Ziyosfera

Empire State Building

Эмпайр-Стейт-Билдинг (инглизча: Эмпире Стате Буилдинг) —102 қаватли, Арт Деко услубида қурилган осмонўпар бино. Ню-Ёрк шаҳрининг Манхеттен Мидтаун ҳудудида жойлашган. Бино Шреве, Ламб & Ҳармон архитектура фирмаси томонидан ишлаб чиқилган ва 1930-йилдан 1931-йилгача қурилган. Унинг номи Ню-Ёрк штатининг лақаби бўлган „Эмпире Стате“ дан олинган. Бинонинг томи баландлиги 380 м ва умумий антеннаси билан ҳисоблаганда 443.2 м баландликда. Эмпайр-Стейт биноси 1970-йилда Жаҳон Савдо Маркази қурилгунга қадар дунёдаги энг баланд биноси бўлиб турган[1]. 2001-йилда эгизак бинолар иккинчисининг қулаши ортидан Эмпайр-Стейт-Билдинг 2012-йилга қадар шаҳарнинг энг баланд осмонўпар биноси бўлиб қолди. 2022-йил ҳолатига кўра бино Ню-Ёрк шаҳридаги еттинчи, Қўшма Штатлардаги тўққизинчи энг баланд осмонўпар бино. Дунёда эса баландлиги бўйича 54- ўринда туради. 33 ва 34-кўчалар орасидаги Бешинчи авенюнинг ғарбий томонидаги Мидтовн жанубидаги Эмпайр-Стейт-Билдинг қурилиш компанияси 1893-йилда Валдорф-Асториа меҳмонхонаси сифатида ишлаб чиққан. 1929-йилда Эмпире Стате Инc бино ҳудудини сотиб олди ва у ерда осмонўпар бино қуриш режаларини ишлаб чиқди. Эмпайр-Стейт-Билдинг лойиҳаси дунёдаги энг баланд бино бўлиши таъминланмагунча ўн беш марта ўзгартирилди. Қурилиш 1930-йил 17-мартда бошланган ва бино ўн уч ярим ой ўтгач, 1931-йил 1-майда очилган[2]. 1931-йил 1-май куни губернатор Смит бинонинг очилишига оид лентани кесганда, Қўшма Штатлар жаҳон молиявий инқирозини бошидан кечираётган эди. Шунинг учун бино „Бўш давлат биноси“ деб номланди (инглизча: эмптй буилдинг). Барча бинолар ниҳоят фойдаланишга топширилгунга қадар ўн йил давом этди . Бино 1950-йилгача эгаларига даромад келтирмади. Фақат 1951-йилда Рожер Стивенс ва унинг шерикларига 51 миллион долларга сотилгандан сўнг фойда келтира бошлади. Бинонинг Арт Деко архитектураси, баландлиги ва кузатув майдончалари уни машҳур диққатга сазовор жойга айлантирди. Тахминан ҳар йили бутун дунёдан миллион сайёҳлар бинонинг 86 ва 102-қаватдаги расадхоналарига ташриф буюришади; 80-қаватдаги қўшимча ёпиқ кузатув хонаси 2019-йилда очилган. Эмпайр-Стейт-Билдинг — Америка маданий белгиси : у 250 дан ортиқ кўргазмаларда намойиш этилган[3]. 1933-йилда " Кинг Конг " филми чиққанидан бери теледастурлар ва филмлар учун суратга олиш ишлари бормоқда. Бинонинг ўлчами бошқа тузилмаларнинг баландлиги ва узунлигини тавсифлаш учун жаҳон стандартига айланди. Ню-Ёрк шаҳрининг рамзи бўлган бино Америка қурилиш муҳандислари жамияти томонидан замонавий дунёнинг етти мўжизасидан бири деб номланди. У 2007-йилда Америка меъморлар институтининг Американинг севимли архитектураси рўйхатида биринчи ўринни эгаллади. Бундан ташқари, Эмпайр-Стейт-Билдинг ва унинг биринчи қавати ички қисми 1980-йилда Ню-Ёрк шаҳрининг диққатга сазовор жойларини сақлаш комиссияси томонидан шаҳарнинг диққатга сазовор жойлари сифатида белгиланган[4]. 1986-йилда Миллий тарихий ёдгорлик сифатида Тарихий жойларнинг миллий реэстрига киритилган .

Эмпайр-Стейт-Билдинг
Эмпире Стате Буилдинг

Эмпайр-Стейт биносининг юқоридан ко'риниши
Умумий маълумот
Мақоми 1931-1970-йиллар дунёдаги энг баланд бино
Жойлашуви Ню-Ёрк
Манзили 350-Авеню кўча, Манхеттен, Ню-Ёрк, АҚШ
Мамлакат AQSH bayrogʻi АҚСҲ
Координаталар 40°26′43″Н 73°35′27″Э / 40.4454°Н 73.5907°Э / 40.4454; 73.5907
Қурилиши бошланган 1930-йил 17-март (1930-03-17)
Қурилиши тугаган 1931-йил 11-апрел (1931-04-11)
Нархи $40,948,900 ($572 миллион доллар 2020-йилда)
Эгаси Эмпайр-Стейт кўчмас мулк трести
Баландлиги
Антенна / Шпил 443.2 м
Томи 381 м
Энг юқори қавати 102-қават
Расадхона 80-, 86- ва 102-қаватлар
Техник ҳолати
Қаватлар сони 102 қават
Бинонинг ички майдони 208,879 м²
Лифтлар сони 73
Дизайн ва конструксия
Меъмор Жон Ж. Раскоб ва Ал Смит
Архитектор фирма Шреве, Ламб ва Ҳармон
Асосий пудратчилар Ака-ука Старретт ва Экен
эсбнйc.cом

Қурилиши

Қурилишнинг асосий пудратчилари Ака-ука Старретт ва Экен эди. Лойиҳа Жон Раскоб ва ДуПонт президенти Пер Дюпон томонидан молиялаштирилган. Қурилиш ишлари 1930-йил 22-январда бошланган ва миноранинг ўзи 17-март, Авлиё Патрик кунида бошланган. Қурилиш майдончасида 3400 ишчи, асосан европалик муҳожирлар, шунингдек, бир неча юзлаб ҳинд пўлат ишлаб чиқарувчилари ишлаган. Уларнинг кўпчилиги Монреал яқинидаги Каҳнаваке ҳудудидан ишлашга келган. Расмий маълумотларга кўра, қурилиш вақтида 5 нафар ишчи ҳалок бўлган. Бинонинг қурилиши ўша пайтда Ню-Ёркдаги баланд тоғ пойгасига айланиб кетди. Унинг ушбу пойгадаги рақиблари 40 Уоалл Стреэт ва Чрйслер Буилдинг бинолари. Эмпайр-Стейт-Билдинг эндигина қурила бошлаган пайтда улар аллақачон қурилаётган эди. Эмпайр-Стейт-Билдинг уларнинг барчасидан ошиб кетгунга қадар бир неча ой давомида қурилди. Қурилиш атиги 410 кун давом этди. Тахминан тўрт ярим қавати бир ҳафтага тўғри келади. Энг катта рекорди эса 10 кунда 14 қаватга тушган. Расмий очилиш 1931-йил 1-майда, АҚШ президенти Герберт Гувер Вашингтонда тугмани босиб бино чироқларини ёқиб юборганида бўлиб ўтди. Келгуси йили эса 1932-йилги президентлик пойгасида Рузвелтнинг Гувер устидан қозонган ғалабаси шарафига бино тепасидаги чироқлар ёқилди.

Эмпире Стате Буилдинг лифтлари
Бино декорацияси

Кириш

Эмпайр-Стейт-Билдинг Манхеттендаги Бешинчи авенюнинг ғарбий томонида, жанубдаги 33-кўча ва шимолдаги 34-кўча ўртасида жойлашган. Ташриф буюрувчилар бинога Бешинчи авеню 350 да жойлашган Арт Деко фаеси орқали киришади. Обсерваторияларга ташриф буюрувчилар Ғарбий 34-уй, 20-уйдаги кириш жойидан фойдаланадилар. 2018-йил август ойигача ташриф буюрувчилар Бешинчи авеню фаесиси орқали киришган. Бино шунчалик каттаки, унга ўзининг почта индекси тайинланган (10118)[5]; 2012-йил ҳолатига кўра, бу Ню-Ёрк шаҳридаги ўз почта индексларига эга 43 та бинолардан бири.

Эмпайр-Стейт биноси атрофидаги ҳудудларда бошқа асосий диққатга сазовор жойлар, жумладан, Олтинчи авеню ва 34-кўчадаги Ҳералд майдонидаги Масй ва Медисон ва Олтинчи авенюлар ўртасидаги 32-кўчада Кореятавн жойлашган[6]. Эмпайр-Стейт-Билдинг шарқида Муррей Ҳил турар-жой, савдо ва кўнгилочар фаолият билан ажралиб турадиган маҳалла жойлашган. Тўғридан-тўғри шимоли-шарқдаги блокда Б. Алтман ва Компания биноси жойлашган бўлиб, у Ню-Ёрк Сити университетининг Битирувчилар маркази ҳисобланади. Демарест биноси эса Бешинчи авеню бўйлаб шарқда жойлашган. Энг яқин Ню-Ёрк метроси бекатлари: 34-кўча — Ҳералд майдони, бир блок ғарбда, Парк Авенюдаги 33-кўча, икки блок шарқда жойлашган. 33-кўчада ва Олтинчи авенюда ПАЗ стансияси ҳам мавжуд.

5-Авенюдаги зал

Архитектураси

Эмпайр-Стейт биноси Арт Деко услубида Шреве, Ламб ва Ҳармон томонидан ишлаб чиқилган. Эмпайр-Стейт-Билдинг баландлиги —381 м, 102-қават. Шу жумладан, юқорисидаги минора чўққисининг баландлиги 61.9 м. унинг кўп қисми эшиттириш антенналари билан қопланган. Тижорат майдони бинонинг биринчи 85 қаватини (257,211 м²) эгаллайди. Қолган 16 қават арт деко устки иншооти бўлиб, 102-қаватда кузатув майдончаси жойлашган. Бу дунёдаги биринчи 100 қаватдан ошган бино бўлган. Лекин фақат 86 қаватгача фойдаланиш мумкин. Энг юқори қаватлар асосан механик мақсадларда ишлатилади. У 6500 та дераза ва 73 та лифтга эга. Бино икки қаватли бетон пойдеворга қурилган ва оғирлиги 54 400 тонна (бинонинг умумий оғирлиги 331 000 тонна). Қоплама учун ўн миллион ғишт ишлатилган, дераза майдони икки гектар, пойдевор эса 8000 м² дан ортиқ. Зинапояда 1860 та қадам бор, ҳар йили энг тез кўтарилиш учун мусобақалар ўтказилади. Лифтлар бир соат ичида 10 000 кишини ташишга қодир. Минорада 21 минг кишига мўлжалланган мингга яқин офис мавжуд, бу Эмпайр-Стейт-Билдингни ходимлар сони бўйича Пентагондан кейин Америкадаги иккинчи йирик бинога айлантиради. Қувурларнинг умумий узунлиги 113 км, электр симлари эса 760 км[7]. Бино Манхеттендаги энг чиройли бинолар ўнталигига кирди ва тўртинчи ўринни эгаллади (учинчи бўлган Вулворт биносидан кейин). 1955-йилда у Америка қурилиш муҳандислари жамияти томонидан АҚШ тарихидаги еттита энг катта муҳандислик ютуқларидан бири сифатида рўйхатга киритилди ва рўйхатдаги ягона лойиҳа бўлиб, бутунлай хусусий ишлаб чиқарувчилар томонидан қурилган. 1986-йилда Миллий тарихий ёдгорлик сифатида рўйхатга олинган. 2007-йилда у АИА томонидан Американинг севимли архитектураси рўйхатида биринчи бўлди.

Бинони қуриш режаси

Шакл

Бешинчи авенюдан кўринадиган беш қаватли пойдевор, асосий кириш жойи марказда. Эмпайр-Стейт-Билдинг базадан анча юқорида жойлашган.

Эмпайр-Стейт-Билдинг носимметрик массага эга. Осмонўпар бинонинг атрофи турли тадбиркорлик бинолари билан ўралганлиги сабабли, у пастдан тўлиқ кўринмайди. Беш қаватли пойдевор бутун бинони кўтариб туради. Бу беш қаватли пойдевор асосий қисм эмас. Асосий қисм юқорида жойлашган. Бинони қуришда қуёш нури юқори қаватларнинг барча ички қисмини ёритишга алоҳида эътибор берилган. Бино юқорилаган сари кўча шовқини кам эшитилади.

Фасад

Эмпайр-Стейт-Билдинг Арт Деко дизайнида қурилган. яъни Ню-Ёрк шаҳридаги Иккинчи жаҳон урушидан олдинги архитектурага хосдир. Фасад Индиана оҳактош панеллари билан қопланган. Бу оҳактош панеллари Индиана штатининг Сандерс шаҳридан олиб келинган. Бу бинога ўзига хос сариқ ранг берди. Расмий маълумотларга кўра, фасадда 5,700 м³ қурилиш материалларидан фойдаланилган. Оҳактош ва гранит, ўн миллион дона ғишт ва 650 тонна алюминий ва зангламайдиган пўлат ишлатилган. Ўша пайтгача Ню-Ёркда қурилган бинолардан фарқли ўлароқ, фасаддаги декоратив хусусиятлар асосан геометрикдир[8].

Бешинчи авенюдан ичкарига учта металл эшиклар орқали кирилади. Кириш қисмининг юқорисида ён томонда бургутлар билан қопланган қолипли устунлар жойлашган. Кириш эшиги тепасида геометрик нақшли ойна ва ойна деразалари тепасида „Эмпире Стате“ олтин рангдаги ҳарфлар билан ёзилган ёзув жойлашган. 33 ва 34-кўчаларда иккитадан кириш жойи мавжуд бўлиб, у ердаги киришлардан замонавий зангламайдиган пўлатдан ясалган устунлар ўрнатилган. Ушбу кўчадаги киришларнинг тепа қисмисида бешинчи авенюдай эмас, балки уч қаватли деразалар мавжуд[9]. Биринчи қаватдаги дўкон пештахталарида алюминий рамкали эшиклар ва қора гранит қопламали деразалар ўрнатилган. Бешинчи қаватдаги деразалар тепасида горизонтал тош токча жойлашган.

Кузатув майдончалари

80-қаватдаги кузатув хоналари (обсерватория)

Эмпайр-Стейт-Билдингнинг кузатув майдончалари Ню-Ёркдаги энг машҳур сайёҳлик масканларидан бири ва дунёдаги энг кўп ташриф буюриладиган кузатув майдончаларидан биридир. Уларга жами 110 миллиондан ортиқ киши ташриф буюрган[10]. 86-қаватдаги кузатув асбоблари 360 градуслик кўриш бурчагига эга.

2005-йилнинг баҳорида 86-қаватдан Ню-Ёрк шаҳрининг 360° бурчак остида ко'риниши

Яна бир кузатув майдони 102-қаватда очиқ ҳолатда. У 1999-йилда ёпилган ва кейин 2005-йилда қайта очилган. Юқори платформа бутунлай ёпиқ, унинг майдони пастки платформанинг майдонидан анча кичик. Ташриф буюрувчилар сони кўп бўлгани учун юқори платформа энг гавжум кунларда ёпилади. Сайёҳлар кузатув майдончаларига ташриф буюриш учун 86-қаватдаги кассада пул тўлайдилар (102-қаватга ташриф буюриш учун алоҳида қўшимча тўлов мавжуд)[11]

Баландлиги

Бинонинг баландлиги 443,2 м шпил тепасига ва 381 м томга қадар. 41 йил давомида у Ню-Ёркдаги энг баланд бино бўлган ва 23 йил давомида у дунёдаги энг баланд бино бўлган[12]. 1972- йилда Жаҳон Савдо Марказининг шимолий минораси баландлиги бўйича Эмпайр-Стейт-Билдингдан ўтиб, дунёдаги энг баланд бинога айланди.[13] 2001-йил 11-сентабрдаги терактда Жаҳон Савдо Маркази миноралари вайрон қилинганидан кейин Эмпайр-Стейт-Билдинг яна Ню-Ёркдаги энг баланд бинога айланди ва 2009-йилгача Чикагодаги Уиллис минорасидан кейин АҚШда иккинчи энг баланд бино бўлиб қолди. Бугунги кунда Эмпайр-Стейт-Билдинг АҚШдаги учинчи энг баланд бино ҳисобланади[14].

Ишчи бино болтларини қотирмоқда. Орқа фонда о'ша вақтдаги Ню Ёркнинг энг баланд биноси Чрйслер Буилдинг
Ишчи кабел симларини маҳкамламоқда

Ёритиш тизими

Ёритиш турларидан бири

1964-йилда миноранинг тепа қисмини ҳар қандай ҳодисалар, унутилмас саналар ёки байрамларга (Авлиё Патрик куни, Рождество ва бошқалар) мос келадиган ранг схемасида ёритиш учун прожектор тизими ўрнатилди[15]. Ўшандан бери бинонинг ёритилиши ўзига хос томошага айланди: ҳафтанинг ҳар бир куни ўз рангига эга, байрамлар ва муҳим саналарда осмонўпар бино рангларнинг махсус комбинацияси билан ёритилади. Масалан, Франк Синантранинг[16] 80 ёшга тўлиши ва ундан кейинги ўлимидан сўнг хонанданинг „Жаноб кўк кўзлар“ лақаби туфайли бино кўк рангда ёритилган. 2004-йил 8-августда актриса Фей Врай вафотидан сўнг минора чироқлари 15 дақиқага бутунлай ўчирилган[17]. Анъанага кўра, оддий ёритишга қўшимча равишда, бино Ню-Ёрк спорт жамоалари рангларида ёритилади (Ню-Ёрк Ниcкс учун тўқ сариқ, кўк ва оқ; Ню-Ёрк Рейнжерс учун қизил, оқ ва кўк). Теннис бўйича УС Опен турнири давомида ёруғлик сариқ ранг (теннис тўпи ранги) да ёритилди.. 2002-йил июн ойида Буюк Британия ва Шимолий Ирландия Бирлашган Қироллиги Қироличаси Елизавета ИИ нинг юбилейини нишонлаш пайтида фон ёритгичи бинафша-олтин рангда эди (Виндзор уйининг ранглари)[18].

Ҳаво кемаларини боғловчи устун сифатида фойдаланиш

Бино ишга туширилишининг бошида унинг юқори қисми ҳаво кемалари учун боғловчи устун сифатида фойдаланиш учун мўлжалланган эди. 102-қават дирижаблга кўтарилиш учун ўтиш жойи бўлган док платформаси бўлиши керак эди. Йўловчиларни ташиш учун 86 ва 102-қаватлар оралиғида ишлайдиган махсус лифтдан фойдаланиш ҳақида қарор қилинди. Рўйхатга олиш, режалаштирилганидек, 86-қаватда амалга оширилди . Бироқ, ҳаво терминали ғояси хавфсизлик нуқтаи назаридан (бинонинг юқори қисмидаги кучли ва беқарор шамол уланишни жуда қийинлаштирди ва биринчи уринишдан кейин бу ғоя утопик эканлиги аён бўлди) туфайли амалга ошириб бўлмайдиган деб топилди. 1952-йилда терминал жойлашган жойга телекоммуникация ускуналари жойлаштирилди.

Қўшимча фойдаланиш

Диққатга сазовор жойлар

Бинонинг иккинчи қаватида 1994-йилда сайёҳлар учун очилган аттраксион жойлашган. Аттраксион Ню-Ёрк Скйриде деб аталади ва шаҳар бўйлаб ҳаво қатновининг симулятори ҳисобланади. Аттраксионнинг давомийлиги 25 дақиқа. Аттраксионнинг эски версияси 1994-йилдан 2002-йилгача бўлган. Унда Жеймс Духан , Стар Трекдаги Скотти самолёт учувчилари эди. 2001-йил 11-сентабр хуружларидан кейин бу аттраксион ёпилди. Янги версияда сюжет бир хил бўлиб қолди, аммо Жаҳон Савдо Марказининг миноралари тўпламлардан олиб ташланди ва Духан ўрнига Кевин Бекон учувчи бўлди. Янги версия биринчи навбатда кўнгилочар эмас, балки таълим ва ахборот мақсадларини кўзлаган.

Спорт

Эмпайр-Стейт-Билдинг нафақат шаҳардаги энг баланд бинолардан бири, Манхеттеннинг диққатга сазовор жойи ва Америка архитектурасининг рамзи, балки югуриш майдончаси ҳамдир. 5 феврал куни Эмпайр-Стейт-Билдинг зинапоясида югуриш мусобақалари ўтказилади. Яхши тайёрланган югурувчилар бир неча дақиқада бинонинг 1576 поғонасини — 1-қаватдан 86-қаватгача босиб ўтишга муваффақ бўлишади. 2003-йилда Пол Крейк ҳали бузилмаган рекордни ўрнатди — 9 дақиқа 33 сония[19]. Бундан ташқари, ўт ўчирувчилар ва полициячилар ўртасида мусобақалар ўтказилади, улар оддий югурувчилардан фарқли ўлароқ, тўлиқ жиҳозлар билан югуришлари керак.

Ҳодисалар

1945- йилдаги самолёт ҳалокати

1945-йил 28-июл куни эрталаб соат 9:40 да АҚШ ҳарбий-ҳаво кучларининг Б-25 „Митчелл“ бомбардимончи самолёти подполковник кичик Уилям Франклин Смит томонидан зич туман остида бошқарилганда Эмпайр-Стейт-Билдингнинг шимолий томонига келиб урилди. 80-қаватлар (ўша пайтда у Миллий католик фаровонлик кенгаши идоралари эди). Двигателлардан бири минорани тешиб ўтиб, қўшни бинонинг томига қулаган, у ерда ёнғин келиб, пентҳаусни вайрон қилган. Яна бир двигателнинг бир қисми лифт шахтасига қулаб тушди ва ёнғин 40 дақиқадан сўнг ўчирилди. Ҳодисада 14 киши ҳалок бўлди. Лифт Бетти Лоу Оливер 75 қават баландликда лифтдан қулаганидан кейин омон қолди — бу ютуқ Гиннес китобига киритилган . Шикастланиш ва одамларнинг ўлимига қарамай, икки кундан кейин бинонинг кўп қаватлари очиқ эди. Фалокат 1946-йилдаги узоқ кутилган Фуқаролик ҳаракатлари тўғрисидаги Федерал қонуннинг қабул қилинишини тезлаштиришга ёрдам берди. Шунингдек, одамларга ҳодиса учун ҳукуматни судга бериш имконини берувчи қонунўзгартиришлар киритилди. Шунингдек, офат натижасида Фуқаролик авиацияси маъмурияти Ню-Ёрк шаҳри устидан парвозлар билан боғлиқ қатъий қоидаларни жорий қилиди: об-ҳаво шароитидан қатъий назар, денгиз сатҳидан минимал парвоз баландлигини 760 м бўлиши керак деган қоида ўрнатилди. Бир йил ўтгач, 1946-йил 24-июлда яна бир самолёт деярли бинога қулаб тушди. Номаълум икки двигателли самолёт кузатув майдончаси ёнида қулади ва у ерда бўлган сайёҳларни чўчитиб юборди[20].

Лифт ҳалокати

2000-йил 24-январда икки киши бўлган лифт кабели узилиб, 4 сония ичида у 44-қаватдан тўртинчи қаватга қулаб тушди. Одамлар фақат кичик жароҳатлар билан қутилиб қолишди[21].

Эмпайр-Стейт-Билдингни баландлик бўйича ортда қолдирган эгизак бинолар
Ню-Ёркдаги баланд бинолар рейтингги

Ўз жонига қасд қилиш

Ўзининг мақомидан келиб чиққан ҳолда, бино, Мидтовннинг бошқа диққатга сазовор жойлари сингари, ўз жонига қасд қилишга уринишлар учун машҳур сайтдир. Йиллар давомида 30 дан ортиқ одам бино тепасидан сакраб ўз жонига қасд қилишга уринган, аксарият уринишлар муваффақиятли бўлган[22]. Биринчи ўз жонига қасд қилиш 1931-йилнинг 7-апрелида содир бўлган, қурилиш тугалланмай туриб, ишдан бўшатилган дурадгор 58-қаватдан сакраб тушиб, ҳалокатга учраган. Кейинги ўз жонига қасд қилиш 1935-йил феврал ойида бино очилгандан кейин содир бўлди. Ирма П. Эберхардт 86-қаватдан сакраб, 31]]4 метрдан пастга қулаш жараёнида чодир устига тушди. Аммо у ҳам омон қолмади. 1943-йил 16-декабрда Уилям Ллойд Рембо 86-қаватдан сакраб, Рождество учун эсдалик совғалар олаётган харидорлар ёнига йиқилди. 1946-йил 27-сентябр куни эрта тонгда денгиз пиёдаси Дуглас У.Брашер Жр. Грант реклама агентлигининг 76-қавати деразасидан сакраб тушди. Полиция унинг оёқ кийимини жасаддан 15 метр узоқликда топди[23]. 1947-йилнинг 1-майида Эвелин МакХейл 86-қаватдаги кузатув майдончасидан сакради ва йўл чеккасидаги лимузин устига тушди. Фотосуратчи талаба Роберт Уайлс МакХейлнинг ўлимидан бир неча дақиқа ўтиб жасадини суратга олди. Полиция унинг кузатув майдончасида қолдирган нарсалари орасида ўз жонига қасд қилиш ҳақидаги ёзувни топди. Сурат 1947-йил 12-майда Лифе журналида чоп этилган ва кўпинча „Энг гўзал ўз жонига қасд қилиш“ деб номланади. Кейинчалик у рассом Энди Уорхол томонидан ўзининг „ Ўз жонига қасд қилиш“ (Йиқилган тана) деб номланган нашрларидан бирида ишлатилган. Ўша йилнинг октябр ва ноябр ойларида беш киши ўз жонига қасд қилишга уринганидан сўнг 1947-йил декабрида 86-қаватли терас атрофида 2,1 м тўр панжараси ўрнатилди. Ўша вақтга келиб, ўн олти киши ўз жонига қасд қилишдан ўлган эди[24]. 1932-йил 3-ноябрда асториялик Фредерик Эккерт 102-қаватнинг ёпиқ галереясидаги қоровул ёнидан югуриб ўтиб, дирижабл йўловчилари учун ажратилган очиқ подиумга олиб борадиган дарвозадан сакраб ўтди. Йиқилиш натижасида у 86-қаватга қулаб тушди ва кузатув майдончаси томида вафот этган. 1979-йил 2-декабр Элвита Адамс 86-қаватдан сакради, аммо шамол уни 85-қаватнинг четига ташлади. Аёл соннинг синиши билан омон қолди. 2013-йилнинг 25-апрелида бир киши 86-қаватдан, кузатув майдончасидан қулаб тушди. У 85-қаватнинг четига тушиб, тирик қолди. Шундан сўнг қўриқчилар уни бино ичига судраб олиб киришди. Етиб келган фелдшерлар уни психиатрик текширувдан ўтказиш учун шифохонага олиб боришди[25].

Санъатда

1931-йилда қурилиш тугалланган Эмпайр-Стейт-Билдинг Капитолий театри саҳнасида Эдвард Боуз томонидан ижро этилган театрлаштирилган спектаклнинг марказий мавзусига айланди[26]. Кейинги йили бу бино биринчи марта фантастика асари саҳифаларида пайдо бўлди — Кристофор Морленинг „Манхеттенда Швецария Робинсонлари“ китобида дирижаблнинг қулаши ҳақида ёзилган[27]. Эмпайр-Стейт-Билдинг 90 дан ортиқ филмларда, айниқса, 1933-йилда суратга олинган „Кинг Конг“ ва Лео Маккерининг „Севги муносабати“ (1939) филмида акс этган. Эмпайр-Стейт-Билдинг кўринадиган кинофилмлар рўйхати бинонинг расмий веб-сайтида сақланади[28].


Галерея

Nyu-York panoramasi, markazda Empire State Building, chapda, 2005 yil dekabr
Ню-Ёрк панорамаси, марказда Эмпире Стате Буилдинг, чапда, 2005 йил декабр
  • Binoning pastdan koʻrinishi
    Бинонинг пастдан кўриниши
  • Empayr-Steyt-Bildingning tungi koʻrinishi
    Эмпайр-Стейт-Билдингнинг тунги кўриниши
  • Yuqori qismi
    Юқори қисми
  • 2011-yil 11-sentabrdan 12-sentabrga oʻtar kechasida yoritilishi
    2011-йил 11-сентабрдан 12-сентабрга ўтар кечасида ёритилиши
  • Atrofidan koʻrinishi
    Атрофидан кўриниши


Манбалар

  1. ↑ ҳттпс://www.амнй.cом/реал-эстате/эмпире-стате-буилдинг-реҳабилитатион-1.206231]]61
  2. ↑ ҳттпс://www.эмпорис.cом/буилдингс/1140]]95/эмпире-стате-буилдинг-неw-ёрк-cитй-нй-уса
  3. ↑ ҳттпс://скйсcраперпаге.cом/cитиэс/?буилдингИД=23
  4. ↑ архив нусхаси, 2011-08-28да асл нусхадан архивланди, қаралди: 2022-06-08
  5. ↑ ҳттпс://cоммерcиалобсервер.cом/2012/09/тҳе-ванитй-зип/
  6. ↑ ҳттпс://арцбеат.блогс.нйтимес.cом/2014/01/31]]/артист-филес-суит-овер-миссинг-эмпире-стате-буилдинг-паинтингс
  7. ↑ архив нусхаси, 2011-08-28да асл нусхадан архивланди, қаралди: 2022-06-08
  8. ↑ „архив нусхаси“. 2009-йил 29-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 8-июн.
  9. ↑ ҳттп://пдфҳост.фоcус.нпс.гов/доcс/НҲЛС/Пҳотос/82001[сайт ишламайди][[192.пдф
  10. ↑ ҳттпс://www.эсртреит.cом/пропертиэс/оффиcе/эмпире-стате-буилдинг1/
  11. ↑ ҳттпс://www.нйтимес.cом/1995/02/17/бусинесс/cомпанй-неwс-трумп-суэс-эмпире-стате-буилдинг-манагемент-cомпанй.ҳтмл
  12. ↑ архив нусхаси, 2021-12-29да асл нусхадан архивланди, қаралди: 2021-12-29
  13. ↑ ҳттпс://www.нйтимес.cом/1951/12/18/арчивес/эмпире-стате-тоwер-репортед-неар-сале.ҳтмл
  14. ↑ ҳттпс://арчиве.нйтимес.cом/қуэрй.нйтимес.cом/гст/фуллпаге-9404Э2ДC163АФ930А25751C0А9679Д8Б63.ҳтмл
  15. ↑ ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20010920145315/ҳттп://www.эсбнйc.cом/тоурисм/тоурисм_лигҳтингсчедуле.cфм
  16. ↑ ҳттп://неwс.ббc.cо.ук/2/ҳи/спеcиал_репорт/1998/05/98/синатра/94366.стм
  17. ↑ ҳттпс://боокс.гоогле.cо.уз/боокс?ид=CвеcзаИ95Қ8C&пг=ПА215&редир_эсc=й
  18. ↑ ҳттпс://www.нйтимес.cом/1964/01/21/арчивес/топ-оф-тҳе-эмпире-стате-то-гет-неw-флоодлигҳц.ҳтмл
  19. ↑ ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20060317041607/ҳттп://www.гуиннессwорлдреcордс.cом/cонтент_пагес/реcорд.асп?реcордид=53746
  20. ↑ ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20131127101023/ҳттп://www.wалдорфнеwёрк.cом/абоут-тҳе-wалдорф/ҳотел-ҳисторй.ҳтмл
  21. ↑ ҳттпс://нпгаллерй.нпс.гов/НРҲП/ГетАссет/НҲЛС/82001192_пҳотос
  22. ↑ ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20100419214305/ҳттп://www.тиме.cом/тиме/бусинесс/артиcле/0,8599,1833243,00.ҳтмл
  23. ↑ ҳттпс://www.амнй.cом/сеcрец-оф-неw-ёрк/сеcрец-оф-тҳе-эмпире-стате-буилдинг-ас-ит-cелебратес-85-еарс-1.11717454
  24. ↑ ҳттпс://боокс.гоогле.cо.уз/боокс?ид=ВБлжсwТЛаИЭC&пг=ПА144&редир_эсc=й#в=онепаге&қ&ф=фалсе
  25. ↑ „архив нусхаси“. 2008-йил 11-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 8-июн.
  26. ↑ ҳттпс://лаугҳингсқуид.cом/тҳе-эмпире-стате-буилдинг-лит-уп-wитҳ-раинбоw-cолорс-ин-ҳонор-оф-неw-ёрк-cитй-приде-wеэк/
  27. ↑ ҳттпс://www.нйтимес.cом/сеcтион/травел?инлине=нйт-cлассифиэр&вид=1083747021107
  28. ↑ „архив нусхаси“. 2012-йил 26-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 8-июн.

Ҳаволалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Empire_State_Building" dan olindi