Ziyosfera

Avstriya

Бу атаманинг бошқа маънолари ҳам мавжуд. Қаранг: Австрия (маънолари).

Австрия, Австрия Республикаси (олмонча: Öстерреич , МФА(олм.): ХФА: <пҳонос филе="Öстерреич.огг">[ˈøːстɐˌʁаɪç]</пҳонос>) — Марказий Европадаги давлат, Дунайнинг ўрта оқими ҳавзасида жойлашган. Майдони — 83 879 км2 (32 386 сқ ми, дунёда 113-ўрин). Аҳолиси — 9 117 574[1] киши (2025-йил 6-январ, дунёга 97-ўрин). Пойтахти — Вена шаҳри. Австрия давлати Вена конгресси ва ҳукуматига эга ривожланган давлат ҳисобланади. Австрия 2023-йилда Европадаги энг ривожланган давлатлар қаторига қўшилди ва у дунё давлатларининг ривожланган 10 талик дан жой олди. Аҳолиси — 9 117 130 киши (2025), майдони — 83 879 км². Аҳоли сони бўйича дунёда 97-ўринни, ҳудуди бўйича 113-ўринни эгаллайди.

Австрия Республикаси
олмонча: Републик Öстерреич
Мадҳия: «Ланд дер Берге, Ланд ам Строме»
«Тоғлар ўлкаси, Оқимли мамлакат»
Файл:Ланд дер Берге Ланд ам Строме инструментал.огг
Location of Avstriya
Пойтахт Вена
Энг катта шаҳар Вена, Грац, Линс, Залсбург ва Инсбрук
Расмий тил(лар) немис
Ҳукумат Федератив Парламентар Республика
Алехандер Ван дер Беллен
Себастиан Курз
• Федерал Кенгаш Раиси
Чристине Счwарз-Фучс
• Миллий Кенгаш Раиси
Wолфганг Соботка
• Конституциявий Суди Раиси
Чристопҳ Грабенwартер
• Биринчи Республика
1919-йил 10-сентябр
• Федерал давлат
1934-йил 1-май
1938-йил 13-март
• Иккинчи Республика
1945-йил 27-апрел
• Давлат шартномаси
1955-йил 27-июл
Майдон
• Бутун
 83,871 км2 (113-ўрин)
• Сув (%)
 0,84
Аҳоли
• 2022-йилги рўйхат
 9,027,999 киши (98-ўрин)
• Зичлик 107,6/км2
ЙИМ (ХҚТ) 2022-йил рўйхати
• Бутун
 $700.203 миллиард (43-ўрин)
• Жон бошига
 $64,750
Пул бирлиги Евро (ЭУР)
Вақт минтақаси УТC+1
• Ёз (ДСТ)
 УТC+2
Қисқартма АТ
Телефон префикси +43
Интернет домени .ат
таҳрир кузат

Бугунги Австрия ҳудудида палеолит давридан бери одамлар яшаб келган. Милоддан аввалги 400-йилларда келтлар яшаган, кейин эса милоддан аввалги И аср охирида Рим империяси томонидан қўшиб олинган. Минтақада насронийлаштириш ИВ—В асрларда, кеч Рим даврида бошланган, ундан кейин буюк кўчиш даврида кўплаб герман қабилалари келган[2]. Австрия, яхлит давлат сифатида, биринчи минг йиллик охирида Шарқий ва Венгрия юриши қолдиқларидан, дастлаб Муқаддас Рим империясининг чегара юриши сифатида пайдо бўлган, кейин 1156-йилда герсогликка айланган ва 1453-йилда архгерсоқоллик қилди. ХИИИ аср охиридан бошлаб Габсбурглар монархиясининг юраги бўлган Австрия, асрлар давомида Марказий Европада йирик императорлик кучи бўлган ва ХВИ асрдан бошлаб Вена Муқаддас Рим империясининг маъмурий пойтахти бўлиб ҳам хизмат қилган[3]. Империя парчаланишидан икки йил ўтиб, 1804-йилда Австрия ўз империясини барпо этди, у буюк куч ва Европадаги энг йирик давлатлардан бирига айланди. Империянинг 1860-йилларда урушларда мағлубиятга учраши ва ҳудудлардан маҳрум бўлиши 1867-йилда Австрия-Венгрия империясининг ташкил топишига йўл очди[4].

1914-йилда эрсгерсог Франз Фердинанд ўлдирилганидан сўнг, император Франз Жосепҳ И Сербияга уруш эълон қилди ва бу охир-оқибат Биринчи Жаҳон урушига айланди. Империянинг мағлубияти ва ундан кейинги қулаши 1918-йилда Германия-Австрия Республикаси ва 1919 -йилда Биринчи Австрия Республикасининг эълон қилинишига олиб келди. Урушлараро даврда парламентга қарши кайфият Энгелберт Доллфусс давридаги австрофашистик диктатуранинг шаклланиши билан якунланди. Иккинчи Жаҳон уруши бошланишидан бир йил олдин Австрия Адолф Гитлер томонидан фашистлар Германиясига аннексия қилинди. 1945-йилда озод қилингангач, Иттифоқчиларнинг ўн йиллик оккупациясидан сўнг, 1955-йилда мамлакат ўз суверенитетини тиклади ва абадий нейтралитет эълон қилди .

Австрия ярим президентлик[5] вакиллик демократияси бўлиб, халқ томонидан сайланган президент давлат бошлиғи, канслер эса ҳукумат бошлиғи ва бош ижрочи ҳокимиятдир. Австрия аҳоли жон бошига тўғри келадиган номинал ЯИМ бўйича юқори турмуш даражаси бўйича 13-ўринда туради . Мамлакат 1955-йилдан бери Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг[6] ва 1995-йилдан Европа Иттифоқининг аъзоси[7]. Европада Хавфсизлик ва Ҳамкорлик Ташкилоти (ЭХҲТ) ва Нефт экспорт қилувчи мамлакатлар ташкилоти (ОПЕК) ва Иқтисодий ҳамкорлик ва тараққиёт ташкилоти (ОЭCД) ва Интерполнинг асосчиси ҳисобланади[8]. Шунингдек , 1995-йилда Шенген шартномасини имзолади[9] ва 1999-йилда евро валютасини қабул қилди[10].

Давлат тузуми

Австрия — федератив республика ҳисобланади. Амалдаги конституция 1920-йилда қабул қилинган (1929-йилда ўзгаришлар киритилган). Давлат тузилиши шакли жиҳатдан Австрия — федерация (иттифоқ давлат). Давлат бошлиғи — федерал президент, уни 6 йил муддатга сайлайди. Қонун чиқарувчи ҳокимиятни икки палатали парламент: миллий кенгаш (қуйи палата) ва федерал кенгаш (юқори палата) амалга оширади. Миллий кенгашни аҳоли 4 йил муддатга сайлайди. Федерал кенгаш аъзоларини ўлкалар парламентлари (ландтаглар) ўз ваколатлари муддатига (4 — 6 йилга) сайлайдилар. Ижроия ҳокимиятни федерал президент ва у тайинлайдиган федерал канслер бошчилигидаги ҳукумат амалга оширади. Ҳар бир ўлканинг ўз конституцияси ва қонун чиқарувчи органи бор. Ўлкаларнинг ҳуқуқлари чекланган.

Маъмурий бўлиниши

№ Байроғи Герби Федерал ерлар Маъмурий маркази
1. Бургенленд Айзенштадт
2. Каринтия Клагенфурт-ам-Вёртерзе
3. Қуйи Австрия Санкт-Пёлтен
4. Юқори Австрия Линц
5. Залцбург Залцбург
6. Штирия Грац
7. Тирол Инсбрук
8. Форарлберг Брегенц
9. Вена Вена

Табиати

Австрия — асосан тоғли мамлакат. Унинг жанубий қисми Шарқий Алп тоғлари — Юқори Тауэрн (баландлиги 3797 м, Гросглокнер чўққиси) ва Қуйи Тауэрн; шимолий қисми — паст-баланд текисликлардан иборат бўлиб, чекка шимоли-шарқда у Ўрта Дунай паеттекислигига туташиб кетади. Фойдали қазилмалари: нефт, газ, магнезит, қўнғир кумир, темир ва қўрғошин-рух рудалари, графит, ош тузи; бинокорлик материалларининг анчагина захиралари мавжуд.

Иқлими

Иқлими мўтадил. Январнинг ўртача ҳарорати — 1, — 4 °C, июлда 15 °C дан 18 °C гача бўлади. Йилига 500–900 мм, тоғларда 2000 мм гача ёғин ёғади. Асосий дарёси — Дунай ва унинг ирмоқлари (Инн, Траун, Энс, Драва ва бошқалар).

Ички сувлари

Дарёлар анчагина гидроэнергия захираларига эга. Кўллар кўп, уларнинг аксарияти музликлардан пайдо бўлган. Чимли-подзол ва қўнғир ўрмон тупроқлар, жануби-шарқда ишқорсиз подзоллашган қора тупроқлар, тоғларда тоғ-қўнғир, тоғ-ўтлоқ, тоғ-подзоллашган тупроқлар ташкил этади. Австрия майдонининг 40 % га яқини ўрмонзор (дуб, бук, арча, пихта, япроқ баргли дарахтлар). 2000 м баландликда тоғ ўтлоқлари бошланади.

Аҳолиси

Австрия аҳолисининг 99 % — австрияликлар. Словенлар, хорватлар, венгерлар, чехлар, олмонлар, италянлар ҳам яшайди. Расмий тили — немис тили. Аҳолисининг ўртача зичлиги — 1 км2 га 108 киши. Аҳолининг 52 % шаҳарларда яшайди. Энг йирик шаҳарлари: Вена, Грац, Залсбург.

Этимология

Асосий мақола: Австриянинг номи Австриянинг маҳаллий номи, Öстерреич, қадимги олий немис тилидаги Остаррîчи дан олинган бўлиб, у „шарқий шоҳлик“ деган маънони англатади ва биринчи марта 996-йилдаги „Остаррîчи ҳужжатида“ пайдо бўлган. Бу сўз, эҳтимол , Ўрта аср лотин тилидан таржима қилинган. Марчиа ориэнталис маҳаллий (Бавария) лаҳжасига киради.

Австрия 976-йилда яратилган Бавария префектураси эди. „Австрия“ сўзи немисча номининг лотинлаштирилгани бўлиб, биринчи марта ХИИ асрда қайд этилган. Ўша пайтда Австриянинг Дунай ҳавзаси (Юқори ва Қуйи Австрия) Бавариянинг энг шарқий қисми эди.

Ҳукумат ва сиёсат

Австрия парламенти мамлакат пойтахти ва энг кўп аҳолиси бўлган Вена шаҳрида жойлашган . Австрия 1920 йилги Федерал Конституциявий қонун орқали федератив, вакиллик демократик республикага айланди. Тўққиз федерал штатдан иборат Иккинчи Республиканинг сиёсий тизими 1920-йилги конституцияга асосланади, 1929-йилда ўзгартирилган ва 1945-йил 1-майда қайта кучга кирган.

Австрия президенти давлат раҳбари ҳисобланади. Президент тўғридан-тўғри кўпчилик овози билан сайланади, агар керак бўлса, энг кўп балл тўплаган номзодлар ўртасида иккинчи тур ўтказилади. Австрия канслери ҳукумат раҳбари ҳисобланади . Канслер президент томонидан сайланади ва унга парламент қуйи палатасининг партиявий таркиби асосида ҳукуматни шакллантириш вазифаси юкланади.

Ҳукумат президент фармони билан ёки парламентнинг қуйи палатаси — Миллиятга ишончсизлик вотуми билан лавозимидан четлатилиши мумкин . Авваллари Австрияда президент ва парламент учун овоз бериш мажбурий эди. Мажбурлаш 1982-йилдан 2004-йилгача босқичма-босқич бекор қилинди.

Австрия парламенти икки палатадан иборат. Миллийратнинг таркиби (183-ўрин) ҳар беш йилда бир марта (ёки Миллийрат федерал канслернинг илтимосига биноан федерал президент томонидан ёки Миллийратнинг ўзи томонидан тарқатиб юборилганда) умумий сайлов орқали аниқланади, унда ҳар бир фуқаро ўз сайловларида қатнашади. 16 ёшга тўлган овоз бериш ҳуқуқига эга . Овоз бериш ёши 2007-йилда 18 ёшдан туширилди.

Федерал сайловларда (Натионалрацwаҳлен) барча партиялар учун мандатларни пропорционал тақсимлашда иштирок этиш учун умумий 4% овоз тўплаш чегараси мавжуд бўлса-да , 43 та ҳудудий сайлов округларидан бирида бевосита депутатликка сайланиш имконияти сақланиб қолмоқда. Директмандат).

Натионалрат Австрияда қонунчилик жараёнида устунлик қилувчи палата ҳисобланади. Бироқ, парламентнинг юқори палатаси, Бундесрат, чекланган вето ҳуқуқига эга (Миллийрат — деярли барча ҳолларда — охир-оқибат, тегишли қонун лойиҳасини иккинчи марта овоз бериш орқали қабул қилиши мумкин; бу Беҳаррунгсбесчлусс деб аталади, лит. „овоз қатъиятлилик“). 2003-йил 30-июнда конституцияни ислоҳ қилишни кўриб чиқиш учун Öстерреич-Конвент деб номланган конституциявий конвенция чақирилди, бироқ Миллий партиянинг учдан икки қисми, конституцияга ўзгартиришлар киритиш учун зарур бўлган чегара ёки ислоҳот.

Икки палатали парламент ва ҳукумат тегишли равишда қонун чиқарувчи ва ижро этувчи ҳокимиятларни ташкил қилса, судлар Австрия давлат ҳокимиятининг учинчи тармоғи ҳисобланади. Конституциявий суд (Верфассунгсгеричцҳоф) Конституцияга мос келмайдиган қонунлар ва қарорларни бекор қилиш ваколати туфайли сиёсий тизимга катта таъсир кўрсатади. 1995 йилдан бошлаб, Эвропа Суди Эвропа Иттифоқи қонунларида белгиланган барча масалалар бўйича Австрия қарорларини бекор қилиши мумкин. Австрия Инсон ҳуқуқлари бўйича Эвропа судининг қарорларини ҳам амалга оширади, чунки Инсон ҳуқуқлари бўйича Эвропа конвенцияси Австрия конституциясининг бир қисмидир.

2006 йилдан бери

Баллҳаусплатздаги Федерал канцлер 2006-йил октябр ойида бўлиб ўтган умумий сайловлардан сўнг , Социал-демократик партия (СПÖ) энг кучли партия сифатида пайдо бўлди ва Австрия Халқ партияси (ÖВП) олдинги сўровларда тахминан 8% ютқазиб, иккинчи ўринни эгаллади. Сиёсий воқелик икки йирик партиядан бирортасига кичикроқ партиялар билан коалиция тузишни тақиқлаган. 2007-йил январ ойида Халқ партияси ва СПÖ канслер сифатида социал-демократ Алфред Гузенбауэр билан катта коалиция туздилар . Бу коалиция 2008-йил июн ойида тарқалди.

2008-йил сентябр ойида бўлиб ўтган сайловлар иккала асосий партияни (СПÖ ва ÖВП) янада заифлаштирди, аммо улар бирга 70% овозга эга бўлишди, Социал-демократлар эса бошқа партиядан бир оз кўпроқ овозга эга. Улар канслер сифатида социал-демократлардан Вернер Файман билан коалиция туздилар . Яшиллар партияси 11% овоз билан учинчи ўринни эгаллади. ФПÖ ва марҳум Ёрг Хайдернинг янги партияси Австрия келажаги учун алянси сиёсий ўнгда, сайловлар давомида мустаҳкамланди, аммо бирга 20% дан кам овоз олди. 2008’йил 11-октябрда Ёрг Хайдер автоҳалокатда вафот этди.

2013-йилги қонунчилик сайловларида Социал -демократик партия 27% овоз ва 52 ўрин олди; Халқ партияси 24% ва 47 ўринга эга бўлиб, ўринларнинг кўпчилигини бирга назорат қилади. Озодлик партияси 40 ўрин ва 21 фоиз овоз олган бўлса, Яшиллар 12 фоиз ва 24 ўринга эга бўлди. Икки янги партия, Стронач ва НЕОС, 10% дан кам овоз ва мос равишда 11 ва тўққиз ўрин олди.

2016-йил 17-майда социал-демократлар партиясидан (СПÖ) Кристиан Керн янги канслер сифатида қасамёд қилди. У консерватив Халқ партияси (ÖВП) билан „катта коалиция“да бошқарувни давом эттирди. У собиқ канслер, Вернер Файманн истеъфога чиққанидан сўнг, СПÖ дан ҳам бу лавозимни эгаллади. 2017-йил 26-январда Александр Ван дер Беллен Австрия президентининг энг тантанали, аммо рамзий аҳамиятли роли сифатида қасамёд қилди.

2017-йил баҳорида Буюк Коалиция парчаланганидан сўнг, 2017-йил октябрида навбатдан ташқари сайловлар эълон қилинди . Австрия Халқ партияси (ÖВП) ўзининг янги ёш раҳбари Себастян Курц билан 31,5% овоз ва 183 ўриндан 62 тасини қўлга киритиб, Миллий кенгашдаги энг йирик партия бўлди. Социал-демократик партия (СПÖ) 52 ўрин ва 26,9% овоз билан 51 ўрин ва 26 фоизни олган Австрия Озодлик партиясидан (ФПÖ) бироз олдинда бўлиб, иккинчи ўринни эгаллади. НЕОС 10 ўрин (5,3% овоз) билан тўртинчи ўринни эгаллади ва ПИЛЗ (кампания бошида Яшиллар партиясидан ажралиб чиққан) биринчи марта парламентга кирди ва 8 ўрин ва 4,4% билан бешинчи ўринни эгаллади. 3,8 фоиз овоз билан 4 фоизлик чегарани босиб ўтди ва парламентдан чиқариб юборилди ва барча 24 ўрнини йўқотди. ÖВП ФПÖ билан коалиция тузишга қарор қилди. Янги канслер Себастян Курз бошчилигидаги марказий ўнг қанот ва ўнг қанот популистик партияси ўртасидаги янги ҳукумат 2017-йил 18-декабрда қасамёд қилди, аммо коалицион ҳукумат кейинчалик „Ибиза“ коррупция можароси фонида қулаб тушди ва янги сайловлар 2019-йил 29-сентябрга белгиланди. Сайловлар бошқа сайловларга олиб келди. 2020-йил 7-январда Курз билан канслер сифатида қасамёд қилган, қайта тикланган (13,9 фоиз) Яшиллар билан коалицион ҳукумат тузган Австрия Халқ партияси (ÖВП) кўп ғалаба қозонди (37,5 фоиз).

2021-йил 11-октабрда канслер Себастян Курз коррупсия можароси сабаб бўлган босимдан сўнг истеъфога чиқди. Унинг ўрнига канслер лавозимини ÖВП ташқи ишлар вазири Александр Счалленберг эгаллади. Ҳукмрон Халқ партияси билан боғлиқ коррупция можаросидан сўнг, Карл Нехаммер 2021-йил 6-декабрда қасамёд қилганидан сўнг икки ой ичида Австрия учинчи консерватив канслер лавозимини эгаллади. Унинг ўтмишдоши Александр Шалленберг икки ойдан камроқ вақт ўтиб идорани тарк этган эди. ÖВП ва Яшиллар бирга бошқарувни давом эттирдилар.

Ташқи алоқалалар

Асосий мақола: Австриянинг ташқи алоқалари

Европа Парламенти : Австрия Эвропа Иттифоқининг 27 та аъзосидан биридир.

1955-йилги Австрия Давлат шартномаси Иккинчи жаҳон урушидан кейин Австриянинг босиб олинишини тугатди ва Австрияни мустақил ва суверен давлат сифатида тан олди. 1955-йил 26-октябрда Федерал Ассамблея конституциявий моддани қабул қилди, унда „Австрия ўз ихтиёри билан абадий бетарафлигини эълон қилади“. Ушбу қонуннинг иккинчи бўлимида „Австрия келажакда ҳеч қандай ҳарбий иттифоқларга қўшилмайди ва ўз ҳудудида ҳеч қандай хорижий ҳарбий базалар ўрнатилишига рухсат бермайди“ деб таъкидланган. Ўшандан бери Австрия ўзининг ташқи сиёсатини бетарафлик асосида шакллантирди, лекин Швейцариянинг бетарафлигидан анча фарқ қилади.

Австрия Совет Иттифоқи қулагандан сўнг ўзининг бетарафлик таърифини қайта кўриб чиқишни бошлади , 1991-йилда БМТ томонидан Ироққа қарши санксияланган ҳаракатлар учун ҳавода парвоз қилиш ҳуқуқини берди ва 1995-йилдан бошлаб Эвропа Иттифоқининг умумий ташқи ва хавфсизлик сиёсатида иштирок этишни ривожлантирди. Шунингдек, 1995-йилда у НАТОнинг „Тинчлик йўлида ҳамкорлик“ дастурига қўшилди (гарчи у Россия қўшилгандан кейингина эҳтиёт бўлган бўлса ҳам) ва кейинчалик Боснияда тинчликпарварлик миссияларида қатнашди. Шу билан бирга, 1955-йилдаги „Бетарафлик тўғрисида“ги Конституциявий қонуннинг ягона қисми Австрияда хорижий ҳарбий базаларга рухсат бермасликдир. Австрия БМТнинг Ядро қуролини тақиқлаш шартномасини имзолади, унга НАТОнинг барча аъзолари қарши чиқди.

Австрия Иқтисодий Ҳамкорлик ва Тараққиёт Ташкилоти ва бошқа халқаро иқтисодий ташкилотларда иштирок этишга катта аҳамият беради ва Европада Хавфсизлик ва Ҳамкорлик Ташкилотида (ЭХҲТ) фаол рол ўйнади . ЭХҲТда иштирок этувчи давлат сифатида Австриянинг халқаро мажбуриятлари АҚШ Хелсинки комиссияси мандати остида назорат қилинади .

2022-йил декабр ойида Австрия Болгария ва Руминиянинг Шенген ҳудудига қўшилишига тўсқинлик қилди. Икки мамлакатда Австрия ветоси катта норозиликка сабаб бўлди. Баҳсли овоз бериш туфайли Руминия Венадаги элчисини чақириб олди. Руминия фуқароларига ҳукумат Австрияга чанғи учиш учун бормасликни тавсия қилди ва Австриянинг ОМВ ва Раиффеисен каби компанияларига қарши бойкот бошланди. 2024-йил 9-декабрдан бошлаб Австрия ветосини бекор қилди, бу Руминия ва Болгарияга 2024-йил 1-январда Шенген эркин саёҳат зонасининг бир қисми бўлишига рухсат берди.

Ҳарбий

Асосий мақола: Австрия қуролли кучлари

Австрия армиясининг Леопард 2 асосий жанговар танки Австрия Қуролли Кучларининг ишчи кучи (австр. немисча: Бундешеэр) асосан ҳарбий хизматга таянади . Ўн саккиз ёшга тўлган ва яроқли деб топилган барча эркаклар олти ойлик мажбурий ҳарбий хизматни ўташи, кейин эса саккиз йиллик захира мажбуриятини ўташи керак. Ўн олти ёшга тўлган эркаклар ҳам, аёллар ҳам ихтиёрий хизмат қилиш ҳуқуқига эга. Виждонан эътироз билдириш қонуний жиҳатдан қабул қилинади ва бу ҳуқуқни даъво қилганлар ўрнига институционал тўққиз ойлик фуқаролик хизматини ўташлари шарт . 1998-йилдан бери кўнгилли аёлларга профессионал ҳарбий бўлишга рухсат берилди.

Бундешернинг асосий тармоқлари қуруқликдаги кучлар, ҳаво кучлари, халқаро миссиялар ва махсус кучлардан иборат Қўшма кучлар (Қуролли кучлар қо'мондонлиги, СКФüКдо), Бирлашган миссияни қо'ллаб-қувватлаш қо'мондонлиги (КдоЭУ) ва Бирлашган қо'мондонликни қо'ллаб-қувватлаш маркази (ФüУЗ) ёнида. Австрия денгизга чиқа олмайдиган мамлакат ва денгиз флоти йўқ.

Австрия ҳаво кучларининг Эурофигҳтер Тйпҳоон қирувчи самолёти- кучли механизм ҳисобланади.

2012-йилда Австриянинг мудофаа харажатлари ялпи ички маҳсулотининг тахминан 0,8 фоизини ташкил этди. Армияда ҳозир 26 000 га яқин аскар бор, улардан 12 000 га яқини муддатли ҳарбий хизматчилардир. Австрия президенти давлат раҳбари сифатида Қуролли кучларнинг бош қўмондони ҳисобланади. Австрия Қуролли Кучлари қўмондонлиги 2020-йил май ҳолатига кўра мудофаа вазири томонидан амалга оширилади.: Клаудия Таннер.

Совуқ уруш тугаганидан бери, ва энг муҳими, Австрия ва унинг Шарқий блокдаги қўшниларини (Венгрия ва собиқ Чехословакия) ажратиб турувчи собиқ қаттиқ қўриқланадиган " темир парда " олиб ташланганидан бери Австрия ҳарбийлари Австрия чегарачиларига чегарани олдини олишга ҳаракат қилмоқдалар. ноқонуний муҳожирлар томонидан ўтиш . Ушбу ёрдам Венгрия ва Словакия 2008-йилда Европа Иттифоқининг Шенген ҳудудига қўшилиши билан якунланди, шартнома давлатлари ўртасидаги „ички“ чегара назоратини бекор қилиш учун барча мақсадлар ва мақсадлар учун. Айрим сиёсатчилар бу миссияни узайтиришга чақиришди, бироқ бунинг қонунийлиги қаттиқ баҳсли. Австрия конституциясига мувофиқ, қуролли кучлар фақат чекланган миқдордаги ҳолатларда, асосан мамлакатни ҳимоя қилиш ва миллий фавқулодда вазиятларда, масалан, табиий офатлар натижасида ёрдам бериш учун жойлаштирилиши мумкин. Улар фақат алоҳида ҳолларда ёрдамчи полиция кучлари сифатида ишлатилиши мумкин.

Ўзининг доимий бетарафлик мақоми доирасида Австрия БМТ бошчилигидаги тинчликпарварлик ва бошқа гуманитар миссияларда қатнашиш анъанасига эга. Австрия кучларининг табиий офатларга ёрдам кўрсатиш бўлими (АФДРУ), хусусан, фуқаролик мутахассислари (масалан, қутқарув итлари билан шуғулланувчилар) билан яқин алоқада бўлган кўнгиллилар бўлинмаси тез (стандарт жойлаштириш вақти 10 соат) ва самарали САР бирлиги сифатида обрўга эга. Ҳозир }Австрия кучларининг катта контингентлари Босния ва Косовода жойлаштирилган.[иқтибос келтириш керак] 2024-йилги Глобал тинчлик индексига кўра , Австрия дунёдаги энг тинч давлатлар орасида учинчи ўринда туради.

Маъмурий бўлинмалар

Асосий мақола: Австриянинг федерал давлатлари

Австрия — тўққиз федерал штатдан ташкил топган федератив республика (австр. немисча: Бундеслäндер). Федератив штатлар туманлар (Безирке) ва қонуний шаҳарларга (Статутарстäдте) бўлинади . Туманлар муниципалитетларга (Гемеинден) бўлинган . Қонун билан белгиланган шаҳарлар туманлар ва муниципалитетларга бошқача тарзда берилган ваколатларга эга. Вена ҳам шаҳар, ҳам федерал штат эканлиги билан ажралиб туради. Европа Комиссиясининг Таржима бўйича Бош Директорати федерал штатларни вилоятлар деб атайди .

Маъмурий бўлиниш

Бургенланд

Каринтия

Қуйи Австрия

Юқори Австрия

Залсбург

Штирия

Тирол

Тирол

Ворарлберг

Вена

Федерал давлат Капитал Майдони

(кв км)

Аҳоли

(2017-йил 1-январ)

Км2 учун зичлик ЯИМ (миллиард эвро)

(2022 Эуростат)

Аҳоли жон бошига ЯИМ
Бургенланд Эйзенштадт 3965 291 942 73.6 10.454 34 900
Каринтия Клагенфурт 9536 561 077 58.8 24.755 43 600
Қуйи Австрия Санкт-Полтен 19,178 1 665 753 86.9 71.757 41 900
Залсбург Залсбург 7154 549 263 76.8 33.330 58 900
Штирия Граз 16 401 1 237 298 75.4 56.152 44 600
Тирол Инсбрук 12 648 746,153 59,0 39.328 51 200
Юқори Австрия Линз 11 982 1 465 045 122.3 76.780 50 700
Вена 415 1 867 582 4500 110.992 56 600
Ворарлберг Брегенз 2601 388 752 149.5 23.588 58 300

Тарихи

Ҳозирги Австрия ҳудудидаги дастлабки инсон излари палеолит замонларига бориб тақалади. Милоддан аввалги И асрдан бошлаб бу ерда турли қабилалар, асосан келтларнинг авлодлари яшаган. Милоднинг ВИ аср охирларида Австрия ғарбига баварияликларнинг герман қабиласи, марказий ва шарқий қисмларига славян қабилалари (асосан словенлар) кўчиб келиб ўрнашди. ВИИИ аср охирларида Австрия Франк давлати таркибига, бу давлат бўлингандан кейин (843-йил), Шарқий Франк қироллиги (Германия) таркибига кирди. Х асрнинг 2-ярмида барпо этилган Бавария Шарқий маркаси Австрия давлатига асос солди. 1156-йилдан бошлаб Австрия „Муқаддас Рим империяси“ таркибидаги герсоглик. ХИИ аср охиридан ХИВ асргача Австрия герсоглари Штирия, Каринтия, Крайня, Тиролни қўшиб олдилар. Айниқса 1282-йилда Габсбурглар сулоласи қарор топгач, Австрия герсоглари Жанубий Германиянинг энг қудратли ҳукмдорларига айландилар. ХВИ асрда Габсбурглар Чехия, Силезия, Ғарбий Венгрияни ва жанубий славян ерларининг бир қисмини қўлга киритдилар. ХВИИИ асрда бутун Венгрия, Трансилвания, Хорватия, Жанубий Нидерландия, қисман Италия ерлари, Банат, Словениянинг бир қисми, Шимолий Босния, поляк, румин ва украин ерларининг бир қисми Австрия ҳокимияти остига ўтди. Буюк франсуз инқилоби йилларида Австрия инқилобий Франсияга қарши юриш ташаббускорларидан бири, Наполеон урушлари даврида Франсияга қарши коалициялар қатнашчиси бўлди. 1804-йилдан Австрия — империя. Австрия — Муқаддас иттифоқ ташкилотчиларидан бири. 1848-йил мартда Австрия империяси ўлкаларида буржуадемократик инқилоби содир бўлди[11]. 1859-йилги Австрия-Италия-Франсия уруши ва 1866-йилги Австрия-Пруссия урушидаги мағлубият унинг Германия давлатига таъсири йўқолишига олиб келди. 1867-йилда Австрия империяси дуалистик (қўш) монархия — Австрия-Венгрияга айланди. биринчи жаҳон урушида у Германия иттифоқчиси бўлиб қатнашди. 1918-йили ноябрда буржуа-демократик инқилобининг ғалабаси туфайли Австрия-Венгрия бир неча мустақил давлатга бўлиниб кетди, жумладан Австрия ҳам республика деб эълон қилинди. 1919-йилги Сан-Жермен сулҳ шартномасида Австриянинг чегаралари белгилаб берилди. 1929–1933 йиллар жаҳон иқтисодий инқирози даврида Австрияда реаксиянинг хуружи кучайди. 1933-йилда парламент тарқатиб юборилди, матбуот ва йиғилишлар эркинлиги бекор қилинди. 1934-йилда қўзғолон кўтарган халқ (Вена, Линс ва бошқа шаҳарлар) уч кун мобайнида фашист тўдаларга ва ҳукумат қўшинларига қуролли қаршилик кўрсатди. 1938-йилда фашистлар Германияси Австрияни қўшиб олди. 1945-йил баҳорида Австрия гитлерчилар зулмидан халос этилди. 1945–1955 йилларда Австрия ҳудудида собиқ, СССР, АҚШ, Буюк Британия, Франсия қўшинлари турди. 1955-йилда мустақил ва дсмократик Австрияни қайта тиклаш тўғрисида Давлат шартномаси тузилди. Ўша йили Австрия парламента доимий бетарафлик тўғрисидаги қонунни қабул қилди. 1955-йилдан Австрия — БМТ аъзоси. 1992-йилда Австрия билан Ўзбекистон Республикаси ўртасида дипломатия муносабатлари ўрнатилди. Миллий байрами: 26-октабр — бетарафлик куни (1955).

Сиёсий партиялари, касаба уюшмалари

Венадаги Австрия парламенти

Австрия социал-демократик партияси, 1889-йилда тузилган; Австрия халқ партияси, 1915-йилда тузилган; Австрия озодлик партияси, 1955-йилда тузилган; „Яшил муқобил“ партияси, 1987-йилда тузилган; „Либерал форум“ партияси, 1993-йилда тузилган. Австрия касаба уюшмалари бирлашмаси, 1945-йилда тузилган; Халқаро аркин касаба уюшмалари конфедерациясига киради[12].

Хўжалиги

Австрия — юксак даражада ривожланган индустриал-аграр мамлакат. Ялпи ички маҳсулотнинг 36,3 % саноатда ва 2,8 % қишлоқ хўжалиги ва ўрмон хўжалигида ҳосил қилинади. Австрия иқтисодиётида йирик чет эл корпорациялари муҳим рол ўйнайди. Ўгир саноатнинг бир қанча тармоқлари мамлакат ихтиёрига олинган. Четга кўп маҳсулот чиқарилади.

Саноати

Австрия энергетикаси гидроресурслар ва асосан четдан келтириладиган кўмир негизига қурилган. Кончилик саноати тармоқлари орасида магнезит (Штирия, Каринтия), темир рудаси (Айзенерс), полиметалл рудалар, нефт ва газ қазиб олиш катта аҳамиятга эга. Саноатнинг асосий тармоқлари — машинасозлик ва металлсозлик (кончилик, металлургия ва хўжаликнинг бошқа тармоқлари, транспорт воситалари ва шаҳрик.лар учун асбоб-ускуналар ишлаб чиқаради). Металлургия, кимё, нефт кимёси, ёғочсозлик, қоғоз, енгил (тўқимачилик, поябзал, тикувчилик) ва озиқ-саноат марказлари — Вена, Линс, Грац.

Қишлоқ хўжалиги

Қишлоқ хўжалигида интенсив чорвачилик етакчи ўринда туради. Фермалар кўп, таъминот-сотиш ва матлубот кооперацияси шохобчаси ривожланган. Австрия асосан тоғли ўлка бўлишига қарамай, унинг 20 % ҳайдаладиган ерлар, 28,8 % яйлов ва пичанзорлардир. Қора-мол, чўчқа, қўй, эчки боқилади. Асосий экинлари: ғалла–буғдой, арпа; техника экинлари — қанд лавлаги. Хашаки экинлар, мева, узум етиштирилади. Асосий қишлоқ хўжалиги ўлкалари — Қуйи Австрия, Юқори Австрия, Бургенланд ва Штирия.

Транспорти

Бомбардиэр Талент

Темир йўлларнинг узунлиги — 6,4 минг км. Магистрал газ қувурлари — 1,8 минг км. Автомобил ва ҳаво транспорти ҳам ривожланган. Дунайда кемалар қатнайди. Асосий порти ва муҳим халқаро аэропорти — Вена ҳисобланади.

Ташқи савдоси

Австрия машиналар, асбоб-ускуна, ёғоч материаллар, графит, азотли ўғитлар, металл буюмлар, электр энергия ва халқ истеъмол молларини четга чиқаради. Хом ашё[13] анд тҳе аcқуиситион оф Банcа Cомерcиалă Ромâнă бй Эрсте Гроуп фор 3.7 бил. ЭУР ин 2005[14]., ёқилғи, озиқ-овқат маҳсулотларини четдан олади. Ғарбий Европа мамлакатлари орасида ташқи савдо муомаласининг кўп қисми Германияга тўғри келади[15]. Хорижий сайёхлик кўпгина даромад келтиради. Пул бирлиги — Австрия шиллинги[16].

Тиббий хизмати

Австрияда 77600 дан зиёд ўринли касалхоналар бор; барча ихтисосликлардаги 28565 шифокор тиббий ёрдам кўрсатади. Шифокорларни Вена, Грац ва Инсбрук унститутларининг тиббиёт факултетлари етиштириб беради. Хушманзара Баденбай-Вин, Бад-Ишл, Бад-Шаллербах, Бадгаштайнда турли курортлар жойлашган[17] .

Маорифи, илмий ва маданий-маърифий муассасалари

Австрияда 1966-йилдан умумий 9 йиллик таълимни жорий этиш бошланган. Австрия мактаблари ва бошқа турдаги ўрта ўқув юртларида 1 млн. дан ортиқ ўқувчи, олий ўқув юртларида 205600 талаба ўқийди, 14 минг ўқитувчи ишлайди. Энг йирик олий ўқув юртлари: Вена, Грац, Залсбург, Инсбрукдаги унститутлар, Вена, Грацдаги техника унститутлари. Австрия Фанлар академияси мавжуд. Кутубхоналари: Венадаги Миллий кутубхона, Фанлар Академияси ва Вена унститути кутубхоналари; музейлари: Тасвирий санъат академиясининг бисоти, Австрия галереяси, Бадиий-тарих музейи, Бетховен, Гайдн, Моцарт, Шуберт музейлари ва бошқалар.

Матбуоти, радиоэшиттириши, телекўрсатуви

Австрияда бир қанча кундалик газета ва бошқа даврий ахборот нашрлари чиқади. Энг машҳур нашрлари: „Винер сайтунг“ („Вена газетаси“, 1703-йилдан), „Вирцҳафт“ („Иқтисодиёт“, 1945-йилдан), „Курир“ („Дастёр“, 1954-йилдан); асосий журналлари: „Эстеррайҳише монацхефте“ („Австрия ойномаси“, 1945-йилдан), „Золидаритет“ („Бирдамлик“). Ахборот агентлиги — Аустрия прессе агентур — аксиядорлик жамияти, 1946-йил ташкил этилган. Радио ва телекўрсатув „Эстеррайҳишер Рундфунк“ („Австрия радиоси ва телевидениеси“) давлат ташкилоти томонидан назорат қилинади. 399 радиостансиясидан эшиттиришлар олиб борилади. Телекўрсатув 1956-йилдан буён ишлайди.

Адабиёти

Австрия адабиёти ИХ—ХИ асрларда вужудга кела бошлаган. Унда лотин тилидаги линий шеърият устун эди. Шоира Ава ва ҳажвчи шоир Генрих фон Мелк немис тилида ёза бошлашган. ХИИ аср охирларида қаҳрамонликни мадҳ этувчи эпослар („Нибелунглар тўғрисида қўшиқ“) яратилди. Бу даврга келиб Вена миннезанг деб аталган сарой рицарлик шеърияти марказита айланди. В. фон дер Фогалнейде энг атоқли миннезингер эди. Бюргерлик вужудга келган даврда Австрия адабиётида мухолифлик руҳидаги ҳажвчилик кучайди. 13– ХИВ асрлардаги таниқли ҳажвчилар: „Поп Амис“ шванк (жанр тури)лар тўпламининг муаллифи Штриккер, шоирлардан Вернер-Садовник ва Г. Тейхнер. 14 — ХВИ асрларда гуманистлар И. Фон Ноймаркт, И.фон Заац, К.Селтис фаолияти диққатга сазовор. Габсбурглар монархияси ва католик черковни мадҳ этувчи ХВИИ аср адабиёти ва театри халққа бегона ва тушунарсиз эди. Ҳажвчи Абраҳам а Санта Клара ва Вена халқ драмаси намояндалари (Й. Стра-ницкий ва бошқалар)нинг асарлари халқ орасида машҳур эди. Австрия адабиёти ХВИИИ аср охири ва ХИХ асрда ғоят гуллаб-яшнади. Энг яхши асарларда Европа маърифатпарварлиги олий ғоялари акс эттирилди. Вена халқдрамаси ва ҳажвчилик йўли анъаналарини Ф. Раймунд, И. Нестрой, А. Блумауэр давом эттиришди. Айни вақтда классицизм ва романтизм ривожланиб борди. К. Пихлер, И. Н. Фогл, Н. Ленау ижодида романтик оҳанглар ва миллий-ватанпарварлик ғоялари устунлик қилди. ХИХ аср охири — ХХ асрбошлари адабиётида бир қанча натурачилик ва суб’эктивчилик руҳидаги импрессионизм, неоромантизм, символизм, экспрессионизм каби оқимлар юзага келди. Шу оқимлар айрим намояндаларининг асарларида ижтимоий танқидий оҳанглар янгради. Г.фон Гофманстал, А. Шницлер, А.Рода-Рода, Р. М. Рилке, Г. Тракл, Ф. Верфел, П. Алтенберг, Г. Бар, Ф. Кафка ўз даврининг нуқсонларини қоралаганлар. Б. фон Зутнер ва К. Краус асарларида милитаризмга қарши ошкора норозилик билдирилган. Биринчи жаҳон уруши йилларида ва ундан кейин адабиёт майдонига келган шоирлар: А. Вилдганс, А. Пецолдтуб халқчиллик ғояларини кўтариб чиқишди. К. Э. Франсоз, С. Свейг, Р. Музил, Й. Рот, Г. Сурмюлен, Г. Брох, Ф. Брукнер урушга қарши рухда асарлар яратишди. А. Германия томонидан қўшиб олингач (аншлюз), айрим тараққийпарвар ёзувчилар (Й. Рот, Р. Музил, С. Свейг ва бошқалар) мамлакатдан бош олиб кетишга мажбур бўлдилар, баъзилари (Ю. Зойфер, А. Кёниг) фашизм зиндонларида ҳалок бўлдилар. Мамлакат фашизмдан озод бўлгач, Австрия адабиётининг асл намояндалари миллий маданиятни янада ривожлантиришга ҳисса қўшдилар. Э. Пристер. Г. Леберт, Ф. Т. Чокор, Х. Гупперт, Х.фон Додерер, И. Бахман, М. Вид, Ф. Каин, А. Лернет-Холения сингари шоир ва ёзувчилар шулар жумласидандир.

Меъморлиги

ХИ асрдан ХИИИ аср бошларигача Австрия меъморлигида романтик услуб ҳукмрон бўлди (Гурке ва Зеккаудаги базилика, Венадаги авлиё Стефан соборининг ғарбий тарзи). 13 — 15 асрларда готика расм бўлди (Хейлигенкрейс ва Светлдаги черковларнинг хорлари, Венадаги Стефан собори). Австриядаги Уйгониш даври (ХВ—ХВИ аср)да эркерли (ойнаванд), пешайвонли уйлар, қаср тоифасидаги саройлар қурилди. 17–18 асрларда Вена, Залсбург, Линсда барокко услубида шаҳар ташқарисидаги қароргоҳлар, монастирлар, сарой ва черковлар қурилди (Шенбрунн саройлари мажмуаси, 1695, меъмор И. Б. Фишер фон Эрлах; Белведер, 1714 — 1723, меъмор Л. Хилдебрандт). ХИХ аср 1-ярми меъморлиги учун классицизм, ХИХ аср 2-ярми меъморлиги учун эклектика ва модерн хос бўлди. Замонавий иншоотлар орасида Венадаги Штадтхалле шаҳар зали (1955–1958, меъмор Р. Райнер) ва бошқалар бор.

Тасвирий санъати

Австрия ҳудудида „Виллендорф Венераси“ деб аталган палеолитик ҳайкал (қадимги тош даври), неолит кулолчилиги ва бронза буюмлар (янги тош даври) топилган; маҳаллий ҳайкалтарошлик ва рассомлик намуналари (милоддан аввалги И аср милоднинг В асри) сақланиб қолган. Гурке ва Зеккаудаги собор деворларига солинган расмлар, шунингдек витражлар, 115 релефлар, миниатюраларда романтик услуб кўриниб туради (11 –ХИИИ асрлар). ХВ асрдан бошлаб Австрия санъатида уйғониш даврининг инсонпарварлик белгилари пайдо бўлди (ҳайкалтарош Я. Кашауэр, рассом М. Пахер). 17 — ХВИИИ асрларда барокко услубининг ривожланиши билан Австрия санъати катта аҳамият касб этади (Б. Пермозер, Г. Р. Доннер, Ф. К. Мессершмидтнинг манзара ҳайкаллари, Ф. А. Маулберч рангтасвири, Вена чинниси). Портрет ранг-тасвирида классицизм таъсири сезилади (И. Б. Лампи, И. Грасси). ХИХ асрда романтизм (М. Швинд) ва бидермаер (Ф. Валдмюллер, М. Даффингер) ёйилди. Х. Маккарт ижодига дабдабали салон услуби хосдир. 1898-йилдан Вена Сесессиони жамияти модернчи рассомлар (Г. Климт, А. Кубин)ни бирлаштирди. ХХ аср бошларида экспрессионизм (О. Кокошка) юзага келди. Ҳозирги замон санъатида абстраксионизм (Ф. Вотруба) ва сюрреализм (Э.Фукс, Й. Добровский ва бошқалар) билан бир қаторда реалистик анъаналар давом этмоқда.

Мусиқаси

Ўрта асрлардан бошлаб сайёҳ мусиқачилар, шпилманлар, вагантлар (қочоқ талабалар, ишқий, ҳазил қўшиқ ижрочилари) халқ мусиқа маданиятининг намояндалари бўлган. ХВИИ асрда халқ мусиқа театри (зингшпил), камер мусиқаси ва симфония вужудга келди. ХВИИИ асрнинг 2-ярмида Вена классик мактаби шаклланди (Й. Гайдн, В. А. Моцарт ва Л. Бетховен). К. В. Глюк унинг энг яқин ўтмишдоши эди. ХИХ асрнинг 1-ярмида Ф. Шуберт А. мусиқасида романтик оқимга асос солди, бал мусиқаси ғоят машҳур бўлди (Й. Ланвер, Штрауслар оиласи), Вена опереттаси қарор топди |Й. Штра-ус (ўғил), Ф. Зуппе, К. Селлер]. И. Брамс ва А. Брукнер ижодида симфоник мусиқа юксак даражага кўтарилди. ХХ аср бошларида атоқли симфониячи Г. Малер ижод этди. Ф. Шрекер опера жанрида ишлади. ХИХ аср охирида Янги Вена мактаби юзага келди (А. Шёнберг, А. Берг, А. Веберн). Ҳозирги замон Австрия мусиқасида янги классисизмдан тортиб модернизмгача бўлган турли оқимлар мавжуд. Композитор Й. Маркс романтик реализм деб аталган ўз мактабини яратди, унинг шогирдлари — А. Кауфман, Ф. Вилдханс, ижрочилар орасида — дирижёрлар Г. Караян, К. Бём, яккахонлар орасида Э. Шварскопф, Г. Теппер, И. Меттерних ва бошқа Мусиқа жамоалари: Венада — Вена давлат операси, Халқ операси („Фолксопер“), Камер театри, учта симфоник оркестр, Вена ўғил болалар хори, Грацда — опера; Залсбургда 1841-йилдан Моцартеум — халқаро моцарцҳунослик маркази ишлаб турибди. Мазкур уччала шаҳарда мусиқа ва драма санъати академиялари бор.

Театри

Австрияда театр ХВИ асрда вужудга кела бошлади (ҳаваскор актёрларнинг сайёр труппалари). ХВИИ—ХВИИИ асрларда сарой ва мактаб театрлари бўлган. 1712-йилда Венада дастлабки доимий театр, 1741-йилда Бургтеатр, 1788-йилда „Ёзефштадт-театр“га асос солинди. Сўнгги театр ХХ асрнинг 20–30-йилларида санъатда илғор рол ўйнади (1924–1938-йилларда унга М. Рейнҳардт раҳбарлик қилди). 1945-йилдан „Бургтеатр“ Австриянинг етакчи театри бўлиб қолди[18].

Киноси

Австриянинг биринчи бадиий филми — „Босқичдан босқичга“ (1908, режиссор Х. Ханус). 1920–1924 йиллар Австрия киносининг ўнгланиш даври бўлди (хусусан, режиссор А. Корд филмлари). Австрия кинематографиясининг янги равнақи 1946-йилдан бошланди („Олис йўл“ филми, режиссор Э. Хеш).

Вена шаҳридаги Опера театри биноси

50–60-йилларда мусиқали биографик филмлар, ревю-филмлар („Қаҳрамонлик симфонияси“, „Дунай фарзандлари“, „Сўнгги ҳаракат“) чиқарилди. Таниқли режессорлар В. Форст, А. Квендлер; актёрлар П. Вессели, М. Андергаст, Р. Шнайдер, Максимилиан ва Мария Шеллар А. кино арбобларидир[19].

Манбалар

  1. ↑ „Тотал популатион – Ат 1 Жануарй“. СТАТИСТИК АУСТРИА (2012-йил 1-январ). 2011-йил 21-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 22-январ.
  2. ↑ "Австрия тарихи" . аустриа.инфо . 2024-йил 8-июнида олинди .
  3. ↑ "Австрия мамлакат профили" . ББC Неwс . 2012-йил 16-март . 2024-йил 8-июнида олинди .
  4. ↑ [www.гесчичтеwики.wиэн.гв.ат „"Австрия-Венгрия".“] (8-июн, 2024-йил .). 8-июн, 2024-йил .да асл нусхадан [www.гесчичтеwики.wиэн.гв.ат архивланган]. Қаралди: 8-июн, 2024-йил ..
  5. ↑ Австрия Республикаси мамлакат Конституциясига мувофиқ де-юре ярим президентлик ҳуқуқига эга; бироқ амалда у о'зини конституциявий конвенция бо'йича парламент республикаси каби тутади. 
  6. ↑ Австрия Республикаси мамлакат Конституциясига мувофиқ де-юре ярим президентлик ҳуқуқига эга ; бироқ амалда у ўзини конституциявий конвенция бўйича парламент республикаси каби тутади
  7. ↑ "Австрия" . Жаҳон фактлар китоби . Марказий разведка бошқармаси . 2009-йил 14-май. Асл нусхадан 2021-йил 10-январда архивланган . 2009-йил 31-майда олинган .. 
  8. ↑ "Австрия ҳақида" . ОЭCД. 2009-йил 6-майда асл нусхадан архивланган . 2009-йил 20-майда олинган .
  9. ↑ "Австрия Шенгенга қўшилди" . Миграция янгиликлари . Май 1995-йил. Асл нусхадан 2009-йил 7-июлда архивланган . 2009-йил 30-майда олинган .
  10. ↑ "Австрия ва эвро" . Европа Комиссияси — Европа Комиссияси . 2018-йил 8-январда асл нусхадан архивланган . 2018’йил 7-январда олинди .
  11. ↑ Примера Cрониcа Генерал. Эсториа де Эспаñа. Томо И. — Мадрид, Баиллй-Баиллиэре э ҳижос, 1906, стр. 6
  12. ↑ А. Ю. Ватлин „Австрия в ХХ веке“
  13. ↑ Рамсей, Жонатҳон „Волксwаген такес 49.9 перcент стаке ин Порсче АГ“. Аутоблог.cом. Қаралди: 2011-йил 24-июл.
  14. ↑ архив нусхаси (ПДФ), 2011-08-09да асл нусхадан (ПДФ) архивланди, қаралди: 2013-04-04
  15. ↑ Марк. „Марк'с Маркет Аналйсис“. Марксмаркетаналйсис.cом (2010-йил 16-ноябр). 2011-йил 14-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 24-июл.
  16. ↑ „Аустриа“. Интернатионал Монетарй Фунд. Қаралди: 17-апрел 2012-йил.
  17. ↑ Счwеинегриппе: 493 Эркранкте ин Öстерреич[сайт ишламайди] Wиэнер Зеитунг (олм.)
  18. ↑ Театралная энсиклопедия. Гл. ред. С. С. Мокулский. Т. 1 — М.: Совецкая энсиклопедия, 1961, 1214 стб. с илл., 12 л. илл.
  19. ↑ ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил

Адабиётлар

  • Ватлин А. Ю. Австрия в ХХ веке: учеб. Пособиэ для вузов. М., 2006
  • Воцелка К. История Австрии. Култура, общэство, политика. М. 2007
  • Жиряков И. Г. Совецкая оккупация Австрии: некоториэ политико-правовиэ виводи и обобщэния. // „Право и жизн“, № 112 (7), 2007
  • Кружков В. А. Как Австрия стала нейтралной // Международная жизн, № 8-9, 2008
  • „Австрия. Вокруг Света. Путеводител“ И. К. Антонова, А. Г. Хропов — М., Вокруг Света — 2011 год, ИСБН 978-5-98652-345-3

Ҳаволалар



"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Avstriya" dan olindi