Чечен тили (чеченча: Нохчийн мотт, Нохçийн мотт) – кавказ (иберий-кавказ) тилларининг нах гуруҳига мансуб тил. Асосан, Россия Федерациясининг Чеченистон (Чечня), Ингушия республикаларида, шунингдек, Қозоғистон, Қирғизистон, Грузия ва Украинада тарқалган. Сўзлашувчиларнинг умумий сони 960 минг кишидан ортиқ (ўтган асрнинг 90-йиллари ўрталари).

Чечен тили
Тил кодлари

Чечен тили текислик ва тоғлик лаҳжаларига, тоғлик лаҳжалар эса ўз навбатида яна 6 лаҳжага бўлинади. Чечен тили фонетикаси мураккаб вокализм (қисқа, чўзиқ, умлаутли содда унлилар, дифтонглар, трифтонглар) ва консонантизм (содда, қўшалоқ, танглай ундошлари) тизимига эга. Морфологияси агглютинативфлектив белгиларга эга: унда 6 грамматик синф, кўп келишикли турланиш, феълнинг замон, майл, туе категориялари мавжуд. Синтаксиси содда ран турларининг ва қўшма ран ясалиши усулларининг хилмахиллиги билан ажралиб туради. Лексикасида рус, араб, форс, грузин, туркий ва бошқа тиллардан ўзлашган сўзлар анчагина. Ёзуви ўтган асрнинг 20-йилларида араб графикаси асосида, кейинроқ лотин графикаси асосида яратилган. 1938-йилдан рус графикаси асосидаги ёзув жорий қилинган[1].

Манбалар

  1. ↑ "Чечен тили" ЎзМЕ. Ч-ҳарфи[сайт ишламайди] Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил