Ziyosfera

Yoshlar faolligi

2005-yil dekabrida Gonkongda boʻlib oʻtgan namoyishda norozilik bildirayotgan bolalar va yoshlar faollari
Gretsiyada 2023-yilda boʻlib oʻtgan namoyishda Tempi temiryoʻl halokati uchun norozilik bildirayotgan talabalar

Yoshlar faolligi — bu 15–24 yosh oraligʻidagi shaxslarning jamoani tashkil etish orqali ijtimoiy oʻzgarishlarda ishtirok etishidir[1]. Yoshlar faolligi siyosiy ishtirok va faollikda oʻzgarishlarga olib keldi. Yoshlar faolligidagi muhim oʻzgarishlardan biri „muqobil faollik“ („Alter-Activism“)ning kuchayishi boʻlib, u yosh faollar orasida shaxsiy hayotiy tajribalar va oʻzaro bogʻliqlikka urgʻu berilishiga sabab boʻldi[2]. Yosh faollar iqlim oʻzgarishi, abort huquqi va qurolli zoʻravonlik kabi koʻplab masalalar boʻyicha ommaviy norozilik harakatlari va advokatsiyada yetakchi rolni oʻz zimmalariga olishgan[3].

Oldingi norozilik va advokatsiya shakllaridan farqli oʻlaroq, bugungi zamonaviy yoshlar harakatlarining koʻpchiligida texnologiya tayanch ustuniga aylangan[4]. Bir necha tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, internetdan foydalanish va onlayn maʼlumot izlash siyosiy ishtirokga ijobiy taʼsir koʻrsatadi[5]. Twitter, Instagram va YouTube kabi ommabop ilovalar 21-asr yosh faollari uchun eng yangi vositalarga aylandi. Texnologiya va raqamli mediadan foydalanish yoshlarning dunyo boʻylab faollikka jalb etilish uslubini oʻzgartirdi, shuningdek, yoshlar mediyada katta avlodlarga qaraganda faolroqdirlar[6].

Umumiy koʻrinish

Yoshlarning siyosatdagi ishtiroki soʻnggi 10 yil ichida oshib bormoqda. Koʻplab yoshlar oʻz jamoalarida oʻzgarishlar qilish uchun targʻibot olib borishi mumkin boʻlgan tashvishga arzigulik va oʻz huquqlaridan xabardor fuqarolardir[7]. „Yoshlar“ tushunchasi elastik toifadir; uning qachon boshlanishi va tugashi madaniy kontekstlarga qarab farq qiladi, biroq u koʻpincha inson hayotidagi juda alohida bosqich boʻlib, unga tegishli muayyan masalalar yoki siyosiy qarorlar juda dolzarb boʻladi. Bularga siyosat, taʼlim, sogʻliqni saqlash va ijtimoiy masalalar kirishi mumkin[8].

Sotsiosiyosiy rivojlanish — bu „ijtimoiy va siyosiy harakatni qoʻllab-quvvatlaydigan bilish jarayonlari, koʻnikmalar, munosabatlar, dunyoqarashlar va hissiyotlar doirasini qamrab oluvchi psixologik jarayon“dir (Uotts, Griffit va Abdul-Adil, 1999)[9].

SPD jarayoni Watts va Flanagan tomonidan yanada aniqroq taʼriflanib, u yoshlarning ijtimoiy tahliliga, dunyoqarashiga va agentlik hissiga taʼsir qilishi hamda ularning jamiyatdagi ishtirokiga oid xulq-atvoriga imkoniyatlar tuzilmalarini va koʻmakni taʼminlashi taʼkidlangan (2007)[10].

Ijtimoiy faollik bugungi kunda yoshlar faolligining ustuvor shakli boʻlib, butun dunyo boʻylab millionlab yoshlar kattalar tomonidan tashkil etilgan, maʼlumot bilan taʼminlangan, boshqariladigan va baholanadigan ijtimoiy faollikda ishtirok etadilar. Taʼlim islohoti, bolalar huquqlari va hukumat islohoti kabi koʻplab tashabbuslar yoshlardan shu tarzda ishtirok etishni talab qiladi; bu koʻpincha yoshlar ovozi deb ataladi. Yoshlar kengashlari bunday tashabbuslarga misol boʻla oladi[11].

Yoshlar boshqaradigan faollikda yoshlar kattalar boshchiligidagi harakatning asosiy harakatlantiruvchi kuchi boʻlishlari talab qilinadi. Sierra Club misolida, yoshlar oʻz tengdoshlarini ushbu harakatga qoʻshilish va ekologik harakatda faol boʻlishga undaydilar. Bu, shuningdek, yoshlar tomonidan tashkil etilib, keyinchalik ular katta boʻlgan koʻplab tashkilotlarga ham taalluqlidir, masalan, SEAC va Millatlararo yoshlar huquqi asotsiatsiyasi[manba kerak].

Yoshlarning siyosiy faolligi koʻzga tashlanmasligi mumkin, chunki yoshlar faolligi koʻpincha maktab hududida va kattalar jamiyatidan yiroqda sodir boʻladi, biroq yoshlar maktablarda yoshlar faollar guruhlarini tuzishda koʻpincha qarshilikka duch keladilar[12]. Davlat maktablarining asosiy manfaatdorlari sifatida yoshlar, shuningdek, talabalar boshchiligidagi maktab oʻzgarishi va taʼlim islohoti uchun talabalar faolligi va talabalar ishtiroki orqali ham advokatsiya qilmoqdalar[13]. Maktab hududida yoki jamoat maydonida siyosiy suhbat va harakatlarda yoshlarning ishtirokini cheklab turadigan tuzilmaviy tengsizliklar mavjud. Maktab klublari rasmiy boʻlishi uchun kattalar maslahatchisini talab qiladi, bu esa maktabdagi kattalar hokimiyati iyerarxiyalarini yanada mustahkamlaydi[12]. Baʼzi yoshlar talabalar hukumatida ishtirok etsalar, boshqalar esa talabalar ittifoqlarini afzal koʻradilar, chunki ular talabalarga haqiqiy ovoz beradi va uni maʼmuriyatga yetkazadi, talabalar hukumatlari esa maktab tizimida haqiqiy oʻzgarish qilish vakolatiga ega emas[12].

Texnologiya

Ijtimoiy tarmoqlar yosh faollari uchun oʻz noroziliklarini mamlakat boʻylab, hattoki butun dunyo boʻylab tarqatish vositasiga aylandi. Twitter, Facebook, Instagram va hattoki Snapchat kabi ilovalar dunyo yoshlari uchun yangi faollik davrini yaratishga imkon bergan keng ijtimoiy tarmoqni hosil qilmoqda.

Manbalar

  1. ↑ „UN-Youth-Definition“. usfcas.usfca.edu. Qaraldi: 2020-yil 3-aprel.
  2. ↑ „Transnational New Forms of Youth Activism“. usfcas.usfca.edu. Qaraldi: 2020-yil 3-aprel.
  3. ↑ Rose, Steve. „'Our rage and terror give us power': what drives young activists?“ (en-GB). The Guardian (2019-yil 3-iyun). Qaraldi: 2020-yil 3-aprel.
  4. ↑ Gordon, Hava R.; Taft, Jessica K. (December 2011). "Rethinking Youth Political Socialization: Teenage Activists Talk Back" (en). Youth & Society 43 (4): 1499–1527. doi:10.1177/0044118X10386087. ISSN 0044-118X. https://archive.org/details/sim_youth-and-society_2011-12_43_4/page/1498. 
  5. ↑ (EN) Constructing the Visual Online Political Self | Proceedings of the 2016 CHI Conference on Human Factors in Computing Systems. doi:10.1145/2858036.2858160. 
  6. ↑ Valenzuela, Sebastián (2013). "Unpacking the Use of Social Media for Protest Behavior The Roles of Information, Opinion Expression, and Activism". American Behavioral Scientist 57 (7): 920–942. doi:10.1177/0002764213479375. https://archive.org/details/sim_american-behavioral-scientist_2013-07_57_7/page/920. 
  7. ↑ Sherrod, Lonnie R. Youth activism: an international encyclopedia, Volume 2. Greenwood Publishing Group, 2006. [page needed]
  8. ↑ Noguera, Pedro. Beyond Resistance! Youth Activism and Community Change: New Democratic Possibilities for Practice and Policy for America's Youth. CRC Press, 2006. [page needed]
  9. ↑ Watts, R. J., Griffith, D. M., & Abdul-Adil, J. (1999). Sociopolitical Development as an Antidote for Oppression—Theory and Action. American Journal of Community Psychology, 27(2), 255-271.
  10. ↑ Watts, R. J., & Flanagan, C. (2007). Pushing the envelope on youth civic engagement: A developmental and liberation psychology perspective. Journal of Community Psychology, 35(6), 779-792.
  11. ↑ Chawla, L. (2002) Growing Up in an Urbanizing World. Paris/London: Earthscan/UNESCO Publishing.[page needed]
  12. ↑ 12,0 12,1 12,2 Gordon, H. (2010). We fight to win. New Brunswick: Rutgers University Press.
  13. ↑ Checkoway, B. & Gutierrez, L. (2006) "An introduction, " in Checkoway & Gutierrez (eds) Youth Participation and Community Change. New York: Hawthorne Press. p 3.

Havolalar

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Yoshlar_faolligi" dan olindi