Angilya

Ангиля инглизча: Ангуилла
Британиянинг денгизорти ҳудуди
Байроқ Герб
Шиор: "Унитй, Стренгтҳ анд Эндуранcе" ("Бирлик, куч ва чидамлилик")
Мадҳия: "Год Саве тҳе Кинг" Файл:Унитед Статес Навй Банд - Год Саве тҳе Қуээн.ога
Пойтахт	Валли
Расмий тил(лар)	Инглиз тили
Этник гуруҳлар (2011)	• 85.3% Африкаликлар • 4.9% Испан-америкаликлар • 3.8% Аралаш • 3.2% Оқ танлилар • 1.0% Ҳиндулар • 1.9% бошқалар
Этнохороним(лар)	Ангиляликлар
Етакчилар
• Монарх	Чарлес ИИИ
• Губернатор	Жулия Крауч
• Губернатор ўринбосари	Перин А. Бредли
• Бош вазир	Кора Ричардсон-Ҳож
• Вазир	Стивен Доути
Қонун чиқарувчи ҳокимият	Кенгаш палатаси
• Инглизлар назорати	1667-йил
• Сент-Киц ва Невис билан федерация	1871-йил
• Ажралиш ва мустақиллик	1967-йил 12-июл
• Британия назорати тикланиши	1969-йил 18-март
Майдон
• Бутун	91 км2
• Сув (%)	аҳамияциз
Аҳоли
• 2021-йилги рўйхат	15,753 киши
• Зичлик	132/км2
ЙИМ (ХҚТ)	2014-йил рўйхати
• Бутун	$311 миллион
• Жон бошига	$29,493
ЙИМ (номинал)	2020-йил рўйхати
• Бутун	$307,000,000
Пул бирлиги	Шарқий Кариб доллари (ХCД)
Вақт минтақаси	УТC−04:00 (АСТ)
Сана формати	кун/ой/йил
Автомобил ҳаракати	Чапга
Телефон префикси	+1 264
ИСО 3166 коди	АИ
Интернет домени	.аи
Wеб-сайт гов.аи

Ангиля (инглизча: Ангуилла) — Кариб ҳавзасида жойлашаган Британиянинг денгизорти ҳудуди. Пуэрто-Рико ва Виргиния оролларидан шарқда ва Сент-Мартен оролининг шимолий қисмида ҳамда Кичик Антил ороллари таркибига кирувчи Шамолсиз оролларининг энг шимолий қисмида жойлашган.

Бошқарув шакли

Британиянинг денгиз ортидаги ўзини ўзибошқарувчи қарам ҳудуд. Конституцияси 1982-йил 1-апрелда қабул қилинган. Давлат раҳбари Чарлес ИИИ. Унинг номидан губернатор иш олиб боради. Ижро этувчи ҳокимиятни Ижроия Кенгаши бош вазири амалга оширади. У умумхалқ овоз беришида сайланган Ассамблея аъзолари орасидан тайинланади. Бир палатали парламент — Ассамблея 11 аъзодан иборат.

Ангиля бирлашган ҳаракати, Ангиля бирлашган фронти, Ангиля тараққийпарвар партияси асосий кучлардир.

Ҳудуд 14 та туманга бўлинган. Аҳолининг ўртача умр кўриш давомийлиги 80,8 ёш. Қора танлилар 90,1 фоизни, мулатлар 4,6 фоизни, оқ танлилар 3,7 фоизни ташкил этади. Аҳолиси насронийлик ва католик динига эътиқод қилади.

Жойлашуви ва табиати

Кариб денгизида жойлашган Шимолий Америкадаги давлат. Ангиля ороллари (91 км²) мамлакат таркибига киради. У жануби-ғарбдан шимоли-шарққа томон 26 километр узунликка (эни 5 км га) чўзилган. Мамлакат ҳудудида ёндош ва одам яшамайдиган майда ороллар ва маржон рифлар ҳам киради. Скраб (7,8 км²), Дог (2,2 км²), Сомбреро (0,4 км²) ва Прикли-Пиркейс шулар сирасидан. Асосий оролдан бир неча километр узоқликда Франсия ва Нидерландия ўртасида тақсимланган Сен-Мартен ороллари жойлашган.

Иқлими тропик пассатли. Ангиля — ясси маржон ороли бўлиб, ўсимликлар олами сийрак. Асосан буталар, какос палмалари, заҳарли манцинеллалар ўсади. Шўр сувли ҳавзаларига Шимолий Америкадан жанубга учиб кетаётган қушлар қўниб ўтади. Энг баланд нуқтаси — Крокус Ҳилл қояси (65 метр). Оролда кўплаб қўлтиқлар ва оқ қумли пляжлар жойлашган. Йиллик ўртача ҳарорат — +27°C. Йиллик ёғинлар миқдори — 889 мм. Июлдан октябрга қадар бўронлар туриши мумкин.

Тарихи

Европаликлар Америка қитъасини очганига қадар бу ерда араваклар яшаган. Улар балиқчилик билан шуғулланган, илдизмевали ўсимликлар етиштиришган. 1493-йили оролга Х. Колумб экспедицияси келиб тушди.

Испанлар кириб келгач, туб жой аҳолининг кўпи асирга олинди ёки Карибдаги жанговар қабилалар томонидан қириб юборилди. Материкдаги йирик ва бой мустамлакаларга эга бўлган испанларни Ангиля каби майда ороллар унча қизиқтирмас эди.

1631-йили голландлар томонидан аҳоли пунктларига асос солинган. 1650-йилдан орол Британия мулкига айланди. Британиялик фермерлар аввалига бу ерда тамаки ва пахта етиштиришди. ХВИИИ аср бошларида африкалик қуллар келтирилди ва шакарқамиш ўстирила бошланди. Келиб чиқиши асли африкалик бўлган аҳоли бугунги кунда мамлакатнинг асосий фуқаролари ҳисобланади.

ХВИИИ асрда франсузлар оролни босиб олишга икки бор уринди ва муваффақияцизликка учради. ХВИИ асрдан 1960-йилга қадар орол Сент-Киц, Невис ва Англия маъмурий жиҳатдан бирлаштирилди. 1967-йили бу ороллар Федерацияга қўшилди ва ўзини ўзи бошқарувчи Буюк Британияга ассоциалашган давлат мақомини олди. Ташқи сиёсат ва мудофаа масалаларини олиб бориш Британия ихтиёрида қолди.

1969-йил 6-февралда Ангиля Республикаси мустақиллик кунини эълон қилди. Аммо шу йилнинг 19-мартида Британия бу ерга қўшин ташлаб, уни эгаллади ва Англия расмий равишда Сент-Киц ва Невис Федерацияси таркибида қолди. 1980-йилда Ангиля уч орол федерацияси таркибидан чиқди ва 1982-йилдан буён ўз ҳукумати, губернатори ва парламентига эга.

Иқтисодиёти

Ялпи ички маҳсулоти 108 миллион доллар (2018). Табиий заҳиралари йўқ. Илк йилларда қимор ўйинлари бизнеси ва кемачилик хизматлари ривожланди. Сайёҳлик, офшор бизнеси, омар (денгиз катта қисқичбақаси) овлаш, туз ва ромлар ишлаб чиқариш иқтисодиётнинг асосий тармоқларидир. Шакарқамиш, тамаки, сабзавотлар етиштирилади.

Мамлакатда фаолият юритаётган хорижий корпорациялар учун ҳеч қандай солиқ тўлови мавжуд эмас. Фақат рўйхатга олиш чоғида йиғимлар олинади. Мижозларнинг номини сир сақлашга қатъий амал қилинади. Шу билан бирга ҳукумат халқаро молиявий шаффофлик талабини ҳам оғишмай бажариб келмоқда. Шу сабабли Ангилянинг халқаро бизнес доираларида нуфузи юқори.

Автомобил йўллари узунлиги 150 км. Темир йўллари йўқ. Роуд-Ябей ва Боулинг-Пойнт бандаргоҳлари, Уоллблейк аэропорти бор. Катта самалётларни қабул қила олмайди. Ҳаво алоқалари қўшни Сен-Мартен ороллари орқали амалга оширилади.

Кариб Ҳамжамияти ассоциалашган аъзоси (1999).