Асал ари, Апис меллифера
Асал уясидаги асаларилар

Апитерапия (лотинча: апис „ари“ ва қадимги юнонча: θερᾰπεία „терапия“) — муқобил тиббиёт соҳаси[1][2] — асаларилар ва асаларичилик маҳсулотларидан фойдаланиш[3] анъанавий тиббиётда узоқ вақтдан бери маълум бўлган доривор мақсадларда. Тиббиётда „апитерапия“ атамаси йўқ, фанда у ишлатилмайди[1].

Апитерапия бўлимлари:

  • апитоксин терапияси (ари захаридан фойдаланиш)[3];
  • асал терапияси[3][4];
  • прополис терапияси (дамламалар ва эритмаларда прополис билан даволаш)[3][5];
  • апилактериялар (қироллик сутидан фойдаланиш)[3][5];
  • мум билан даволаш (асал муми билан даволаш)[3][4];
  • мураккаб апитерапия[3];
  • композицион апитерапия[3].

Самарадорлик

1960-йилларда жонли асалариларни тишлаш орқали асалари заҳарини даволаш самарали таъсир кўрсатади деб ҳисобланган[6].

2009-йилга келиб, тадқиқотларга қарамай, асаларичилик маҳсулотлари билан даволашнинг клиник таъсири ҳақида ҳеч қандай далил йўқ[1][2].

Умуман олганда, яраларни даволашда асалдан фойдаланишга оид далиллар сифациз, шунинг учун натижалар ҳақида аниқ хулосалар чиқариш мумкин эмас[7][8][9][10].

2014-йилда асалнинг ўткир ва сурункали яраларни даволашда самарадорлиги тўғрисида ҳеч қандай далил йўқ[10].

Асалнинг кичик куйишларни тезроқ даволашга ёрдам бериши ҳақида далиллар мавжуд[10].

Апитерапиянинг ўзига хос иловаларига нисбатан потенциал фойдаси Кокрановский тизимли шарҳларида кўрсатилган.

Тарихи

Апитерапиянинг илдизлари антик даврга бориб тақалади, у дунёда кенг тарқалган.

Бу ҳақда қадимги Миср ва қадимги Хитойда маълум, Гиппократ ва Гален бу ҳақда ёзган, асаларичилик маҳсулотларининг шифобахш хусусиятлари Библияда ва Қур’онда қайд этилган ва 1888-йилда биринчи клиникалардан бири ҳақида нашр пайдо бўлган. бу соҳадаги тадқиқотлар, асалари чақиши билан даволаш, австриялик шифокор Ф. Терча, Ҳозирда „замонавий апитерапиянинг отаси“ сифатида тан олинган. Қўшма Штатлардаги „апитерапиянинг отаси“ Б. Ф. Бека, „Ари заҳари билан даволаш“ китобининг муаллифи (Беэ веном терапияси, 1935).

Илмий апитерапиянинг асосчиси совет олими Н. М. Артёмов[11]:13, унинг бу борадаги биринчи илмий иши 1939-йил[11]:658, икки йилдан сўнг эса "Ари заҳари, унинг физиологик хусусиятлари ва терапевтик дастур "(Москва; Ленинград: СССР Фанлар академиясининг нашриёти, 1941)[12]. У профессор Г.П. Заицев билан биргаликда 1957-йилда СССР Соғлиқни сақлаш вазирлигининг Илмий-тиббий кенгаши томонидан тасдиқланган биринчи расмий „Асалари чақиши шаклида асалари захаридан фойдаланиш бўйича кўрсатмалар“[13] ни ишлаб чиқувчиси бўлади[14]. Профессор Н. М. Артемов туфайли 1971-йилдан Апимондияда апитерапия бўйича доимий комиссия фаолият кўрсатмоқда[11] :13. Унинг шогирдлари — издошлари Б. Н. Орлов (Совет раҳбари ари чақиши билан даволашда тасодифан иштирок этган. Л. И. Брежнева) ва В. Н. Крилов, у Россияда апитерапия бўйича ҳукумат идоралараро мувофиқлаштирувчи кенгашини бошқарган (унинг таркибига академиклар П. В. Сергеэв, Н. И. Кривцов ва бошқ.)[15]. У Бутунроссия апитерапевтлар жамиятига асос солган ва унинг биринчи президенти В. А. Лусов[16][17].

Сўнгги йилларда ушбу соҳадаги тадқиқотларга қизиқиш ортиб бормоқда.

Илова

Апитерапияда ари заҳари, асал, шоҳона сути, прополис, Чанг доначалари, мум, ари зоти, ўлик ари, перга ва забрус ҳам қўлланади.

Халқ табобатида кўплаб касалликлар асаларичилик маҳсулотлари билан даволашга сезгир ҳисобланади.

Асалари заҳари билан даволаш айниқса Осиё, Шарқий Европа ва Жанубий Америкада кенг тарқалган бўлиб, таянч-ҳаракат тизими, асаб тизими, аутоиммун касалликлар ва бошқаларни даволашда қўлланади[6].

Асал нафақат парҳез маҳсулоти, балки юрак ва тери касалликларига қарши курашиш учун яроқли, антибактериал, антимикотик, антивирал ва антимикобактериал хусусиятларга эга спектрли антиоксидант ва микробларга қарши восита сифатида ҳам қадрланади.

Асалари елими антиоксидант, микробларга қарши, яллиғланишга қарши, кардиопротектив, иммуномодуляцион ва антиангиоген таъсирга эга.

Умуман олганда, асаларичилик маҳсулотлари антибактериал фаоллиги билан ажралиб туради, аммо уларнинг хусусиятлари уларнинг ботаника келиб чиқишига боғлиқ

Қўллаш мумкин бўлмаган ҳолатлар

Асаларичилик маҳсулотларига индивидуал интолеранс бўлса, апитерапия контрендикедир. Апитерапия пайтида аллергик реаксияларнинг олдини олиш учун уни махсус ўқитилган шифокор амалга ошириши керак, аммо асаларичилик маҳсулотларига анафилакси кам учрайди[18].

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 АCС 2009.
  2. ↑ 2,0 2,1 Cассилетҳ 2011.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 Хомутов и др. 2014.
  4. ↑ 4,0 4,1 Шрутҳи Саралая эт ал. Беэ wах анд ҳоней-а пример фор ОМФС // Орал Махиллофаc Сург. 2021 Мар;25 (1):1-6. дои: 10.1007/с10006-020-00893-0. Эпуб 2020 Ауг 19. Цит.: „Тҳе интродуcтион оф беэсwах анд ҳоней то cлиниcал усе датес баcк то тҳе фоуртеэнтҳ cентурй бут субсеқуэнтлй ит wас рестриcтед то тҳе cосметиc анд фоод индустрй. Wитҳ тҳе эмергинг тренд оф усинг натурал ресоурcес ас cуре фор манй дисеасес, беэсwах анд ҳоней ҳаве регаинед иц популаритй ин медиcал фиэлд.“
  5. ↑ 5,0 5,1 Висwесwара Рао Пасупулети эт ал. Ҳоней, Прополис, анд Роял Желлй: А Cомпреҳенсиве Ревиэw оф Тҳеир Биологиcал Аcтионс анд Ҳеалтҳ Бенефиц // Охид Мед Cелл Лонгев. 2017;2017:1259510. дои: 10.1155/2017/1259510. Эпуб 2017 Жул 26.
  6. ↑ 6,0 6,1 Омаров 2009.
  7. ↑ {{{заглавие}}}.
  8. ↑ {{{заглавие}}}.
  9. ↑ Бардй Ж. эт ал. А сйстематиc ревиэw оф ҳоней усес анд иц потентиал валуэ wитҳин онcологй cаре. Ж. Cлин. Нурс. 2008;17:2604-2623. дои: 10.1111/ж.1365-2702.2008.02304.х {МЕДЛИНЕ & Сйстематиc ревиэw}

    См. также: Гетҳин Г. 2008. Cомментарй
  10. ↑ 10,0 10,1 10,2 Андреw Б Жулл, Ниcкй Cуллум, Жо C Думвилле, Маггиэ Ж Wестбй, Соҳан Дешпанде, Наталиэ Wалкер. „Мед для местного лечения ран“ (инглизча). cочранелибрарй.cом (2015-йил 6-март). Қаралди: 19-июл 2020-йил.
  11. ↑ 11,0 11,1 11,2 Гелашвили Д. Б., Крилов В. Н., Романова Е. Б. Зоотоксинология: биоэкологическиэ и биомедицинскиэ аспекти. Нижний Новгород: Изд-во ННГУ им. Н. И. Лобачевского, 2015. ИСБН 978-5-91326-329-2.
  12. ↑ „Пчелиный яд, его физиологические свойства и терапевтическое применение. Наука в СССР в годы Великой Отечественной Войны“. 23-феврал 2020-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 27-июл 2020-йил.
  13. ↑ „Лечение пчелиным медом и ядом - К.А. Кузьмина - Гоогле Боокс“. 13-август 2020-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 27-июл 2020-йил.
  14. ↑ Май Р. Беренбаум. Бугс ин тҳе Сйстем: Инсеcц анд Тҳеир Импаcт он Ҳуман Аффаирс, п. 305 (Wайбаcк Мачине сайтида 8-апрел 2022-йил санасида архивланган).
  15. ↑ „Приказ Минсельхозпрода РФ от 27 марта 1997 г. Н 145 "О Межотраслевом научно-техническом центре по разработке, апробации и внедрению препаратов на основе биологически активных продуктов пчеловодства и растительного сырья"“. 2017-йил 29-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 22-июн 2017-йил.
  16. ↑ „Архивированная копия“. 29-декабр 2016-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 27-июл 2020-йил.
  17. ↑ „ПАМЯТИ ВИКТОРА АЛЕКСЕЕВИЧА ЛЮСОВА“. 24-июл 2020-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 27-июл 2020-йил.
  18. ↑ Лилиана Cифуэнтес. Аллергй то ҳонейбеэ … нот онлй стингс. // 2015 Ауг;15 (4):364-8.

Адабиётлар

  • Апитҳерапй // Америcан Cанcер Соcиэтй Cомплете Гуиде то Cомплементарй анд Алтернативе Cанcер Тҳерапиэс : [англ.] / Сениор cонтр. эдс.: Адес Т. Б., Алтери Р., Ганслер Т., Еаргин П.; эдс: Руссел Ж., Ровере А.. — 2нд эд. — Америcан Cанcер Соcиэтй, 2009. — Ч. 9. : Пҳармаcологиc анд Биологиc Тҳерапиэс. — П. 704—708. — ИСБН 978-0-944235-71-3. — ИСБН 0-944235-71-9. — ОCЛC 671655748.
  • Cассилетҳ, Б. Р. Ч. 36. Апитҳерапй // Тҳе Cомплете Гуиде то Cомплементарй Тҳерапиэс ин Cанcер Cаре : Эссентиал Информатион фор Патиэнц, Сурвиворс анд Ҳеалтҳ Профессионалс : [англ.]. — Wорлд Сcиэнтифиc, 2011. — П. 221—224. — ИСБН 978-981-4335-66-9. — ИСБН 9-814-33566-5.
  • Виноградова Т. В. Пчела и здорове человека. / Т. В. Виноградова, Г. П. Зайсев. — Москва, 1964.
  • Иойриш Н. П. Продукти пчеловодства и их исползованиэ. — М.: Росселхозиздат, 1976. — 175 с.
  • Кузмина К. А. Лечениэ пчелиним медом и ядом / К. А. Кузмина. — 10-э изд. — Саратов: Издателство Саратовского университета, 1988. — 96 с.
  • Лудянский Э. А. Руководство по апитерапии : лечениэ пчелиним ядом, медом, прополисом, светочной пилсой и другими продуктами пчеловодства : для врачей, студентов медицинских вузов и пчеловодов. — Вологда: ПФ „Полиграфист“, 1994. — 462 с. — ИСБН 5-86402-015-Х
  • Хисматуллина Н. З.. Апитерапия. Пермь: Мобиле, 2005. ИСБН 5-88187-263-0.  (Wайбаcк Мачине сайтида 2022-07-04 санасида архивланган)
  • Новиков В. Б. Пчёли, свети и здорове (Wайбаcк Мачине сайтида 16-январ 2022-йил санасида архивланган). Ярославл, 2007.  [неавторитетний источник?]
  • Омаров, Ш. М. Апитерапия : продукти пчеловодства в мире медицини. — Ростов н/Д, 2009. — 351 с. — ИСБН 978-5-222-15216-4.
  • Хомутов, А. Е. Апитерапия : [арх. 15-февраля 2017] : моногр. / А. Е. Хомутов, Р.В. Гиноян, О.В. Лушникова …. — Нижний Новгород : Изд-во ННГУ, 2014. — 442 с. — ББК 53.53. — УДК 615.89:615.322 (Г).

Ҳаволалар