Электрон (электрон ёки электрон−) манфий бўлган субатомик заррачадир элементар электр заряди. Электронлар лептон зарралари оиласининг биринчи авлодига тегишли, ва одатда элементар зарралар деб ўйлашади, чунки улар маълум таркибий қисмларга ёки пастки тузилишга эга эмаслар. электроннинг массаси протоннинг тахминан 1/1836 га тенг. квант механик хусусиятлари ички бурчак моментум ўз ичига олади на(йигирмоқ) ярим-интегер қиймати, тушган Планк доимий бирликлари билан ифодаланган, Д. Д.. Фермионлар бўлиб, Паули истисно принципига кўра, иккита электрон бир хил квант ҳолатини эгаллай олмайди. барча элементар зарралар сингари, электронлар ҳам заррачалар, ҳам тўлқинларнинг хусусиятларини намойиш этади: улар бошқа зарралар билан тўқнашиши ва ёруғлик каби тарқалиши мумкин. Электронларнинг тўлқин хусусиятларини нейтрон ва протон каби бошқа заррачаларга қараганда тажрибалар билан кузатиш осонроқ, чунки электронлар массаси пастроқ ва шунинг учун маълум бир энергия учун де Бройл тўлқин узунлиги узунроқ.

Электронлар электр, магнетизм, кимё ва иссиқлик ўтказувчанлиги каби кўплаб физик ҳодисаларда муҳим рол ўйнайди; улар тортишиш, электромагнит ва заиф ўзаро таъсирларда ҳам қатнашадилар. электрон зарядга эга бўлгани учун у атрофдаги электр майдонига эга; агар бу электрон кузатувчига нисбатан ҳаракат қилса, кузатувчи магнит майдон ҳосил қилиш учун уни кузатади. Бошқа манбалардан ҳосил бўлган электромагнит майдонлар Лоренц куч қонунига биноан электроннинг ҳаракатига таъсир қилади. Электронлар тезлашганда фотонлар шаклида энергия чиқаради ёки ютади. Лаборатория асбоблари электромагнит майдонлар ёрдамида алоҳида электронларни, шунингдек электрон плазмасини ушлаб туришга қодир. Махсус телескоплар космосда электрон плазмани аниқлай олади. Электронлар трибология ёки ишқаланиш зарядлаш, электролиз, электрокимё, батарея технологиялари, электроника, пайвандлаш, катод нурлари найчалари, фотоэлектр, фотоволтаик қуёш панеллари, электрон микроскоплар, радиация терапияси, лазерлар, газсимон ионлаш детекторлари ва заррача тезлатгичлари каби кўплаб дастурларда иштирок этади.

Электронларнинг бошқа субатомик зарралар билан ўзаро таъсири кимё ва ядро физикаси каби соҳаларда қизиқиш уйғотади. Атом ядролари ичидаги мусбат протонлар ва манфий электронлар орасидаги Кулон кучининг ўзаро таъсири атом деб номланувчи иккаласининг таркибига имкон беради. Ионланиш ёки манфий электронларнинг мусбат ядроларга нисбатан нисбатларидаги фарқлар атом тизимининг боғланиш энергиясини ўзгартиради. Икки ёки ундан ортиқ атомлар ўртасида электронларнинг алмашинуви ёки алмашинуви кимёвий боғланишнинг асосий сабабидир. 1838 йилда инглиз табиий файласуфи Ричард Ламинг атомларнинг кимёвий хоссаларини тушунтириш учун биринчи марта электр зарядининг бўлинмас миқдори тушунчасини фараз қилди. ирландиялик физик Жорж Жонстоун Стони бу зарядни 1891 йилда 'электронъ деб номлаган ва Ж. Ж. Томсон ва унинг британиялик физиклар жамоаси 1897 йилда катод-нурли найча тажрибаси пайтида уни заррача деб аниқлаган. электронлар ядро реакцияларида ҳам иштирок этиши мумкин, масалан, юлдузлардаги нуклеосинтез, бу ерда улар бета зарралари деб номланади [1].

1-расм
1-расм
Таркиби элементар заррача
Статистика фермионик
Оила лептон
Авлод биринчи
Ўзаро таъсирлар заиф, электромагнит, тортишиш кучи
Белги электрон, ЎзРТХБ


−

Антизаррача позитрон
Назарий Ричард Ламинг (1838-1851),

Г. Жоҳнстоне Стоней (1874) ва бошқалар.

Кашф этилган Ж. Ж. Томсон (1897)
Масса 9.109 383 7015(28) 10-31 кг

5.48579909065(16)×10−4 Да

[1 822.888 486 209(53)]-1 Да

0.510 998950 00(15) МеВ / c 2

Ўртача умр барқарор (>1028йр)
Электр заряди −1 э

−1.602 634хизмат10-19 C

Магнит момент -9.284 7647043 (28) 10-24 Ж. Р. Т. 1

−1.001 159 652181 28 (18)

Айлантириш  1 /2
Заиф изоспин ЛҲ: −2/ 1 , РҲ: 0
Заиф гиперчарге ЛҲ: −1, РҲ: −2
 к • м • т 
Элементар заррачалар
Фермионлар: Кварклар: Юқори · қуйи · Ғалати · Маҳлиё · Ост · Уст | Лептонлар: Электрон · Муон · Тау · Нейтринолар
Бозонлар: Калибрли бозонлар: Фотон · W ва З бозонлари · Глуон
Ҳали кузатилмаган заррачалар: Ҳиггс бозони | Гравитон | Бошқа гипотетик заррачалар





  1. ↑ ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил