Ziyosfera

1896-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari

1896-йилги Ёзги Олимпиада ўйинлари (юнонча: Θερινοί Ολυμπιακοί Αγώνες 1896) – расмий равишда И Олимпиада ўйинлари (юнонча: Αγώνες της 1ης Ολυμπιάδας), шунингдек, Афина 1896 (юнонча: Αθήνα 1896) номлари билан аталувчи янги тарихда ўтказилган биринчи халқаро Олимпия ўйинлари. Франсуз аристократи Пиэрре де Cоубертин томонидан тузилган Халқаро олимпиада қўмитаси (ХОҚ) томонидан ташкил этилган ушбу о'йинлар 1896-йилнинг 6-апрелидан 15-апрелига қадар Грециянинг Афина шаҳрида бўлиб ўтган[2].


1896-йилги ёзги Олимпиада ўйинлари учун расмий ҳисобот муқоваси
Мезбон шаҳар Афина, Греция
Миллатлар 14[ноте1]
Атлетлар 241 (барчаси эркаклар)[ноте2]
Мусобақалар 9 та спорт бўйича 43 та мусобақа
Очилиш 1896-йил 6-апрел
Ёпилиш 1896-йил 15-апрел
Маросимини очиб берувчи
Қирол Георге И[1]
Стадион Панатҳенаиc

Биринчи Ёзги Олимпиада ўйинларида 14 давлатдан (ХОҚ маълумотларига кўра, ушбу рақам турлича талқин қилиниши мумкин) жами 241 нафар спортчи (илк Ёзги Олимпиада ўйинларида фақатгина эркак спортчилар иштирок этиши мумкин бўлган; ушбу рақамларнинг тўғрилиги борасида ҳанузгача баҳс-мунозаралар мавжуд) иштирок этган[3][2]. Мусобақада иштирок этган спортчиларнинг барчаси европаликлар ёки Европада истиқомат қилувчи бошқа қитъа вакиллари бўлишган (Америка Қўшма Штатлари жамоаси бундан мустасно). Олимпиадада иштирокчиларнинг 65% дан ортиғини юнонлар ташкил этган. Мусобақа ғолиблари ўйин сўнгида кумуш медал билан, иккинчи ўрин эгалари эса мис медаллар билан тақдирланишган. Кейинчалик, Халқаро олимпиада қўмитаси томонидан ушбу қоидаларга ўзгартириш киритилган ва биринчи ўрин соҳиблари учун олтин, иккинчи ўрин учун кумуш ҳамда учинчи ўрин эгалари учун бронза медаллари билан тақдирлаш жорий этилган. Мусобақага ўз спортчиларини юборган жами 14 давлатдан 10  таси биринчи Ёзги Олимпиада ўйинлари ғолиб ва совриндорлари сафидан жой эгаллаган. Мусобақа сўнгида Америка Қўшма Штатлари умумий ҳисобда 11 та кумуш медал билан пешқадамликка эришган бўлса, мезбон давлат вакиллари жами 47 та медал билан мусобақанинг энг кўп совринларини қўлга киритган жамоа сифатида эътироф этилган. Юнонлар учун илк Олимпия ўйинларидаги энг асосий ютуқ – грециялик Спйридон Лоуис томонидан марафон югуриши ғолиблигининг қўлга киритилиши бўлган. Шунингдек, Олимпиаданинг энг муваффақиятли иштирокчиси номига немис юнон-рум курашчиси ва гимнастикачиси Cарл Счуҳманн сазовор бўлиб, у мусобақанинг жами тўртта йўналиши бўйича ғолиб спортчига айланган[4].

1896-йилги Ёзги Олимпия ўйинларини ўтказиш масаласи 1894-йилнинг 23-июнида Cоубертин томонидан Парижда ташкил этилган конгрессда бир овоздан тасдиқланган, шунингдек, Халқаро олимпиада қўмитаси ҳам илк бор мана шу конгресс давомида тузилган, чунки Грецияда ўтказилиши режалаштирилаётган мусобақа янги тарихдаги илк Олимпия ўйинлари эди. Олимпиаданинг асосий ўйинлар ўтказиладиган биноси сифатида „Панатҳенаиc“ стадиони танланиб, у ерда енгил атлетика ва юнон-рум кураши спорт турлари бўйича баҳслар бўлиб ўтган. Бошқа спорт турлари, жумладан, велоспорт учун „Нео Пҳалирон Велодроме“ иншооти ҳамда қиличбозлик учун Заппеион спорт иншоотлари танланган. Мусобақанинг очилиш маросими 6-апрел куни „Панатҳенаиc“ стадионида бўлиб ўтган, унда иштирок этувчи спортчиларнинг аксарияти миллатлар бўйича гуруҳларга бўлинган ҳолда майдонга тушишган. Ташкилий қўмита президенти – валиаҳд шаҳзода Cонстантиненинг нутқидан сўнг, унинг отаси қирол Георге И Олимпиада ўйинларини расман очиб берган. Шундан кейин, тўққизта гуруҳга бўлинган жами 150 нафар хор хонандалари шоир Костис Паламас сўзи ва Спйридон Самарас мусиқаси асосида яратилган Олимпиада мадҳиясини ижро этишган[5].

1896-йилги Олимпиада ўйинлари спорт тарихида эришилган энг катта муваффақиятлардан бири сифатида баҳоланади ва унга қадар ўтказилган барча спорт мусобақалари ичида энг нуфузлиси дея тан олинади. „Панатҳенаиc“ стадиони ушбу спорт мусобақаларини томоша қилиш учун келган энг кўп томошабинни ўзида жамлаган мажмуага айланди[6]. Ўйинлардан сўнг, Cоубертин ва Халқаро олимпиада қўмитасига бир қанча таниқли шахслар, жумладан, Греция қироли Георге И ва баъзи америкалик спортчилар бундан кейинги барча Олимпиада ўйинларининг Афинада ўтказилишини сўраб мурожаат қилишган. Бироқ навбатдаги, яъни 1900-йилги Ёзги Олимпиада ўйинларининг Парижда ўтказилиши Халқаро олимпиада қўмитаси томонидан аллақачон режалаштирилган эди. Орадан 108 йил ўтгач, 1906-йилги навбатдан ташқари Ёзги Олимпиада ўйинларидан ташқари 2004-йилги Ёзги Олимпиада ўйинлари яна қайта Грецияда ўтказилган[7].

Мусобақага асос солиниши

ХИХ асрда Европада кичик миқёсда ўтказилган бир нечта спорт фестиваллари ҳам ўша пайтда қадимги Олимпия ўйинлари номи билан аталган. Жумладан, 1870-йилги Олимпиада ўйинларини ўтказиш учун „Панатҳенаиc“ стадиони қайта таъмирланган ва мусобақа томошаси учун 30 000 киши ушбу стадионга ташриф буюрган[8]. Кейинчалик, Пиэрре де Cоубертин ва франсиялик педагог, тарихчи, доктор Wиллиам Пеннй Броокес кўп миллатли ва кўп турли спорт мусобақасини ташкил этиш ғоясини эълон қилган, бироқ ўйинларда фақат юнон миллатига мансуб эркак спортчиларнинг иштирок этишигагина рухсат берилган[9][10]. 1890-йилда Cоубертиннинг „Ла Ревуэ Атҳлетиқуэ“ журналида инглизларнинг Шропшире графлигида жойлашган Муч Wенлоcк шаҳарчаси ҳақидаги мақоласи чоп этилган. Айнан шу ерда 1850-йилнинг октябр ойида маҳаллий шифокор Wиллиам Пеннй Броокес Wенлоcк Олимпия ўйинларига асос солган, ушбу Олимпиада спорт ва дам олиш фестивали бўлиб, мусобақа крикет, футбол ва ҳалқани нишонга отиш каби енгил атлетика ва жамоавий спорт турларини ўз ичига олган[11]. Cоубертин, шунингдек, 1896-йилги Ёзги Олимпиада ўйинларини ташкил этишда 1859, 1870 ва 1875-йилларда тадбиркор ва хайрия ишларини амалга оширувчи Эвангелис Заппас томонидан Олимпия ўйинлари номи остида ташкил этилган олдинги юнон ўйинларидан ҳам илҳомланган[12]. 1896-йилги Олимпия ўйинлари Эвангелис Заппас ва унинг амакиваччаси Константинос Заппаснинг[13][14][15] мероси ҳамда Греция валиаҳд шаҳзодаси Cонстантиненинг илтимоси билан „Панатҳенаиc“ стадионининг иккинчи бор қайта таъмирланиш ишларига ҳомийлик қилган Георге Аверофф[16] томонидан молиялаштирилган. Греция ҳукумати бундан қирқ йил олдин таъмирлаш харажатлари Эвангелис Заппас томонидан тўлиқ молиялаштирилган ушбу мармар стадионни қайта таъмирлаш ишларига ҳомийлик қилган[17].

Барон де Cоубертиннинг илтимосига чуқур эҳтиром билдираман ва унга ҳамда бошқа конгресс аъзоларига Олимпия ўйинларининг қайта ташкиллаштирилиши йўлида қилаётган саъй-ҳаракатлари учун ўз миннатдорчилигимни билдираман.

— Греция қироли Георге (1894-йил 21-июн)[18]

1894-йил 18-июнда Cоубертин Франсиянинг Париж университетида 11 мамлакат спорт жамиятлари вакилларига Ёзги Олимпиада ўйинлари билан боғлиқ режаларини тақдим этиш мақсадида конгресс уюштирган. Унинг ушбу мусобақани халқаро миқёсда ўтказиш таклифи конгресс аъзолари томонидан қабул қилинганидан сўнг, дастлабки замонавий Ёзги Олимпиада ўйинларининг ўтказилиш санаси танланиши керак эди. Cоубертин мусобақанинг 1900-йилда Парижда ташкиллаштириладиган универсал кўргазма билан бир вақтда ўтказилишини таклиф қилган. Бироқ олти йиллик кутиш даври жамоатчиликнинг мусобақага бўлган қизиқишини сусайтириши мумкинлигидан хавотирланган конгресс аъзолари илк Олимпия ўйинларининг 1896-йилда ўтказилишини маъқул деб топганлар. Мусобақа ўтказилиш саналари келишиб олинганидан сўнг, барча конгресс аъзолари эндиликда унинг қаерда ўтказилиши борасидаги масалага эътибор қаратдилар. Бироқ ушбу конгресс давомида илк Ёзги Олимпиада ўйинларининг қандай қилиб Афина шаҳрида ўтказилишига келишилганлиги ҳанузгача сир бўлиб қолмоқда. Орадан бир неча йиллар ўтиб, Cоубертин ва Деметриус Викелас конгресснинг расмий баённомаларига зид келадиган танлов жараёни ҳақидаги хотиралари билан ўртоқлашдилар. Кўпгина маълумотларга кўра, конгресснинг бир нечта аъзолари Лондонни илк Ёзги Олимпия ўйинларини ўтказиш учун ҳар тарафлама муносиб жой деб таклиф беришади, аммо Cоубертин ушбу фикрга қаршилик билдирган. Конгрессда иштирок этувчи грециялик вакил Викелас билан қисқача суҳбатдан сўнг, Cоубертин Афинани мусобақа ўтказиш учун қулай жой дея таклиф берган. Шундан сўнг, Викелас 23-июн куни мусобақа учун кўрсатилган Афина шаҳри номзодлигини расмийлаштирган ва Греция бундан олдинги кичик фестивал кўринишидаги Олимпия ўйинларининг ҳам асл ватани бўлгани сабабли конгресс томонидан ушбу қарор бир овоздан маъқулланган. Янги ташкил этилган Халқаро олимпия қўмитасининг (ХОҚ) биринчи президенти этиб Деметриус Викелас сайланган[19].

Ташкилий қўмита

1896-йилги илк Ёзги Олимпиада ўйинлари учун махсус чиқарилган маркалардан бири

Олимпия ўйинларининг Грецияда ўтказилиши ҳақидаги хабар Греция жамоатчилиги, оммавий ахборот воситалари ва қироллик оиласи томонидан яхши қабул қилинган. Cоубертиннинг сўзларига кўра, валиаҳд шаҳзода Cонстантине Олимпия ўйинларининг Афинада ўтказилишини катта мамнуният билан қарши олган. Cоубертин „қирол ва валиаҳд шаҳзода ушбу ўйинларни ўтказишда ҳомийлик қилишлари“га розилик билдиришганини тасдиқлайди. Кейинчалик, Cонстантине Ёзги Олимпиада ўйинларининг ўтказилиши учун янада қаттиқроқ ҳаракат қила бошлаган ва 1896-йилги ташкилий қўмита раислиги фаолиятига иштиёқ билан киришган[20].

Бироқ мамлакат мусобақаларни ўтказиш борасида турли молиявий қийинчиликларга дуч келган ва натижада, сиёсий нотинчлик юзага келган. Ушбу молиявий ва сиёсий беқарорлик туфайли бош вазир Чарилаос Трикоупис ҳам, бир қатор миллий олимпиадаларни ўтказиш ишларига бошчилик қилган Заппас Олимпия қўмитаси президенти Степҳанос Драгумис ҳам Греция ушбу мусобақани ўтказа олишига шубҳа билан қарай бошлашган[21]. 1894-йил охирида Степҳфанос Скоулоудис бошчилигидаги ташкилий қўмита ўйинлар нархи Cоубертин томонидан тахмин қилинганидан уч баравар юқори бўлиши ҳақидаги ҳисоботни тақдим этган. Натижада, улар Олимпия ўйинларини Грецияда ўтказиб бўлмайди, деган хулосага келишган ва ўзларининг истеъфога чиқишларини билдиришган. Ўша пайтда Ёзги Олимпиада ўйинларини ўтказишнинг умумий қиймати 3 740 000 олтин драҳмани ташкил этган[22].

1896-йилги Ёзги Олимпиада ўйинларининг муваффақиятли ўтказилишида Халқаро олимпиада қўмитасининг биринчи президенти Деметриус Викеласнинг саъй-ҳаракатлари эътироф этилади.

Олимпия ўйинларининг қайта тикланиш истиқболи катта шубҳа остида қолганлиги сабабли, Cоубертин ва Викелас Олимпия ҳаракатини сақлаб қолиш учун янгидан компания тузган ҳолда ҳаракатга киришдилар. Уларнинг саъй-ҳаракатлари натижасида 1895-йилнинг 7-январида Деметриус Викелас валиаҳд шаҳзода Cонстантиненинг Олимпия ўйинлари ташкилий қўмитаси раиси этиб таъйинланганини эълон қилди. Ташкилий қўмита раисининг мусобақа олдидаги энг биринчи мас’улияти ўйинларни ўтказиш учун зарур бўлган маблағни тўплашдан иборат эди. Шаҳзода юнон халқининг ватанпарварлигига таянган ҳолда уларни керакли маблағни тўплаш ишларида ёрдамга чақирди[23]. Cонстантиненинг мусобақаларни ўтказиш ишларида кўрсатаётган шижоат ва ғайрати юнон жамоатчилигини тўлқинлантириб юборди. Ушбу оммавий саъй-ҳаракатлар натижасида 330 000 драхма маблағ йиғиб олинган, шунингдек, махсус почта маркалари тўпламининг сотилишидан 400 000 драхма, чипта сотувидан 200 000 драхма тўпланган. Cонстантиненинг илтимосига кўра, тадбиркор Георге Аверофф „Панатҳенаиc“ стадионини қайта таъмирлаш ишларига ҳомийлик қилган ва ушбу лойиҳага 920 000 драҳма[16] хайрия қилган[24]. Унинг мусобақаларни ўтказишда кўрсатган хайрия ишларига ҳурмат сифатида 1896-йилнинг 5-апрелида стадион ташқарисида Авероффнинг ҳайкали ўрнатилиб, стадионнинг очилиш маросими ўтказилган. Ушбу ҳайкал ҳозирги кунга қадар стадион ташқарисида қад ростлаб турибди[25].

Ўша пайтда Олимпия ўйинларида қатнашиш имкониятига эга бўлган спортчиларнинг бир қисми таътил ёки меҳнат фаолияти сабабли айнан Афина шаҳрида бўлишган (масалан, британиялик спортчиларнинг айримлари Афинадаги Британия элчихонасида фаолият кўрсатишган). Спортчилар учун мўлжалланган Олимпия шаҳарчаси қуриш анъанаси 1932-йилги ёзги Олимпия ўйинларига қадар мавжуд бўлмаганлиги сабабли мусобақада иштирок этувчи спортчилар ўзларини турар-жой билан таъминлашга мажбур бўлганлар[26].

1894-йилда янги ХОҚ томонидан овозга қўйилган биринчи регламент Олимпия ўйинларида фақат ҳаваскор спортчиларнинг иштирок этишига рухсат беришдан иборат эди[изоҳ 1]. Бироқ қиличбозлик ўйинлари бундан мустасно ҳисобланган, бошқа спорт турлари бўйича мусобақалар эса ҳаваскорлар спорти қоидаларига мувофиқ ўтказилган[изоҳ 2]. Мусобақа қонун-қоидалари барча спорт турлари учун умумий бўлмаганлиги сабабли Ташкилий қўмита турли миллий спорт ассоциациялари орасидан керакли спорт қоидаларни танлаб олишлари ва шу бўйича мусобақаларни ўтказишлари керак эди. Ҳакамлар ҳай’ати ва ўйин директорлари номи антик даврдаги каби номлар билан аталган (Эпҳор, Ҳеланодиc ва Алитарc). Шаҳзода Георге эса ўйинларнинг якуний хулоса чиқарувчи ҳаками сифатида фаолият кўрсатган. Cоубертиннинг сўзларига кўра: „шаҳзоданинг мусобақалардаги ҳакамлиги эфорларнинг ўйинлар давомидаги қарорларига куч ва обрў берган“[27].

Аёл спортчилар 1896-йилги Ёзги Олимпия ўйинларида иштирок этиш ҳуқуқига эга эмас эдилар, чунки де Cоубертин уларнинг мусобақалардаги иштирокини „амалий бўлмаган, қизиқарли эмас, эстетик завқ бағишловчи эмас ва нотўғри иш“ деб ҳисоблаган[28].

Спорт иншоотлари

„Панатҳенаиc“ стадиони панорамаси

1896-йилги Ёзги Олимпиада ўйинлари учун жами еттита спорт иншоотларидан фойдаланилган. „Панатҳенаиc“ стадиони улар ичида асосий майдон бўлган, мусобақадаги тўққизта спорт туридан тўрттасига мезбонлик қилган Марафон шаҳрида марафон югуриши ва велопойганинг шоссе йўналиши бўйича яккалик баҳслари ўтказилган. Зеа кўрфазида сузиш, Заппеионда қиличбозлик, Каллитҳеада ўқ отиш ва Афина теннис клубида теннис мусобақалари бўлиб ўтган. Шуни қўшимча қилиш жоизки, теннис 1896-йилги Олимпия ўйинлари вақтида юнонлар учун нотаниш спорт тури ҳисобланган[29].

Зеа кўрфази – Афина ҳудудидаги денгиз порти ва марина ҳисобланиб[30], ундан мусобақа давомида сузиш ҳавзаси сифатида фойдаланилган, чунки ўша пайтда Олимпия ўйинлари ташкилотчилари махсус сузиш майдони қурилиши учун пул сарфлашмаган[31].

1896-йилги Олимпиада ўйинлари ўтказилган спорт майдонларининг тўрттасидан 2004-йилги ўйинларда ҳам мусобақаларни ўтказиш жойи сифатида қайта фойдаланилган. У пайтда Велодром сифатида фойдаланилган майдон 1964-йилда футбол стадионига айлантирилган[32]. 2003-йилда ушбу иншоот 2004-йилги Олимпия ўйинларида футбол майдони сифатида фойдаланиш учун қайта таъмирланган[33]. 2004-йилги ўйинлар давомида „Панатҳенаиc“ стадиони камондан отиш бўйича мусобақаларга мезбонлик қилган, шунингдек, ушбу иншоот енгил атлетика марафонининг марра чизиғи бўлиб ҳам хизмат қилган[34]. Марафон шаҳрининг ўзи 2004-йилги Олимпия ўйинлари давомида иккала марафон мусобақаларининг ҳам бошланғич нуқтаси ҳисобланган[35]. Заппеион 1998-йилдан 1999-йилгача 2004-йилги Олимпия ўйинлари ташкилий қўмитасининг (АТҲОC) биринчи уйи бўлиб, ушбу ўйинлар давомида асосий алоқа маркази сифатида хизмат қилган[35][36].

Бино Спорт Сиғими Манба
Афина теннис клуби Теннис Рўйхатга киритилмаган [29]
Зеа кўрфази Сузиш Рўйхатга киритилмаган [37]
Каллитҳеа Ўқ отиш Рўйхатга киритилмаган [38]
Марафон (шаҳар) Енгил атлетика (марафон), велоспорт (яккалик шоссе велопойгаси) Рўйхатга киритилмаган [39]
Нео Пҳалирон Велодроме Велосипед (трек) Рўйхатга киритилмаган [40]
„Панатҳенаиc“ стадиони Енгил атлетика, гимнастика, оғир атлетика ва кураш 80,000 [41]
Заппеион Қиличбозлик Рўйхатга киритилмаган [42]

Мусобақа календари

 ОМ  Очилиш маросими  ●  Мусобақалар  1  Финал учрашувлари  ЙМ  Ёпилиш маросими
1896-йил апрел 6

Ду 		7

Се 		8

Чор 		9

Па 		10

Жу 		11

Ша 		12

Як 		13

Ду 		14

Се 		15

Чор 		Мусобақалар
‡ Мусобақалар ОМ ЙМ —
Енгил атлетика 2 4 1 5 12
Велоспорт Шоссе 1 6
Трек 1 3 1
Қиличбозлик 2 1 3
Гимнастика 6 2 8
Ўқ отиш ●  1 1 2 1 5
Сузиш 4 4
Теннис ●  ●  ●  2 2
Оғир атлетика 2 2
Кураш ●  1 1
Ҳар кунлик финал учрашувлари 2 8 1 9 8 12 2 1 0 0 43
Жами 2 10 11 20 28 40 42 43 43 43
1896-йил апрел 6

Ду 		7

Се 		8


Чор

9

Пай 		10

Жу 		11

Шан 		12

Як 		13

Ду

14

Се 		15

Чор 		Умумий ўйинлар сони

‡ 1912-йилгача Олимпия ҳалқаларининг рамзи мавжуд бўлмаган[43][44].

Эслатма: Биринчи Ёзги Олимпиада ўйинларида ғолиблар кумуш медаллар билан, иккинчи ўрин эгалари эса мис медаллар билан тақдирланган, бироқ ушбу мусобақада 3-ўрин учун тақдирлаш тизими мавжуд бўлмаган[45].

Очилиш маросими

„Панатҳенаиc“ стадионида бўлиб ўтган биринчи Ёзги Олимпиада ўйинлари очилиш маросими

Пасха байрами нишонланадиган 6-апрел санаси душанба куни (ўша пайтда Грецияда ишлатилган Юлиан тақвими бўйича 25-март) биринчи Олимпиада ўйинларининг расман очилиш маросими бўлиб ўтди[46]. „Панатҳенаиc“ стадиони тахминан 80 000 томошабинни ўз бағрига сиғдирди, ташриф буюрувчилар орасида, шунингдек, Греция қироли Георге И, рафиқаси Олга ва ўғиллари ҳам бор эди. Мусобақада иштирок этувчи спортчиларнинг кўпчилиги миллатлар бўйича гуруҳларга бўлинган ҳолда бир майдонда тўпланишди. Ташкилий қўмита президенти – валиаҳд шаҳзода Cонстантиненинг нутқидан сўнг, унинг отаси қирол Георге И спорт тарихидаги биринчи Ёзги Олимпиада ўйинларини расман очиб берди [47]:

„Афинада бўлиб ўтадиган биринчи халқаро Олимпия ўйинларини очиқ деб эълон қиламан. Яшасин миллат. Яшасин юнон халқи“.

Шундан сўнг, тўққизта гуруҳга бўлинган 150 нафар хор хонандаси шоир Костис Паламас сўзи ва Спйридон Самарас мусиқаси асосида яратилган Олимпия мадҳиясини ижро этишган. Кейинчалик, 1960-йилга қадар турли мусиқий композициялар очилиш маросимлари фонида ижро этилган бўлса-да, айни шу йилдан бошлаб Самарас ва Паламас композицияси расман Олимпия мадҳияси этиб белгиланган (ушбу қарор ХОҚ сессияси томонидан 1958-йилда қабул қилинган). Ҳозирги кунда ўтказиладиган Олимпия ўйинлари очилиш маросимларининг бошқа бир қанча элементлари кейинчалик жорий этилган, жумладан, 1928-йилда биринчи бор Олимпия олови ёқилган бўлса, спортчиларнинг илк қасамёди 1920-йилги Ёзги Олимпия ўйинларида, расмийларнинг биринчи қасамёди эса 1972-йилги Олимпия ўйинларида қабул қилинган[47].

Мусобақалар

1894-йилда Сорбонна Конгресси Афинада ўтказиладиган ушбу халқаро мусобақа дастурига киритиладиган спорт турлари рўйхатини тақдим этган. Дастурга киритилган спорт мусобақалари тўғрисидаги биринчи расмий эълонлардан футбол ва крикет каби спорт турлари ҳам жой эгаллаган[48], аммо якунда ушбу спорт турларининг Олимпия ўйинларига киритилиши тўғрисидаги таклифлар маъқулланмаган[49]. Мусобақа жадвалидан, шунингдек, академик эшкак эшиш ва елканли кема спорти ҳам ўрин олган эди, аммо режа бўйича мусобақа ўтказиш кунларига келиб, ушбу спорт турлари Олимпиада ўйинларидан маълум сабабларга кўра, жумладан, елканли кема спорти учун махсус кемаларнинг етишмаслиги ҳамда академик эшкак эшиш мусобақалари ўтказиладиган кунларда кузатилган ёмон об-ҳаво туфайли бекор қилинган[50]. Натижада, 1896-йилги Ёзги Олимпиада ўйинлари дастуридан жами 9 та спорт тури бўйича 10 та йўналиш ва 43 та мусобақалар жой эгаллаган[51][52]. Қуйидаги рўйхатда ҳар бир спорт тури бўйича ўтказилган мусобақалар сони қавс ичида қайд этилган.

  • Енгил атлетика (12)
  • Велоспорт
    • Шоссе (1)
    • Трек (5)
  • Қиличбозлик (3)
  • Гимнастика (8)
  • Ўқ отиш (5)
  • Сузиш (4)
  • Теннис (2)
  • Оғир атлетика (2)
  • Кураш (1)

Енгил атлетика

Асосий мақола: 1896-йилги Ёзги Олимпиада ўйинларида енгил атлетика
Марафон югуриш баҳслари бўйича ғолибликни қўлга киритган ягона грециялик спортчи Спйридон Лоуис

Енгил атлетика Олимпиада ўйинлари давомида барча спорт турлари орасида халқаро даражада энг юқори нуфузга эга бўлган спорт тури ҳисобланган. Олимпиаданинг энг эътиборга сазовор жиҳатларидан бири халқаро миқёсда илк маротаба ташкиллаштирилаётган марафон югуриш мусобақалари эди. Мусобақадан олдин оммага умуман таниш бўлмаган оддий сув ташувчи Спйридон Лоуис Олимпиада ғолиблигини қўлга киритиб, енгил атлетика бўйича грециялик ягона чемпион ва мамлакатнинг миллий қаҳрамонига айланган. Шунингдек, юнон атлетлари диск ва ядро улоқтириш бўйича ғолибликка даъвогар спортчилар қаторида бўлишса-да, мусобақада иштирок этувчи энг яхши юнон атлетлари иккала йўналиш бўйича ҳам америкалик Роберт Гарреттдан ортда қолишган[6].

Илк Ёзги Олимпиада ўйинлари давомида енгил атлетика бўйича бир нечта энг яхши халқаро тоифадаги спортчилар беллашган бўлишса ҳам, ўйин давомида ҳеч қандай жаҳон рекорди ўрнатилмаган, чунки югуриш йўлагининг айланма қисми жуда қаттиқ қопламали бўлиб, мусобақаларда юқори вақт кўрсаткичини қайд этиш деярли имконсиз эди. Шунга қарамай, америкалик Тҳомас Бурке 100 метрга югуриш баҳсларида 12,0 сония, 400 метрга югуриш баҳсларида эса 54,2 сония натижа кўрсатган ҳолда мусобақа ғолиблигини қўлга киритган. Бурке Олимпиаданинг югуриш баҳсларида „пастки старт“ техникасидан (бир оёқ тиззаси кўтарилган, иккинчи оёқ тиззаси ерга қўйиладиган ҳолат) фойдаланган ягона спортчи эди, мусобақаларда ушбу янги техниканинг қўлланиши ҳакамлар ҳай’атининг бироз чалкашишига сабаб бўлган. Бироқ кейинчалик, спортчига югуришни ушбу „ноқулай позициядан“ бошлашга рухсат берилган[53].

Франсиялик Лéон Фламенг (чапда) ва Паулл Массон велоспортнинг тўртта йўналиши бўйича ғолибликни қўлга киритишган
Леонидас Пйргос қиличбозликнинг рапира йўналишида ғалаба қозониб, Олимпиада ўйинларида ғолибликни қўлга киритган илк грециялик қиличбозга айланади
Гимнастика спорт тури бўйича германиялик чемпионлар: Счуҳманн, Флатоw ва Wеингäртнер

Чили 1896-йилги Ёзги Олимпиада ўйинларига ташриф буюрган спортчи Луис Суберcасеаух аслида ушбу мамлакат вакили бўлганини даъво қилади. Ушбу даъво қондирилган тақдирда, Чили илк Ёзги Олимпия ўйинларида иштирок этган 14 давлатдан бирига айланади. Мусобақа давомида Суберcасеаух Олимпиада медалларини қўлга кирита олмаган ва у томонидан қайд этилган натижалар расмий ҳисоботларда кўрсатиб ўтилмаган, чунки ушбу ҳисоботлар, одатда, фақатгина ғолиб спортчилар томонидан қайд этилган кўрсаткичларни ўз ичига олган[54]. Баъзи манбаларга кўра, спортчи 100 м, 400 м ва 800 м масофаларга югуриш бўйича мусобақаларда қатнашиш учун майдонга тушган, бироқ у Олимпиаданинг югуриш баҳсларидаги иштирокини бошламаган[55]. Чили суд-тиббиёт полициясининг юзни таниб олиш бўйича мутахассислари томонидан 100 м га югуриш мусобақаларининг 2-серияси баҳсларидан олинган машҳур фотосуратларни баҳолаш натижасида Суберcасеаух ушбу ўйинларда иштирок этган деган хулосага келинган[56].

Марафон югуриш мусобақаси расман бошланган куннинг эртасига Стамата Ревитҳи 40 км масофани 5 соат 30 дақиқада босиб ўтган ва „Панатҳенаиc“ стадиони ташқарисида жойлашган марра чизиғига етиб келган[57]. Бироқ айрим мусобақа ташкилотчилари томонидан марафонда иштирок этган „Мелпомене“ ва Ревитҳи исмли спортчилар айнан бир шахс деб топилган ва унинг натижасини 4+1⁄2 соат этиб қайд этилган[изоҳ 3].

Велоспорт

Асосий мақола: 1896-йилги Ёзги Олимпиада ўйинларида велоспорт

Олимпиаданинг велоспорт мусобақаларида Халқаро велосипед ассоциацияси қоидаларидан фойдаланилган[46]. Велоспортнинг трек йўналиши бўйича пойгалар „Нео Пҳалирон Велодроме“ иншоотида бўлиб ўтган. Шоссе пойгаларида эса фақатгина битта масофа бўйича мусобақалар ўтказилиб, унга кўра велоспортчилар Афина—Марафон—Афина йўналишида (87 км) пойгаларда иштирок этганлар[58].

Трек мусобақаларида энг яхши велопойгачи франсиялик Паул Массон бўлиб, у бир даврали алоҳида старт, спринт ва 10 000 м га ўтказилган пойгаларда ғолибликни қўлга киритган. 100 км га ўтказилган баҳсларда Массон пойга бошида ўз ватандоши Лéон Фламенгга рекорд ўрнатишга ёрдам бериш учун иштирок этган. Фламенг пойга давомида велосипеддан йиқилишига ҳамда грециялик рақиби Георгиос Колеттиснинг механик муаммони ҳал қилишини кутишига қарамай, мусобақада ғолиб чиққан. Австриялик Адолф Счмал фақатгина икки нафар пойгачи иштирок этган 12 соатлик трек пойгаларида ғолибликка эга чиққан бўлса, шоссе пойгасида Аристидис Константинидис мусобақа ғолиблигини қўлга киритган[59].

Қиличбозлик

Асосий мақола: 1896-йилги Ёзги Олимпиада ўйинларида қиличбозлик

Қиличбозлик бўйича мусобақалар қадимги Олимпия ўйинларини қайта тиклаш мақсадида Эвангелис Заппас томонидан хайрия қилинган маблағ эвазига қурилган „Заппеион“ спорт иншоотида бўлиб ўтган, ўша вақтга қадар ушбу иншоотда ҳеч қандай спорт ўйинлари ўтказилмаган эди[60]. Бошқа спорт турларидан фарқли ўлароқ, фақатгина қиличбозлик спорт тури бўйича профессионал спортчилар мусобақаларда қатнашиш ҳуқуқига эга эдилар (Олимпиадада фақат ҳаваскорлар иштирок этиши мумкин эди). Мусобақада иштирок этувчи ушбу профессионал қиличбозлик усталари ҳам бошқа ҳаваскор ўйинчилар сингари жентлмен спортчилар ҳисобланишган[27].

Қиличбозлик дастуридан жами тўртта мусобақа ўрин олган, бироқ номаълум сабабларга кўра шпага баҳслари бекор қилинган. Финалда франсиялик спортчи Эугèне-Ҳенри Гравелотте ўз ватандоши Ҳенри Cаллотни мағлуб этган ҳолда мусобақа шоҳсупасига кўтарилган[60]. Қолган икки йўналиш, сабля ва рапира бўйича юнон қиличбозлари мусобоқа ғолиблари сафидан жой эгаллашган. Охирги йўналиш – рапира баҳсларида Леонидас Пйргос замонавий тарихда ўтказилган илк Ёзги Олимпиада ўйинларида ғалаба қозонган биринчи грециялик спортчига айланган[61].

Гимнастика

Асосий мақола: 1896-йилги Ёзги Олимпиада ўйинларида гимнастика

Гимнастика мусобақаси „Панатҳенаиc“ стадионининг ички майдонида бўлиб ўтган. Германия терма жамоаси ушбу спорт баҳсларига 11 спортчидан иборат жамоа билан ташриф буюрган ва мусобақанинг 8 та йўналишидан 5 тасида, шу жумладан, иккала жамоавий баҳсларда ҳам ғалаба қозонган. Умумжамоа сифатида турникда машқ бажариш ўйинларида Германия терма жамоаси спортчиларига муносиб рақиб жамоа топилмаган. 3 нафар немис спортчиси: Ҳерманн Wеингäртнер горизонтал турникда машқ бажариш йўналишида ғолибликни қўлга киритган бўлса, Алфред Флатоw параллел турник йўналишида барча рақиблари устидан ғалаба қозонган, шунингдек, юнон-рум кураши спорт тури бўйича Олимпиада ўйинларида муваффақиятли иштирок этган Cарл Счуҳманн гимнастиканинг таяниб сакраш баҳсларида ҳам мутлақ ғолибликни қўлга киритган. Швейсариялик гимнастикачи Лоуис Зуттер ёғоч отда бажариладиган машқлар бўйича, ҳалқада машқ бажариш ва арқонга тирмашиб чиқиш баҳсларида эса грециялик Иоаннис Митропоулос ва Николаос Андриакопоулослар мусобақанинг энг юқори поғонасидан жой олишган[62].

Елканли кема спорти ва академик эшкак эшиш

1896-йилги Ёзги Олимпиада ўйинларида иштирок этаётган германиялик спортчилар.

Елканли кема спорти пойгалари 1896-йил 31-мартида (Юлиан тақвими) илк Ёзги Олимпиада ўйинлари дастурига киритилган эди, бироқ кейинчалик, бир қанча сабабларга кўра ушбу спорт турлари мусобақа дастуридан олиб ташланган.

Бу ҳақида инглиз тилидаги расмий ҳисоботда шундай дейилади:[50]

Елканли кема спорти пойгалари ўтказилмади, чунки спортчилар ушбу мусобақалар учун махсус қайиқлар билан таъминланмади.

— Чараламбос Аннинос

Ушбу ҳодиса немислар томонидан қуйидагича талқин қилинади:

Елканли кема пойгалари бекор қилинди, чунки на махсус спорт қайиқлари билан таъминланди ва на хорижлик спортчилар ушбу мусобақа учун рўйхатдан ўтишди.

Академик эшкак эшиш бўйича пойгаларни ўтказиш елканли кема пойгаларидан кейинги кунга, яъни 1896-йилнинг 1-апрелига режалаштирилган эди (Юлиан тақвими), аммо ноқулай об-ҳаво ушбу баҳсларнинг ҳам бекор қилинишига сабаб бўлган.

Инглиз тилидаги расмий ҳисоботда айтилича:[50]

Об-ҳавонинг ноқулай келганлиги туфайли академик эшкак эшиш пойгалари тушдан кейин соат учга қолдирилди. Бироқ куннинг иккинчи ярмида ҳам шамол тезлиги кучайиб борарди, енгилроқ қайиқларнинг баъзиларини шиддатли тўлқинлар қирғоққа сузиб чиқарди, об-ҳавонинг ёмонлашуви шу қадар тезлик билан давом этардики, пойгаларни ўтказиш тўғрисидаги ҳар қандай фикрлардан воз кечишга мажбур бўлинди.

Немис эшкакчиси Бертолд Кüттнер кейинчалик 1896-йилги Олимпия ўйинлари ҳақида бир нечта мақолалар ёзган, ушбу мақолалар 1936-йилда Берлиндаги эшкак эшиш клуби журналида чоп этилган, кейинчалик 2012-йилда „Жоурнал оф Олймпиc Ҳисторй“да қайта нашр этилган. Спортчининг сўзларига кўра, у ва шериги Адолф Жäгер икки кишилик қайиқда пойгаларда иштирок этиш учун старт чизиғига келишган. Шунингдек, Бертҳолд Кüттнер ўз мақоласида шундай ёзади: „Шамол анча кучайганлиги сабабли, икки кишилик қайиқ пойгалари биринчи бўлиб бошланди. Балиқчи қайиғи ёрдамида биз ўз қайиғимизни старт чизиғига олиб келдик. Тўлқинлар шиддати туфайли қайиққа ўтириш муаммо эди. Гарчи юнонлар ҳам, италияликлар ҳам ўйинларда иштирок этиш учун ариза беришган бўлса-да, рақибларимиздан ҳеч ким сувга тушмади. Уларни узоқ кутишдан ҳеч қандай маъно йўқлиги сабабли, бошловчи бизга рақибларсиз сузиб кетаверишимизни айтди“[63].

Унинг сўзларига кўра, яккалик ҳамда елканли кема пойгалари эртаси кунга қолдирилган, бироқ кейинчалик, об-ҳавонинг ёмонлашуви сабабли ушбу баҳслар бекор қилинган. Халқаро олимпия қўмитаси эса ушбу маълумотларнинг ҳеч бирини тан олмайди[63].

Ўқ отиш спорти

Асосий мақола: 1896-йилги Ёзги Олимпиада ўйинларида ўқ отиш спорти

„Каллитҳеа“ полигонида ўтказилган ўқ отиш мусобақасида жами 5 та: 2 та йўналишда милтиқдан ва 3 та йўналишда тўппончадан ўқ отиш баҳсларида иштирок этиш мумкин эди. Биринчи мусобақа – ҳарбий милтиқдан ўқ отиш ўйинларида барча уринишлари билан нишонни бехато ура олган ягона спортчи Пантелис Карасевдас ғалаба қозонган. Ҳарбий тўпончадан ўқ отиш бўйича ўтказилган иккинчи мусобақаларда америкалик ака-ука Жоҳн ва Сумнер Паинелар устунликка эришишган. Улар айнан бир мусобақада биринчи ва иккинчи ўринларни эгаллаган биринчи ака-ука спортчиларга айланишган. Мусобақа мезбонларини медалсиз ноқулай аҳволда қолишларининг олдини олиш мақсадида ака-укалардан фақат бир нафари навбатдаги йўналиш – автоматдан ўқ отиш баҳсларида қатнашишга қарор қилган. Сумнер Паине ушбу йўналиш бўйича мусобақада ғалаба қозонган ва шу тариқа улар бир спорт турининг икки йўналиши бўйича мусобақа чемпионлигини қўлга киритган илк қариндош спортчиларга айланишган[64].

Ака-ука Паинелар 25 м га тўппончадан ўқ отиш баҳсларида иштирок этмаганлар, чунки ҳакамлар уларнинг қуроллари мусобақа мезонларига мос клеувчи калибрли милтиқ эмаслигини аниқлаганлар. Шундай қилиб, ака-ука Паинеларсиз кечган баҳсларда Иоаннис Пҳрангоудис мусобақа ғолиблигини қўлга киритган. Якуний мусобақа – автоматдан ўқ отиш баҳслари ҳам худди шу куни бошланган. Бироқ қоронғилик туфайли ушбу баҳсларни ўша куннинг ўзида ниҳоясига етказишнинг иложи бўлмаган ва ўйинлар эртанги кунга қолдирилган. Кейинги кун эрталаб бўлиб ўтган баҳслар эса Георгиос Орпҳанидиснинг чемпионликни қўлга киритиши билан якунланган[64].

Сузиш

Асосий мақола: 1896-йилги Ёзги Олимпиада ўйинларида сузиш
Сузиш бўйича Ёзги Олимпиада ўйинларининг илк чемпиони Алфрéд Ҳажóс – ҳар иккала, сузиш ва синхрон сузиш баҳсларида медалларни қўлга киритган дунёдаги 2 спортчидан бири

Мусобақа ташкилотчилари сузиш бўйича махсус спорт ҳавзасининг қурилиши учун маблағ ажратишдан бош тортганлиги сабабли ушбу баҳслар очиқ денгизда ўтказилган. 20 000 га яқин томошабин ўйинларни кузатиб бориш мақсадида Пирей соҳилидаги Зеа кўрфазида саф тортган. Кўрфаз суви совуқ бўлгани сабабли иштирокчилар анча ноқулайликка дуч келишган. Мусобақа дастуридан учта очиқ тадбир ўрин олган (эркаклар ўртасида 100 м, 500 м ва 1200 м га эркин усулда сузиш), бундан ташқари, фақат юнон денгизчилари учунгина очиқ бўлган махсус мусобақа ҳам дастурга киритилган бўлиб, уларнинг барчаси бир кунда (11-апрел) бўлиб ўтган[59].

Венгриялик спортчи Алфрéд Ҳажóс учун бу фақат иккита йўналиш бўйича мусобақада иштирок этиш мумкинлигини англатарди, чунки мусобақанинг ҳар учала йўналиши бўйича ўйинларнинг кетма-кет ўтказилиши спортчига уларнинг барчасида иштирок этишига имкон бермасди. Шунга қарамай, спортчи сузиш бўйича иккита йўналиш баҳсларида, 100 ва 1200 м га эркин усулда сузиш бўйича барча рақибларини доғда қолдирган ва ғолибликни қўлга киритган. Кейинчалик, Ҳажóс 1924-йилда синхрон сузиш бўйича ҳам мусобақанинг кумуш медалини қўлга киритгач, Олимпия тарихида ҳар иккала спорт тури – сузиш ва синхрон сузиш бўйича мусобақа медалларини қўлга киритган дунёдаги 2 олимпиадачидан бирига айланган. 500 м га эркин усулда сузиш баҳсларида австриялик сузувчи Паул Неуманн рақибларини бир ярим дақиқадан кўпроқ вақтга ортда қолдирган ҳолда мусобақа шоҳсупасидан жой эгаллаган[65].

Теннис

Асосий мақола: 1896-йилги Ёзги Олимпиада ўйинларида теннис
Теннис бўйича Олимпиаданинг 2 та олтин медали соҳиби Жоҳн Пиус Боланд

ХИХ асрнинг охирига келиб, теннис аллақачон жаҳоннинг энг йирик спорт турларидан бирига айланиб улгурган бўлса ҳам, Афинадаги Олимпия ўйинларига дунёнинг энг яхши теннисчиларидан ҳеч ким ташриф буюрмаган. Ўйинлар Афина теннис клуби кортларида бўлиб ўтган, теннис бўйича Олимпиада чемпионлигини қўлга киритган Жоҳн Пиус Боланд мусобақа тўғрисида Охфорд университетида бирга ўқийдиган курсдоши, грециялик Константинос Маносдан эшитган. Афина теннис клуби Манос ва унинг дўсти Боланд ёрдами билан Охфорфд университети спортчиларини Олимпия ўйинларига жалб қилишга ҳаракат қилган. Биринчи даврада Боланд Гамбургдан келган теннисчилардан бири Фриэдрич Траунни мағлубиятга учратган, Траунн 100 м га спринт югуриш баҳсларидан четлатилган истиқболли теннисчилардан бири эди. Шундан сўнг, Боланд ва Траунн биргаликда Олимпиаданинг жуфтлик баҳсларида иштирок этишга қарор қилишган ва мусобақанинг финалига қадар етиб боришган. Биринчи сетни бой берган ушбу жуфтлик якунда юнонистонлик рақибларини мағлубиятга учратишган ва Олимпиада чемпионлигини қўлга киритишган[66].

Оғир атлетика

Асосий мақола: 1896-йилги Ёзги Олимпиада ўйинларида оғир атлетика
Бир қўлда бажариладиган оғир атлетика мусобақаси ғолиби Лаунcестон Эллиот грек томошабинлари орасида энг машҳур ва чиройли спортчи деб топилган

Оғир атлетика 1896-йилда ҳали эндигина ривожланиб келаётган спорт турларидан бўлгани сабабли ўша даврда ушбу спорт қоидалари бугунги кунда қўлланиладиганларидан фарқ қилган. Мусобақалар очиқ ҳавода, асосий стадионнинг ички майдонида ўтказилган ва унда иштирок этувчи спортчилар учун вазн чегараси белгиланмаган. Мусобақанинг илк ўйинлари ҳозирда силтаб кўтариш деб номланувчи йўналиш бўйича ўтказилган. Ўйинлар давомида икки рақобатчи бошқаларга қараганда ажралиб турган, улар шотландиялик Лаунcестон Эллиот ва даниялик Вигго Женсен эди. Уларнинг ҳар иккаласи ҳам бир хил оғирликдаги тошларни кўтаришган, бироқ ҳакамлар ҳай’ати қўмита раиси шаҳзода Георге билан биргаликда силтаб кўтариш машқларида Вигго Женсен яхшироқ натижа кўрсатди, деган қарорга келишган. Бироқ тай-брек қоидаларидан бехабар Британия делегацияси ушбу ҳолатга норозилик билдирган. Охир-оқибат, спортчиларга уринишларни яна бир бор амалга оширишга рухсат берилган, аммо ҳеч бир атлет бундан олдинги натижасини янгилай олмагач, Вигго Женсен Олимпия чемпиони дея эълон қилинган[67].

Икки қўлда тош кўтариш баҳсларидан кейин ўтказилган бир қўлда машқларни бажариш мусобақасида Эллиот ўзининг рақибидан устунлигини кўрсатиш мақсадида дарҳол ўйинларни бошлаб юборган. Женсен бундан олдинги икки қўлда машқ бажариш баҳсларининг сўнгги уринишида енгил жароҳат олган ва шу сабабли Эллиотга тенг кела олмаган. Грециялик томошабинлар Олимпиада чемпиони – Шотландия вакили Эллиотни барча спортчилар ичида энг жозибали оғир атлетикачи деб топишган ва унинг бундай келишган қад-қоматидан ҳайратда қолишган. Шунингдек, Олимпиаданинг оғир атлетика баҳслари пайтида қизиқ бир воқеа юз берган: навбатдаги спортчи ўз уринишини амалга ошириши учун ёрдамчилардан бири маълум оғирликдаги тошни штангадан олиб ташлаши керак бўлади, бироқ ушбу вазифа ёрдамчи учун қийинчилик туғдирган. Айни шу дамда шаҳзода Георге унга ёрдамга келган ва тошни штангадан ечган ҳолда уни керакли масофага олиб бориб қўйган, ушбу ҳолат эса майдонда йиғилган томошабинларнинг хурсандчилигига сабаб бўлган[67].

Кураш

Асосий мақола: 1896-йилги Ёзги Олимпиада ўйинларида кураш
Cарл Счуҳманн (чапда) ва Георгиос Цитас кураш мусобақасининг финал учрашуви олдидан қўл сиқишишмоқда

„Панатҳенаиc“ стадионида бўлиб ўтган юнон-рум кураши мусобақаси доирасида ўтказиладиган баҳслар учун ҳеч қандай вазн тоифалари белгиланмаган, бу эса барча вазн тоифалари бўйича иштирокчилар орасида фақатгина бир нафар ғолиб курашчи аниқланиши мумкинлигини англатарди. Гарчи ушбу спорт тури бўйича ҳеч қандай вақт чегараси белгиланмаган бўлса-да, амалдаги қоидалар замонавий юнон-рум курашига ўхшаш эди, бироқ унга кўра спортчиларга, ҳозирги қоидалардан фарқли ўлароқ, рақиб оёқларини ушлаб туриш тақиқланмаган[68].

Икки грециялик иштирокчидан ташқари, барча курашчилар бундан олдин ўтказилган бошқа спорт турлари бўйича Олимпия баҳсларида фаол иштирок этишган эди. Оғир атлетика чемпионлигини қўлга киритган Лаунcестон Эллиот гимнастика бўйича чемпион Cарл Счуҳманн билан тўқнаш келган. Улар ўртасида кечган қизғин баҳсларда Счуҳманнинг қўли баланд келган ва у финал баҳсларига йўл олган. Финалда Счуҳманн Степҳанос Чристопоулосни мағлуб этган спортчи Георгиос Цитас билан тўқнаш келган. Кеч тушиб қолганлиги туфайли финал ўйини 40-дақиқасидан сўнг тўхтатилган ва эртаси куни давом эттирилган. Ўйин натижаларига кўра, Олимпиада чемпиони Счуҳманнга финал жангини тугатиш учун атиги ўн беш дақиқа керак бўлган[69].

Ёпилиш маросими

Ҳар бир мусобақа ғолибига кумуш медал топширилган. Ҳозирги кундагидек мусобақа ғолиб ва совриндорларига олтин, кумуш ва бронза медалларини топшириш қоидалари 1906-йилги Олимпия ўйинларигача жорий этилмаган.

1896-йил 12-апрел якшанба куни эрталаб (ёки ўша пайтда Грецияда қўлланган Юлиан тақвимига кўра 31-март) қирол Георге амалдорлар ва спортчилар учун махсус зиёфат уюштирган (ҳатто баъзи мусобақалар ҳали ўтказилмаган бўлса ҳам). Қирол ўз нутқи давомида Олимпия ўйинлари Афинада доимий равишда ўтказилиши кераклигини таъкидлаган.

Сешанба куни ўтказилиши керак бўлган расмий ёпилиш маросими ёмғир туфайли чоршанба кунига қолдирилган. Қироллик оиласи ёпилиш маросимида ҳам иштирок этган, маросим Греция миллий мадҳияси ҳамда британиялик спортчи ва олим Георге С. Роберцон томонидан қадимги юнон тилида басталанган қасида билан очиб берилган[46]:50.

Шундан сўнг, қирол ғолибларга мусобақанинг эсдалик совғаларини топширган. Ҳозирги Олимпиада ўйинларидан фарқли ўлароқ, биринчи ўрин эгалари кумуш медал, зайтун новдаси ва диплом, иккинчи ўрин эгалари эса мис медал, дафна новдаси ҳамда диплом билан тақдирланишган[70][71]. Замонавий тарихдаги илк Ёзги Олимпиада ўйинларида 3-ўрин эгаларини тақдирлаш маросими мавжуд бўлмаган.

Мусобақада ғолиб бўлган баъзи спортчилар қўшимча совринларга ҳам эга бўлишган, жумладан, марафон мусобақаларини ўтказишда фаол иштирок этган Cоубертиннинг дўсти Мичел Брéал Спйридон Лоуисга мусобақанинг махсус кубогини топширган. Кейин эса Лоуис Олимпия мадҳияси садолари остида барча медал соҳибларини стадион атрофидаги шон-шараф йўлагидан олиб ўтган. Шундан сўнг, қирол Георге биринчи Олимпиада ўйинларининг расман якунланганини эълон қилган ва стадионга йиғилган томошабинлар олқиши ҳамда мусиқий жамоа ижро этган Греция миллий мадҳияси садолари остида стадионни тарк этган[72].

Ёпилиш маросимида саф тортган иштирокчилар

Греция қиролининг фикрига қўшилган ҳолда кўпчилик навбатдаги Олимпия ўйинларининг Афинада ўтказилиш ғоясини қўллаб-қувватлаган, шунингдек, америкалик мусобақачиларнинг аксарияти валиаҳд шаҳзодага ушбу таклифни билдириб йўлланган хатга имзо чекканлар. Бироқ Cоубертин бу ғояга кескин қарши чиққан, чунки у ушбу мусобақанинг бошқа давлатлар билан галма-гал ўтказилишини Олимпия ўйинларининг асоси сифатида баҳолаган. Унинг хоҳишига кўра, кейинги Олимпиада ўйинлари Парижда бўлиб ўтадиган Универсал кўргазма билан бир вақтда ўтказилиши керак эди (гарчи спорт мусобақаси кўргазма соясида қолиб кетиш хавфи мавжуд бўлса ҳам)[73].

Иштирокчи мамлакатлар

Иштирокчи давлатлар
Ҳар бир мамлакатдан келган спортчилар сони

Кўплаб манбаларда 1896-йилги ўйинларда иштирок этувчи спортчиларнинг миллати рўйхатга олинган ва медаллар сони кўрсатилган бўлса-да, орадан 10 йил ўтиб ташкиллаштирилган фавқулодда Ёзги Олимпия ўйинларига қадар миллий жамоалар консепсияси Олимпия ҳаракатининг асосий қисми эмас эди. Олимпиада баҳсларида қайси давлатдан спортчилар иштирок этганлиги тўғрисида кучли зиддиятлар мавжуд. Халқаро олимпиада қўмитаси иштирокчи давлатлар сонини 14 та деб кўрсаца ҳам, ушбу мамлакатлар айнан қайсилар эканлиги ҳақида аниқ маълумот бермайди[3]. Қуйида кўрсатилган 14 та мамлакат катта эҳтимол билан ХОҚ томонидан тан олинган. Олймпедиа берган иштирок этувчи давлатлар рўйхатида Чилидан ташқари 13 та[74], бошқа манбаларда Чили ва Болгариядан ташқари 12 та, яна бошқа манбаларда эса мамлакатлар сони Чили ва Болгария билан биргаликда 13 та деб берилади, бироқ ушбу рўйхатдан Италия олиб ташланган. Буюк Британияда узоқ йиллар давомида истиқомат қилиб, кейинчалик Искандарияда яшаган грек миллатига мансуб спортчи Дионйсиос Касдаглиснинг иштироки туфайли айрим манбалар келтирган рўйхатда Миср ҳам кўрсатиб ўтилади[75]. Дастлаб ушбу мамлакатлар номлари орасига Белгия ва Россия ҳам ўз спортчилари номини киритган эди, бироқ кейинчалик ушбу давлатлар ҳам замонавий тарихдаги илк Ёзги Олимпиада ўйинларида иштирок этувчилар рўйхатидан олиб ташланган.

Иштирокчи давлатлар
  1.  Австралия (1) – 1901-йилгача Австралия бирлашган давлат эмас, балки Британиянинг алоҳида бошқариладиган олтита колонияларидан бири эди, аммо Олимпиадада иштирок этган спортчи Эдwин Флаcкнинг натижалари, одатда, австралияликлар рўйхатида берилади[76][77].
  2.  Австрия (3) Австрия-Венгрия – Австрия ўша пайтда Австрия-Венгриянинг бир қисми эди[78], бироқ австриялик спортчиларнинг натижалари, одатда, Венгриядан алоҳида қайд этилади[79].
  3.  Болгария (1) – Болгария Олимпия қўмитаси гимнастикачи Чарлес Чампаудни болгариялик спортчи сифатида мусобақаларда қатнашганини даъво қилиб келади[80]. Чампауд Болгарияда истиқомат қилувчи Швейсария фуқароси саналган. Маллон ва де Wаэл Чампаудни швейсариялик спортчи сифатида кўрсаца[81], Олймпедиа уни швед миллатига мансуб бўлган Болгария терма жамоаси аъзоси сифатида қайд этади[82].
  4.  Чили (1) – Чили Олимпия қўмитасининг таъкидлашича, енгил атлетика дастурида 100 м, 400 м ва 800 м га югуриш баҳсларида Луис Суберcасеаух исмли спортчи ҳам иштирок этган[56][83][84][85][86]. Агар ушбу маълумот тўғри бўлса, спортчи Олимпия ўйинлари вақтида 13 ёшда бўлган. Ушбу воқеа баёни бўйича қўшимча тафсилотлар берилмаган, шунингдек, де Wаэл берган кўрсатмаларда ҳам, расмий ҳисоботларда ҳам Суберcасеаух билан боғлиқ ҳеч қандай расмий маълумот йўқ. ХОҚнинг таъкидлашича, спортчи 100 м, 400 м ва 800 м масофаларга югуриш мусобақаларида қатнашиш учун майдонга киритилган, аммо иштирок этмаган[55].
  5.  Дания (3)[87]
  6.  Франсия (12)[87]
  7.  Германия (19)[87]
  8.  Буюк Британия (10) – Бирлашган Қироллик (Буюк Британия ва Ирландия)[87] ҳар бир иштирокчи давлат учун алоҳида спорт ташкилотлари номи келтирилишини қўллаб-қувватлайди. Олимпия ўйинларида Буюк Британия ягона давлат сифатида иштирок этган, аммо шартли равишда ушбу давлат номи „Бирлашган Қироллик“ эмас, балки „Буюк Британия“ дея келтирилади[88].
  9.  Греция (169) – Греция, одатда, Кипр, Смирна ва Мисрдан келган иштирокчиларнинг натижаларини ўз ичига олади[89]. Гарчи, кўпчилик Кипрдан келган ягона грек миллатига мансуб иштирокчи Анастасиос Андреуни кипр-юнон деб ҳисобласа-да, баъзи манбалар Кипр спортчилари қайд этган натижаларни Грециядан алоҳида келтириб ўтади (Кипр ўша пайтда Бирлашган Қиролликнинг протекторати эди). Мисрнинг Искандария шаҳрида истиқомат қилган юнон спортчиси, ўзининг жамоадоши – грециялик Деметриос Петрококкинос билан бирга теннис бўйича жуфтлик баҳсларида ҳам, яккалик мусобақаларида ҳам иштирок этган Касдаглис ХОҚ томонидан грецияликлар рўйхатига киритилади[90].
  10.  Венгрия (7) Австрия-Венгрия – Венгрия, одатда, гарчи ўша пайтда Австрия-Венгрия сифатида расман бирлашган бўлса ҳам, рўйхатга Австриядан алоҳида киритилади[91].
  11.  Италия (1) – ўйинларда иштирок этган энг кўзга кўринган италиялик иштирокчи Карло Аиролди аслида профессионал спортчи деб топилган ва мусобақадан четлаштирилган. Бироқ Италиядан, шунингдек, ўқ отиш спорти бўйича Жузеппе Ривабелла мусобақаларда қатнашиш ҳуқуқига эга бўлган[92][93].
  12.  Швеция (1)[94] – гарчи Швеция ўша пайтда Норвегия билан иттифоқдош давлат бўлган бўлса ҳам, Олимпиада учун Норвегиядан ҳеч қандай спортчи ташриф буюрмаган.
  13.  Швейсария (3)[87]
  14.  АҚШ (14)[87]
  •  Михед теам – теннис бўйича жуфтликлар жамоалари турли мамлакатлардан келган ўйинчилардан иборат бўлиши мумкин, ХОҚ ушбу жамоаларни аралаш жамоалар рўйхатига киритади[90].

Миллий Олимпия қўмиталари томонидан иштирок этувчи спортчилар сони

Илк Ёзги Олимпиада ўйинлари давомида Миллий Олимпия қўмиталари ҳали мавжуд эмас эди. Мусобақада иштирок этувчи спортчиларнинг 65 % дан ортиғини юнонлар ташкил этган.

Медаллар сони

Асосий мақола: 1896-йилги Ёзги Олимпиада ўйинлари медаллар жадвали

Олимпиада ўйинларидаги 14 та иштирокчи давлатдан 10 таси мусобақа медалларини қўлга киритган, шунингдек, мусобақанинг 2 та медали аралаш жуфтлик баҳсларида иштирок этган жамоага топширилган, ушбу жамоа аъзолари фақатгина бир эмас, икки мамлакат спортчилари эди. Кейинчалик, ХОҚ ҳозирги кунда амалда қўлланиладиган, мусобақанинг ҳар бир йўналиши бўйича энг яхши натижани кўрсатган 3 нафар спортчини олтин, кумуш ва бронза медаллари билан тақдирлаш тизимини жорий этган. Илк Ёзги Олимпия ўйинларида Америка Қўшма Штатлари мусобақанинг энг кўп олтин медалларини (11 та) қўлга киритган бўлса, мезбон давлат умумий ҳисобда энг кўп медал (47 та), энг кўп кумуш (18 та) ва бронза (19 та) медалларини қўлга киритган ва ўйинларни Америка Қўшма Штатларидан 155 нафар кўп спортчига эга жамоа билан улардан битта кам олтин медал ҳисобида якунлаган[95].

Ушбу жадвални миллатлар, жами медаллар сони ёки бошқа устунлар бўйича саралаш учун устун сарлавҳаси ёнидаги белги устига босинг.

Калит   Мезбон давлат (Греция)

ЎринДавлатОлтинКумушБронзаУмумий
1 АҚШ (УСА)117220
2 Греция (ГРЕ)*10181947
3 Германия (ГЕР)65213
4 Франсия (ФРА)54211
5 Буюк Британия (ГБР)2327
6 Венгрия (ҲУН)2136
7 Австрия (АУТ)2125
8 Австралия (АУС)2002
9 Дания (ДЕН)1236
10 Швейсария (СУИ)1203
11 Михед теам (ЗЗХ)1012
Жами (11 давлат)434336122

Шоҳсупага кўтарилиш

Сана Спорт Мусобақа МОҚ Олтин Кумуш Бронза
7-апрел Енгил атлетика Узунликка сакраш (эркаклар)  АҚШ Эллерй Cларк Роберт Гаррет Жамес Cоноллй
9-апрел Ўқ отиш 200 метрга ҳарбий милтиқдан ўқ отиш

(эркаклар)

 Греция Пантелис Карасевдас Павлос Павлидис Ниcолаос Трикупис
10-апрел Енгил атлетика Баландликка сакраш

(эркаклар)

 АҚШ Эллерй Cларк Роберт Гарретт,
Жамес Cонноллй 		Мукофотланмаган
21-август Сузиш 100 метрга эркин усулда сузиш

(эркаклар)

 Греция Иоаннис Малокинис Спйридон Чазапис Димитриос Дривас

Эслатмалар

  • ^ Халқаро олимпиада қўмитаси томонидан келтирилган маълумотларга кўра, биринчи Ёзги Олимпиада ўйинларида иштирок этувчи мамлакатлар сони 10 тадан 15 тагача бўлиши мумкин. Иштирок этувчи давлатлар сони ҳақидаги аниқ маълумотларнинг йўқлигига бир нечта сабаблар мавжуд, жумладан, ўша пайтда терма жамоалар деярли мавжуд бўлмаган ва шу сабабли спортчилар мусобақаларда, асосан, ўзлари фаолият юритувчи клублар номидан иштирок этишган. Бундан ташқари, мусобақада иштирок этувчи мамлакатлар номлари ҳам ўша пайтда бугунгидек аниқ кўрсатилмаган. Ушбу мақолада келтирилган иштирокчи давлатлар сони кўпгина замонавий манбалардан, жумладан, Халқаро олимпия қўмитаси веб-сайти орқали олинган.
  • ^ Биринчи Ёзги Олимпиада ўйинларида иштирок этувчи спортчилар сони Халқаро олимпиада қўмитаси маълумотларига асосланган ҳолда келтирилган. Шулардан 179 нафар спортчининг шахсияти ҳақида аниқ маълумотлар мавжуд. Маллон ва Wидлунд ушбу ўйинларда иштирок этувчи спортчилар сони 245 нафар дея маълумот берса, Де Wаэл уларнинг сони 246 нафарни ташкил этишини айтиб ўтган.

Изоҳлар

  1. ↑ Баъзи олимларнинг таъкидлашича, Сарбонне конгресси пайтида Cоубертин тактик равишда мулоҳаза юритган ва ўйинларни ҳаваскор спортчилар ўртасида ўтказиш шунчаки Олимпиадани қайта тиклаш режасининг тезроқ амалга ошиши учун восита бўлиб хизмат қилган (Леннартз-Wассонг [2004]), 20.
  2. ↑ Профессионализм ва ҳаваскорлик ХИХ асрнинг енгил атлетика билан боғлиқ асосий мавзуларидан бири эди. Грецияда ҳаваскорлар ўртасидаги баҳсларнинг ўтказилиши ўйинларда қуйи синф вакилларининг иштироки масаласини қамраб олиш учун дастлабки қадам бўлиб хизмат қилган. 1870-йилда Заппиан Олимпия ўйинлари давомида олим ва профессор Пҳилиппос Иоанноу мусобақаларни танқид остига олади ва ўйинларда ҳаваскорларнинг иштирокини салбий баҳолайди. Иоанноу бундан кейинги мусобақаларда фақатгина юқори синф вакиллари иштирок этишини таклиф қилади. „Профессионалс анд Аматеурс, Фоундатион оф тҳе Ҳеллениc Wорлд“. www.фҳw.гр. Қаралди: 2023-йил 9-феврал.
  3. ↑ 1896-йилги Олимпиада ўйинларида аёлларнинг иштирок этиши тақиқланганлиги сабабли ушбу спортчига расмий пойгаларда қатнашиш ҳуқуқи берилмаган. Расмий равишда, у мусобақа ўтказиладиган муддатдан кейин иштирок этганлиги сабабли унинг натижаси рад этилди деб берилади, аммо Олимпиада тарихчилари Давид Мартин ва Рогер Гйнн таъкидлаганидек, асл муаммо унинг жинси эди.
  4. ↑ Чарлес Чампаудни Швейсария ёки Болгария вакили деб ҳисоблаш мумкин.

Манбалар

  1. ↑ Интернатионал Олймпиc Cоммиттеэ (2013-йил 13-сентябр). „Фаcцҳеэт – Опенинг Cеремонй оф тҳе Гамес оф тҳе Олймпиад“. Пресс-релиз.
  2. ↑ 2,0 2,1 „Фирст модерн Олймпиc Гамес“ (эн). ҲИСТОРЙ. Қаралди: 2021-йил 6-апрел.
  3. ↑ 3,0 3,1 „Атҳенс 1896 Суммер Олймпиcс“. Интернатионал Олймпиc Cоммиттеэ. Қаралди: 2021-йил 6-апрел.
  4. ↑ „Фоур титлес фор мулти-талентед Счуҳманн“.
  5. ↑ „Тҳе олдест оф тҳе модерн Олймпиc эмблемс ис ан антҳем!“.
  6. ↑ 6,0 6,1 Ёунг (1996), 153
  7. ↑ „АТҲЕНС 2004“. 2013-йил 17-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 11-август.
  8. ↑ Тҳе Модерн Олймпиcс, А Струггле фор Ревивал бй Давид C. Ёунг, Чаптер 4
  9. ↑ Бижкерк (2004), 457
  10. ↑ Тооҳей (2007), 20
  11. ↑ Муллинс, „Пиэрре де Cоубертин анд тҳе Wенлоcк Олймпиан Гамес“
  12. ↑ Маттҳеwс (2005), 66; Ёунг (1996), 81
  13. ↑ Ёунг (1996), п.117
  14. ↑ Мемоире суре ле cонфлит энтре ла Греcе эт ла Роуманиэ cонcернант л’аффаире Заппа – Атҳенс 1893, бй Ф. Мартенс
  15. ↑ Л’аффаире Заппа – Парис 1894, бй Г. Стреит
  16. ↑ 16,0 16,1 Ёунг (1996), п.128
  17. ↑ Ёунг (1996), п.14
  18. ↑ Ёунг (1996), 102
  19. ↑ Ёунг (1996), 100-105
  20. ↑ Ёунг (1996), 108
  21. ↑ Ёунг (1996), 111-118
  22. ↑ Зарноwски (1992), 16-32
  23. ↑ Ёунг (1996), 118.
  24. ↑ Дарлинг (2004), 135
  25. ↑ Георге Аверофф Деад, Неw Ёрк Тимес
  26. ↑ „Cомпетинг анд беинг парт оф тҳе Гамес“.
  27. ↑ 27,0 27,1 Пиэрре де Cоубертин (1896-1897). „Тҳе Олймпиc Гамес оф 1896: Бй тҳеир фоундер, Барон Пиэрре де Cоубертин, ноw пресидент оф тҳе Интернатионал Cоммиттеэ“. Тҳе Cентурй. № 53. 46–47-бет.{{cите магазине}}: CС1 маинт: дате формат ()
  28. ↑ „Wомен ат тҳе Олймпиc Гамес“. топендспорц.cом. Қаралди: 2016-йил 9-апрел.
  29. ↑ 29,0 29,1 „Ҳисторй оф тҳе Атҳенс Лаwн Теннис Cлуб.“. 2010-йил 29-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 9-август.
  30. ↑ „Зеа марина“. Wорлд Порт Соурcе. 2019-йил 10-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 9-феврал.
  31. ↑ Леннартз, Карл „Атҳенс 1896“, . Энcйcлопедиа оф тҳе Модерн Олймпиc Мовемент Жоҳн Э. Финдлинг, Кимберлй Д. Пелле: . Греэнwоод Публишинг Гроуп, 2004. ИСБН 0-313-32278-3. ОCЛC 52418065. 
  32. ↑ „Велодроме & Караискаки Стадиум (1895 - 1964 - 2003)“. стадиа.гр. Қаралди: 2023-йил 9-феврал.
  33. ↑ „Оффиcиал Репорт 2004“ (эн). дигитал.ла84.орг. 2008-йил 19-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 9-феврал.
  34. ↑ „Оффиcиал Репорт 2004“ (эн). дигитал.ла84.орг 237,242,244. 2008-йил 19-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 9-феврал.
  35. ↑ 35,0 35,1 „Оффиcиал Репорт 2004“ (эн). дигитал.ла84.орг. 2008-йил 19-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 9-феврал.
  36. ↑ „Оффиcиал Репорт 2004“ (эн). дигитал.ла84.орг 116-117. 2012-йил 8-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 9-феврал.
  37. ↑ Wаллечинскй, Давид анд Жаиме Лоуcкй (2008).
  38. ↑ „Оффиcиал Репорт 1896“ (эн). дигитал.ла84.орг 84-84. 2008-йил 27-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 9-феврал.
  39. ↑ „Оффиcиал Репорт 1896“ (эн). дигитал.ла84.орг 86-90,100-102. 2008-йил 27-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 9-феврал.
  40. ↑ „Оффиcиал Репорт 1896“ (эн). дигитал.ла84.орг 31-49. 2008-йил 27-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 9-феврал.
  41. ↑ „Оффиcиал Репорт 1896 паге 1“ (эн). дигитал.ла84.орг. Қаралди: 2023-йил 9-феврал.
  42. ↑ „Заппеион ҳисторй.“. 2008-йил 21-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 9-август.
  43. ↑ „Тҳе Олймпиc рингс“.
  44. ↑ „Wҳат До тҳе Олймпиc Рингс Сймболизе?“.
  45. ↑ „ТҲЕ 1СТ МОДЕРН ОЛЙМПИC ГАМЕС“. 2023-йил 13-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 13-август.
  46. ↑ 46,0 46,1 46,2 Пиэрре де Cоубертин. „Тҳе Олймпиc Гамес оф 1896“. Тҳе Cентурй Магазине (1896-йил 1-ноябр).
  47. ↑ 47,0 47,1 Атҳенс 1896 – Гамес оф тҳе И Олймпиад, Интернатионал Олймпиc Cоммиттеэ
  48. ↑ „Тҳе игнорант Олймпианс“.
  49. ↑ „Но спот тҳе Олймпиcс? Ит'с нот cриcкет“. Тҳе Ҳинду (2017-йил 12-апрел).
  50. ↑ 50,0 50,1 50,2 Cоубертин-Пҳилемон-Политис-Аннинос (1897)
  51. ↑ „Атҳенс Олймпиc Гамес 1896“.
  52. ↑ „Олймпиc Гамес 1896 Атҳенс“.
  53. ↑ Сеарс (2001), 159
  54. ↑ Фернандо Арречеа Ривас. „Олимписмо“. олимписмо2007.блогспот.cом. Қаралди: 2016-йил 9-апрел.
  55. ↑ 55,0 55,1 „Луис Суберcасеаух“. Олймпедиа.орг. Қаралди: 2022-йил 31-январ.
  56. ↑ 56,0 56,1 Cавалла, Марио. „Эста эс ла фото қуэ десcубриó ал пример чилено олíмпиcо“. Лас Úлтимас Нотиcиас (2014-йил 17-май), с. 29. 2018-йил 5-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 8-август.
  57. ↑ Мартин & Гйнн, Руннинг тҳроугҳ тҳе Агес, 22; Тарасоулеас, Стамата Ревитҳи, „Алиас Мелпомени“, 55; Тарасоулеас, Тҳе Фемале Спиридон Лоуэс, 12.
  58. ↑ „Wҳич Спорц Wере Плаед Ин Тҳе Фирст Олймпиc Гамес Ин 1896?“.
  59. ↑ 59,0 59,1 Леннартз-Wассонг (2004), 23
  60. ↑ 60,0 60,1 Ёунг (1996), 148
  61. ↑ „Атҳенс 1896 Фенcинг Фоил Мастерс Мен Ресулц“ (эн). Олймпиcс.cом. Қаралди: 2021-йил 3-сентябр.
  62. ↑ Ёунг (1996), 151
  63. ↑ 63,0 63,1 „Атҳенс 1896: Тҳе Фирст Олймпиc Роwинг Медаллисц?“ (2016-йил 13-апрел).
  64. ↑ 64,0 64,1 Cоубертин–Пҳилемон–Политис–Аннинос (1897), 76, 83–84
  65. ↑ „Паул Неуманн“.
  66. ↑ Гиллмеистер (1995), 23-24
  67. ↑ 67,0 67,1 Cоубертин-Пҳилемон-Политис-Аннинос (1897), 70-71
  68. ↑ „Wрестлинг ат тҳе Олймпиc Гамес“.
  69. ↑ Cоубертин-Пҳилемон-Политис-Аннинос (1897), 93-94
  70. ↑ Cоубертин-Пҳилемон-Политис-Аннинос (1897), 232-234
  71. ↑ ИОC Олймпиc Мусеум эхҳибитион панел, 2010
  72. ↑ „Броwсе Cорнелл Университй Либрарй Макинг оф Америcа Cоллеcтион“. cоллеcтионс.либрарй.cорнелл.эду. Қаралди: 2023-йил 9-феврал.
  73. ↑ Ёунг (1996), 156
  74. ↑ „1896 Суммер Олймпиcс“. Олймпедиа.орг. Қаралди: 2022-йил 31-январ.
  75. ↑ „ТҲЕ 1СТ МОДЕРН ОЛЙМПИC ГАМЕС“. 2023-йил 13-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 13-август.
  76. ↑ „Эдwин ФЛАCК“.
  77. ↑ „Эдwин Флаcк“.
  78. ↑ „Аустриа ат тҳе 1896 Суммер Олймпиcс“.
  79. ↑ „Аустриа (АУТ)“.
  80. ↑ „Атҳенс 1896“. Булгариан Олймпиc Cоммиттеэ. 2007-йил 12-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2008-йил 7-июл.
  81. ↑ Де Wаэл, КОНРАД Гймнастиcс 1896
  82. ↑ „Чарлес Чампауд“. Олймпедиа.орг. Қаралди: 2022-йил 31-январ.
  83. ↑ Гуттманн (1994), 128; „Ла Пресенcиа де Чиле эн лос Жуэгос Олимпиcос“. 2008-йил 2-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2006-йил 28-декабр.
  84. ↑ АбоутОлймпиcс. „1896 Атҳенс Олймпиcс“. — „Фоуртеэн натионс wере репресентед – Аустралиа, Аустриа-Ҳунгарй, Булгариа, Чиле, Денмарк, Эгйпт, УСА, Франcе, Германй, Греат Бритаин, Греэcе, Италй, Сwеден анд Сwитзерланд“. 2012-йил 28-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 21-феврал.
  85. ↑ Маллон, Билл, анд Туре Wидлунд. Тҳе 1896 Олймпиc Гамес. Ресулц фор Алл Cомпетиторс ин Алл Эвенц, wитҳ Cомментарй. Жефферсон: МcФарланд, 1988 — 39-бет. ИСБН 0-7864-0379-9. Қаралди: 2011-йил 21-феврал. „Аcросс тҳе фиэлд, ин ансwер то тҳе Ҳералд'с трумпет, cоме тwо Ҳунгарианс, а Чилиан, а Френчман, а Герман, ан Энглишман анд ан Америcан, то рун тҳе 100-метерс раcе“ 
  86. ↑ Олймпиc Гамес Мусеум. „Партиcипатинг Cоунтриэс – Олймпиc Гамес Атҳенс 1896“. олймпиc-мусеум.де (2011). 2011-йил 27-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 22-май.
  87. ↑ 87,0 87,1 87,2 87,3 87,4 87,5 „14 Партиcипатинг Cоунтриэс“.
  88. ↑ „Великобритания на Олимпийских играх - Греат Бритаин ат тҳе Олймпиcс“.
  89. ↑ Гиллмеистер (1998), 364
  90. ↑ 90,0 90,1 „Атҳенс 1896 Теннис Доублес Мен Ресулц“ (эн). Олймпиcс.cом. Қаралди: 2021-йил 2-сентябр.
  91. ↑ „Ҳунгариан Олймпиc Триумпҳ!“.
  92. ↑ „Гиусеппе Ривабелла“. Спорц-Референcе. 2020-йил 18-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2009-йил 24-феврал.
  93. ↑ Де Wаэл, Шоотинг 1896 (Wайбаcк Мачине сайтида 22 Април 2021 санасида архивланган)
  94. ↑ „Олймпиc Аналйтиcс“.
  95. ↑ „Атҳенс 1896 Медал Табле“ (эн). Олймпиcс.cом. Қаралди: 2021-йил 2-сентябр.

Адабиётлар

Ҳаволалар

Олимпия ўйинлари
Олдингиси Биринчи Ёзги Олимпиада ўйинлари
Афина
1896 		Кейингиси 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/1896-yilgi_Yozgi_Olimpiada_o%CA%BByinlari" dan olindi