Xonqa sahifasining manbasini koʻrish

{{Bilgiquti aholi punkti 
| ozbekcha nomi                      = Xonqa
| mavqe                              = shahar
| mamlakat                           = Oʻzbekiston
| mintaqa turi                       = viloyat
| mintaqa                            = Xorazm viloyati
| jadvalda mintaqa                   = 
| tuman turi                         = tuman
| tuman                              = Xonqa tumani
| jadvalda tuman                     = 
| jamoat turi                        =
| jamoat                             =
| jadvalda jamoat                    =
| qaram                              =
| gerb                               = 
| bayroq                             =
   |lat_dir = N|lat_deg= 41|lat_min= 28|lat_sec=0 
   |lon_dir = E|lon_deg= 60|lon_min= 47|lon_sec=0
  |CoordAddon                        = 
  |CoordScale                        =          
| mamlakat xaritasi olchami          = 300
| mintaqa xaritasi olchami           =
| tuman xaritasi olchami             =
| mamlakat xaritasi                  =
| mintaqa xaritasi                   =
| tuman xaritasi                     =
| ichki bolinishi                    =
| asos solingan                      =  
| ilk eslatilishi                    =
| avvalgi nomlari                    = 
| qachondan beri                     =  
| maydon                             = 
| balandlik turi                     =
| AP markazi balandligi              =
| iqlim                              =
| rasmiy til                         = o'zbek tili
| aholi                              = 35 900
| sanalgan yil                       = 
| zichlik                            =
| aglomeratsiya                      =
| milliy tarkib                      = 
| konfessiyaviy tarkib               = 
| etnoxronim                         =
| vaqt mintaqasi                     = +5
| DST                                =
| telefon kodi                       = 0362399
| pochta indeksi                     =  220800
| pochta indekslari                  = 220800
| sayt                               = xonqahokimiyat.uz
| avtomobil kodi                     = 90
| identifikator turi                 =
| raqamli identifikator              =
| Commons turkumi                    =
}}

'''Xonqa''' – Oʻzbekiston Respublikasi [[Xorazm viloyati]] [[Xonqa tumani]]da joylashgan shahar. Amudaryodan 68&nbsp;km Gʻarbda, viloyat markazidan 12&nbsp;km sharqda joylashgan. Shahar hududida transport yoʻli stansiyasi mavjud. Shahar tarixiy adabiyotlarda Safardiz nomi bilan tilga olinadi. <nowiki>XIII</nowiki> asrda moʻgʻullar tomonidan vayron etilganidan soʻng bu yerda masjidning birgina xonaqohi saqlanib qolgan. Akademik Yahyo Gʻulomovning taʼrificha, tuman nomi (Xonaqoh – Xonaqo – Xonqa) shundan kelib chiqqan. Xonqada 1890-yilda rus savdogarlari tomonidan paxta tozalash zavodi qurilgan. Haftada 2 marta bozor boʻlgan.

== Tarixi ==
Xonqa [[tuman]]i [[1926-yil]]ning 29-sentabrda tashkil etilgan. [[1962-yil]] [[Yangiariq]] tumaniga qoʻshilgan. [[1973-yil]] 26-dekabrda qayta tashkil etilgan.<ref>https://uzsmart.uz/encyclopedia/encyclopedia/65293.html</ref> Tuman tashkil etilgan yili Xorazm [[viloyat]]ida 4 ta [[shahar]] va 6 ta tuman ham tashkil etilgan. Xonqa tumani tashkil topgan yili tumanning aholisi 23930 tani tashki etgan. Tuman tarkibiga 14 ta qishloq punki kiritilgan: Abduvais, [[Navxoz]], Sadullaobod, Sohoboda, Saidniyozboy, Durvadik, Qoramozi, Sarapayon, [[Qirqyop]], Shatqiyot.<ref>Xonqa tarixi. Komiljon Nurjonov. Mamalakat Jumaniyozova. Urganch. 2015.</ref>

== Etimologiyasi ==
Xonqa "Zikrxona" soʻzidan olingan. Xonqa X asrda Darxos deb atalgan. V. V. Bartold „xonaqo“ forscha „xona“ soʻzining soʻgʻdiylar tilida talaffuz qilinishidir, degan. Xonqa koʻhna va hamisha navqiron Xorazmning qadimiy qal’alaridan biri boʻlgan. U asrlar davomida Quyi Amudaryo mintaqasida vohaning iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy hayotida muhim rol oʻynab kelgan. Tumanning geografik jihatdan qulay joyda joylashganligi, yaʼni Buyuk Ipak yoʻllari hamda koʻhna Xorazmning qadimiy poytaxtlari; Qoʻyqirilgan qal’a, Kat va Xiva shaharlariga yaqinligi, iqtidorli va mehnatkash kishilari uning gullab yashnashiga sabab boʻlgan.<ref>{{Veb manbasi |url=https://researchedu.org/index.php/iclt/article/view/2368/2843 |sarlavha=XONQA  TUMANI  TOPONIMLARI |arxivurl=https://web.archive.org/web/20231009063116/https://researchedu.org/index.php/iclt/article/view/2368/2843 |arxivsana=2023-10-09 |qaralgan sana=09.10.2023 }}</ref> Xorazm tarixini keng va chuqur biladigan S. P. Tolstov, V. V. Bartold, Yahyo Gʻulomov, Boʻriboy Axmedov, Axmadali Asqarov kabi olimlarimiz bir-biriga qarama-qarshi fikrlarni oʻrtaga tashlaganlar. Masalan, Akademik Yaxyo Gʻulomov oʻzining „Xorazmning sugʻorilishi tarixi“ nomli asarida "Xonqa atamasi „Xonaqoh“soʻzidan kelib chiqqan va moʻgʻullar istilosi davrida vayron etilib, faqat bitta Xonaqoh saqlanib qolgan edi. Bu Xonaqoh atrofida keyinchalik hayot tiklangan va oʻsha vaqtdan boshlab shahar Xon-(a)-qo (Xonqa) deb atalgan",-deb koʻrsatadi.<ref>{{Kitob manbasi |title=Yahyo G'ulomov - Xorazmning sug'orilish tarixi. Toshkent. 1959. 150-bet}}</ref> Tilshunoslik fani nuqtayi nazaridan „Xon(a)qo“ soʻzining Xonqa atamasiga aylanib qolishi tabiiy holdir. Lekin masalaga tarixiy nuqtayi nazardan qaraladigan boʻlsa va dunyoning turli joylarida Anqa, Xonqa, Qanxa, Kangxa, Safardiz nomi bilan ataluvchi joy nomlarining mavjudligi masalaning ancha munozarali ekanligidan dalolat beradi. Urganch Davlat Universitetining professori, filologiya fanlari doktori Zarifboy Doʻsimov „Xonqa“ atamasi masalasiga aniqlik kiritib, bunday deb yozadi: "Xonaqo soʻzining Xonqaga aylanishi hodisasini fonetik jihatdan izohlash qiyin. Chunki „a“ harfi soʻz oʻrtasida puxta oʻrnashib qolgan. Umuman turkiy tillarda undoshlar orasidan unli tovush tushishi deyarli uchramaydi. Shunday ekan, Xonqaeron tillariga xos „Kantxo“ -qishloq, mustahkamlangan shahar soʻzi bilan bogʻliq.<ref>{{Kitob manbasi |title=Z.Do‘simov. “Xorazm toponimlari”. Toshkent. Fan nashriyoti. 1985,26-bet}}</ref> . Yana bir ilmiy manbalarda qayd etilishicha, dar – „uzoq, yiroq“ va kas yoki xos – „qishloq, qoʻrgʻon“, yaʼni „Uzoqdagi qoʻrgʻon, yiroq“ maʼnosini anglatgan. Keyinchalik Xonqa yoki Xonaqoh deb atalgan. Y.Gʻulomovning yozishicha, shaharda mashhur yassaviycha Said otaning oʻgʻli yoki jiyaniga atab qurilgan xonaqo boʻlgan. Shahar moʻgʻullar istilosi davrida vayron etilgan va faqat xonaqo saqlanib qolgan. Keyinchalik xonaqo atrofida hayot boshlangan. Natijada bu xonaqo shahar nomiga aylangan. Xonaqoning Xonqaga aylanishi isbot talab qiladi. Chunki Xonaqodagi a tovushi pozitsiya jihatdan ancha mustahkam va uning tushishi Xorazm shevalari uchun xarakterli emas.<ref>{{Kitob manbasi |title=Z.Do‘simov, X.Egamov. Joy nomlarining qisqacha izohli lug‘ati. – Toshkent, 1977. 142-bet}}</ref>

=== Sanoati ===
Shaharchada paxta tozalash zavodi, „Xonqa guruch“, „Don mahsulotlari“, Oʻzbekiston – Italiya „Meva“ konservalash qoʻshma korxonasi va boshqa ishlab chiqarish korxonalari bor. Savdo tijorat doʻkonlari, dehqon bozori, 40 dan ortiq maishiy xizmat koʻrsatish shohobchalari faoliyat koʻrsatadi.

=== Infratuzilmasi ===
52 ta umumiy taʼlim maktabi, 3 ta madaniyat uyi, 8 ta kutubxona, madaniyat va istirohat bogʻi aholiga xizmat qiladi. Stadion, 40 ta sport maydonchasi, sport zali va boshqa sport inshootlari, markaziy kasalxona, poliklinika, dorixona hamda boshqa tibbiy muassasalar mavjud. Xonqadan Urganch, Toʻrtkoʻl, Bogʻot, Hazorasp va boshqa shahar hamda shaharchalarga avtobuslar qatnaydi, Hududdan Urganch – Toshkent poyezdi oʻtadi.

=== Meʼmorchilik va mashhur kishilari ===
Meʼmoriy yodgorliklardan Sayd ota jomeʼ masjidi (1766, 1912, 1989-yillarda taʼmirlangan) va maqbarasi saqlangan. XVII – XIX asrlarda Xonqadan Dilovarxoʻja, Andalib, Islomxoʻja, Ibrohimxoʻja, Hoji Muhammad Aminaddin oʻgʻli kabi mashhur kishilar yetishib chiqqan.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Xorazm viloyati}}
{{Xonqa tumani}}
{{chala}}

[[Turkum:Xonqa tumani]]
[[Turkum:Xorazm viloyatining shahar tipidagi aholi punktlari]]