ''Verpaning'' isteʼmol qilinish qobiliyati ''Morchella'' bilan bir xil va isteʼmol uchun pishirilsa, xavfsizdir. ''Gyromitra kabi turlar esa'' aksincha. Gyromitra esculenta va Gyromitra ambigua kabi bir nechta turlari xavfli zaharli turlar qatoriga kiradi.

Pezizallarning koʻpchiligi ribosoma DNKsi tahlili ''Verpa'' turi ''Morchella'', shuningdek ''Disciotis'' bilan kelib chiqishiga koʻra bogʻliqligini koʻrsatdi. Shunday qilib, mana shu uchta avlod endi Morchellaceae oilasiga kiritilgan<ref>OʻDonnell K, Cigelnik E, Weber NS, Trappe JM (1997). „Phylogenetic relationships among ascomycetous truffles and the true and false morels inferred from 18S and 28S ribosomal DNA sequence analysis“. Mycologia. 89 (1): 48-65. doi:10.2307/3761172. JSTOR 3761172.</ref>.

== Tuzilishi ==
Morchella oilasiga oid turlarining koʻpchiligi shimgichga oʻxshash qoziqli, ichi boʻsh qobiqli va qoziqli askokarplarga ega boʻladi. Verpa turlarining kosasimon yoki toʻgʻrirogʻi, ichi boʻsh novda ustidagi silliq hamda ajinli qoʻziqorin turlari bor. Disciotisda tomirga oʻxshash qiyshiqroq pardali burmalari va kichik yoki umuman yoʻq boʻlgan kosasimon tanasi bor. Askosporalar ellipsoid, silliq shaklli boʻlib, odatda gialin moddalari bilan taʼminlangandir<ref>Kimbrough JW. (1970). „Current trends in the classification of Discomycetes“. Botanical Review. 36 (2): 91-161. doi:10.1007/BF02858958.</ref>.

== Tarqalishi ==
Verpa soyali, qalin oʻsimliklar bilan qoplangan, shuningdek nam muhitli, kamroq oʻrta darajadagi quruq joylarda, oʻrmonlarda, daralarda, baʼzan qishloq joylarda keng tarqalgan. Asosan Markaziy va janubiy amerika, Sharqiy va janubi-gʻarbiy Osiyo hududlarida oʻsadi. Verpani boshqa oʻsimliklar bilan kamdan — kam hollarda simbiotik holatda yashashi mumkin.

== Turlari ==
{{Avtomatik taksonquti
| kenja_turkum = Verpa
}}
Zamburugʻ turlariga quyidagilar kiradi:

* ''Verpa bohemica'' — erta morel turi.

: Pishirilgan holatda isteʼmol qilish mumkin. Shimoliy Amerikada erta bahorda aprel-may oylarida nam joylarda, terak va baʼzi boshqa oʻsimliklar orasida oʻsadi<ref>{{Kitob manbasi|title=Reader's Digest North American Wildlife: Trees and Nonflowering Plants|page=[https://archive.org/details/readersdigestnor0000read/page/268 268]|chapter=Mushrooms|editor=Barnard, Edward S.|year=1998|publisher=The Reader's Digest Association, Inc.|isbn=0-7621-0037-0|url=https://archive.org/details/readersdigestnor0000read/page/268}}</ref>.

* ''Verpa konik'' — qoʻngʻiroq yoki konusli morel turi.

: Pishirilgan holatda yeyish mumkin. Shimoliy Amerikada, bogʻlarda, Kanadaning sharqiy qismida keng tarqalgan.

* ''Verpa digitaliformis''
* ''Verpa krombholzii''
* ''Verpa speciosa''

== Yana qarang ==

* [[Qoʻziqorin]]
* [[Morels]]
* [[Morchellaceae]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==

* Media related to Verpa at Wikimedia Commons
* [http://www.mykoweb.com/CAF/species/Verpa_conica.html California Fungi: ''Verpa conica'']
* [https://web.archive.org/web/20080706074153/http://www.rogersmushrooms.com/gallery/DisplayBlock~bid~6911~gid~.asp Roger’s Mushrooms: ''Verpa bohemica'']

[[Turkum:Zamburugʻlar]]
[[Turkum:Biologiya]]
[[Turkum:Botanika]]