1932-йилги Ёзги Олимпиада ўйинлари (расман Х Олимпиада ўйинлари, шунингдек, Лос Ангелес 1932 номи билан ҳам танилган) – халқаро кўп спорт турлари бўйича мусобақа бўлиб, 1932-йил 30-июлдан 14-августгача АҚШнинг Калифорния штати, Лос-Анжелес шаҳрида ўтказилган. Ушбу ўйинлар жаҳон миқёсидаги Буюк депрессия даврида бўлиб ўтганлиги сабабли, баъзи давлатлар Лос-Анжелесга келмаган; жами 37 мамлакат мусобақада иштирок этган. Шу билан бирга, ўша пайтдаги АҚШ президенти Ҳерберт Ҳоовер ўйинларда иштирок этмаган. Ташкилий қўмита ўйинларнинг молиявий тафсилотларини эълон қилмаган, аммо замонавий газеталарда ўйинлар 1 миллион АҚШ доллари фойда келтиргани таъкидланган (бу 2024-йил қиймати билан 18,67 миллион АҚШ долларига тенг)[2].

Мезбон шаҳар Лос-Анжелес, АҚШ
Миллатлар 37
Атлетлар 1,332 (1,206 эркак, 126 аёл)
Мусобақалар 14 та спорт тури бўйича 117 та (20 та йўналиш)
Очилиш 1932-йил 30-июл
Ёпилиш 1932-йил 14-август
Маросимини очиб берувчи
Стадион Лос Ангелес Мемориал Cолисеум

Мезбон шаҳарни танлаш

1923-йил 9-апрел куни Италиянинг Рим шаҳрида ўтказилган 23-ХОҚ сессиясида Лос-Анжелес шаҳри 1932-йилги Ёзги Олимпиада ўйинларига мезбон сифатида бир овоздан танланди. Шаҳар номзоди 1922-йилда Халқаро Олимпия Қўмитасига аъзо этиб сайланган Лос-Анжелеслик кўчмас мулк соҳасидаги тадбиркор Wиллиам Май Гарланд томонидан илгари сурилган. Аввалроқ бошқа шаҳарлар ҳам Олимпиадага мезбонлик қилиш истагини билдирган бўлса-да, Лос-Анжелес танлаб олинган пайтда ундан бошқа расмий таклифлар кўриб чиқилмаган[3].

Мусобақа ўтказилган жойлар

1932-йилги Ёзги Олимпиада ўйинлари учун жами ўн бешта спорт иншооти фойдаланилган. Буюк депрессия даврида харажатларни назорат қилиш мақсадида аввалдан мавжуд бўлган иншоотлар танланган. Улар таркибига иккита голф майдони, иккита шаҳар боғи, учта умумий фойдаланишдаги автомобил йўли ва битта шаҳар йўли кирган. Ушбу Олимпиада учун фақат битта янги иншоот – Сwимминг Стадиум қурилган. Росе Боwл 1921-йилда барпо этилган бўлиб, 1932-йилги ўйинлар вақтида Унион Cйcлисте Интернатионале (УCИ) ҳомийлигида велоспорт мусобақалари учун вақтинча велодромга айлантирилган[4][5]. Лос Ангелес Мемориал Cолисеум 1923-йилда қурилган ва Олимпия стадиони вазифасида фойдаланилган[6][7]. Олймпиc Аудиториум 1924-йилда Лос Ангелес шаҳрининг ўйинлар мезбонлигини қўлга киритишга тайёргарлик жараёнида барпо этилган. Кейинчалик у бокс, оғир атлетика ва кураш бўйича халқаро спорт федерациялари талабларига мос ҳолда қайта ўзгартирилган. Лонг Беач Марине стадиони 1925-йилда Аламитос Бай ҳудудини чуқурлаштириш ишлари натижасида яратилган[8]. Элйсиан Парк Лос-Анжелес шаҳридаги энг қадимий шаҳар боғи бўлиб, 1886-йилда асос солинган. 1925-йилдан бошлаб у Лос Ангелес Полиcе Департмент (ЛАПД) тасарруфидаги ўқув ва машғулот академияси таркибига кирган[9][10]. Ривиэра Cоунтрй Cлуб 1926-йилда дастлаб Лос Ангелес Атҳлетиc Cлуб Голф Cоурсе номи билан очилган, 1932-йилги ўйинлар вақтига келиб эса Ривиэра деб қайта номланган[11]. Сwимминг Стадиум 1932-йилда Cолисеум ёнида қурилган ва вақтинчалик иншоот бўлиши режалаштирилган. 1932-йилги Олимпиада даврида Калифорнияда Риверсиде Дриве, Лос Ангелес Авенуэ, Винеярд Авенуэ ва Паcифиc Cоаст Ҳигҳwай каби аҳоли томонидан кўп фойдаланиладиган асосий автомобил қатнов йўналишлари бўлган.

Иштирокчи мамлакатлар

Иштирокчи давлатлар (кўк= биринчи маротаба)
Спортчилар сони

1932-йилги ўйинларда жами 37 та давлат вакиллари иштирок этди. Колумбия Олимпиада ўйинларида илк бор қатнашди, Хитой Республикаси эса 1924-йилги ўйинлардаги муваффақияцизликдан кейин биринчи марта мусобақаларда қатнашди.

Олдинги, 1928-йилда Амстердамда ўтказилган ўйинларда қатнашиб, бироқ 1932-йилда Лос-Анжелесда бўлиб ўтган ўйинларда иштирок этмаган давлатлар қуйидагилар эди: Болгария, Чили, Миср, Литва, Люксембург, Малта, Монако, Панама, Родезия ва Руминия.

Ўша даврда Австралия ва Янги Зеландия Британия империясининг доминиони эди. Ҳиндистон ҳам Британия империяси таркибига кирарди, бироқ доминион мақомида эмас эди. 1931-йилги Вестминстер статути ҳужжати билан Ирландия, Канада ва Жанубий Африка ўз-ўзидан суверен давлатлар сифатида тан олинди. Ушбу ҳужжат бу уч давлатга ҳеч қандай ратификация тўғрисидаги қўшимча қонунларга эҳтиёж қолмаган ҳолда тўлиқ татбиқ этилди.

Филиппин ороллари эса ўша пайтда Америка Қўшма Штатларининг инкорпорация қилинмаган ҳудуди ҳисобланган.

Иштирокчи Миллий олимпия қўмиталари

Миллий олимпия қўмиталари бўйича спортчилар сони

Медаллар жамғармаси

Ўрин Мамлакат Олтин Кумуш Бронза Жами
1 AQSH bayrogʻi АҚСҲ 41 32 30 103
2 Italiya bayrogʻi Италия 12 12 12 36
3 Fransiya bayrogʻi Франсия 10 5 4 19
4 Shvetsiya bayrogʻi Швеция 9 5 9 23
5 Yaponiya bayrogʻi Япония 7 7 4 18
6 Vengriya bayrogʻi Венгрия 6 4 5 15
7 Finlandiya bayrogʻi Финландия 5 8 12 25
8 Buyuk Britaniya bayrogʻi Буюк Британия 4 7 5 16
9 Olmoniya bayrogʻi Германия 3 12 5 20
10 Avstraliya bayrogʻi Австралия 3 1 1 5
11 Argentina bayrogʻi Аргентина 3 1 0 4
12 Kanada bayrogʻi Канада 2 5 8 15
13 Niderlandlar bayrogʻi Нидерландия 2 5 0 7
14 Polsha bayrogʻi Полша 2 1 4 7
15 Janubiy Afrika bayrogʻi ЖАР 2 0 3 5
16 Irlandiya bayrogʻi Ирландия 2 0 0 2
17 Chexoslovakiya bayrogʻi Чехословакия 1 2 1 4
18 Avstriya bayrogʻi Австрия 1 1 3 5
19 Hindiston bayrogʻi Ҳиндистон 1 0 0 1
20 Daniya bayrogʻi Дания 0 3 3 6
21 Meksika bayrogʻi Мексика 0 2 0 2
22 Latviya bayrogʻi Латвия 0 1 0 1
22 Yangi Zelandiya bayrogʻi Янги Зеландия 0 1 0 1
22 Shveytsariya bayrogʻi Швейсария 0 1 0 1
25 Filippin bayrogʻi Филиппин 0 0 3 3
26 Ispaniya bayrogʻi Испания 0 0 1 1
26 Urugvay bayrogʻi Уругвай 0 0 1 1
Жами 116 116 114 346

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ Интернатионал Олймпиc Cоммиттеэ (2024-йил 25-июн). „Фаcцҳеэт - Опенинг Cеремонй оф тҳе Гамес оф тҳе Олймпиад“. Пресс-релиз.  „Лос Ангелес 1932 Виcе-Пресидент Чарлес Cуртис“
  2. ↑ Зарноwски, C. Франк (Суммер 1992). "А Лоок ат Олймпиc Cосц". Cитиус, Алтиус, Фортиус (Эммицбург, Марйланд УСА) 1 (1): 16–32. Арчивед фром тҳе оригинал он 2008-05-28. ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20080528012143/ҳттп://www.ла84фоундатион.орг/СпорцЛибрарй/ЖОҲ/ЖОҲв1н1/ЖОҲв1н1ф.пдф. Қаралди: Марч 24, 2007. 1932-йилги Ёзги Олимпиада ўйинлари]]
  3. ↑ „Лос Ангелес гец Олймпиcс оф 1932“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (1923-йил 10-апрел), с. 17.
  4. ↑ 1932 Суммер Олймпиcс оффиcиал репорт. (Wайбаcк Мачине сайтида Април 10, 2008, санасида архивланган) п. 74.
  5. ↑ Ҳисторй оф тҳе Росе Боwл Стадиум. (Wайбаcк Мачине сайтида Оcтобер 15, 2010, санасида архивланган) Аccессед 13 Оcтобер 2010.
  6. ↑ 1932 Суммер Олймпиcс оффиcиал репорт. (Wайбаcк Мачине сайтида Април 10, 2008, санасида архивланган) пп. 61-8.
  7. ↑ Ҳисторй оф тҳе Лос Ангелес Мемориал Cолисеум. (Wайбаcк Мачине сайтида Оcтобер 27, 2010, санасида архивланган) Аccессед 13 Оcтобер 2010.
  8. ↑ Лонг Беач Марине Стадиум информатион. (Wайбаcк Мачине сайтида Оcтобер 2, 2010, санасида архивланган) Аccессед 13 Оcтобер 2010.
  9. ↑ Ҳисторй оф Элйсиан Парк. (Wайбаcк Мачине сайтида Деcембер 18, 2005, санасида архивланган) Аccессед 13 Оcтобер 2010.
  10. ↑ Ҳисторй оф тҳе Лос Ангелес Департмент Полиcе Аcадемй. (Wайбаcк Мачине сайтида Аугуст 19, 2016, санасида архивланган) Аccессед 13 Оcтобер 2010.
  11. ↑ Ҳисторй оф тҳе Ривериа Cоунтрй Cлуб ин Паcифиc Палисадес, CА: 1931-8. (Wайбаcк Мачине сайтида Марч 25, 2010, санасида архивланган) Аccессед 14 Оcтобер 2010.

Ҳаволалар

„Лос Ангелес 1932“. Олймпиcс.cом. Интернатионал Олймпиc Cоммиттеэ.