Fermer xoʻjaligi

Фермер хўжалиги – хусусий ёки узоқ муддатга ижарага олинган ерда қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари етиштириш билан шуғулланадиган хўжалик. Фермер хўжалигининг ижтимоийиқтисодий мазмуни ва фаолият кўрсатиш тартиби турли мамлакатларда турлича бўлиб, қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқариш муносабатларининг ривожланиш даражаси ва хусусиятлари, шунингдек, меҳнатдан ва ердан фойдаланиш шароитлари, қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқаришини индустрлаш ва ихтисослаштириш даражаси, капитал ҳажми ва шаҳрик. Омиллар билан белгиланади. Илк ва мукаммал шаклдаги Фермер хўжалигилари АҚСҲ, Канада, Австралия, Янги Зеландияда мустамлакачилик сиёсати ва бўш ётган ҳамда ерли аҳолига тегишли ерларда колониялар ташкил қилиш натижасида пайдо бўлди. ХХ асрнинг 1920—1930-йиллари АҚСҲ, Канада, Буюк Британияда, 1950—1960-йилларда эса ривожланган. Ғарбий Европа мамлакатларида қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқариши машиналашган босқичга ўтди, натижада фермерлар бу мамлакатларда қишлоқ хўжалиги товар маҳсулотларининг асосий ишлаб чиқарувчиларига айландилар. Бу мамлакатларда Фермер хўжалиги ерлари хусусий мулк ҳисобланади ёки ер ижарага олинади. Фермер хўжалигида барча ишлаб чиқариш воситалари ва етиштирилган маҳсулот Фермер хўжалиги бошлиғи, яъни фермернинг ёки унинг аъзолари мулки ҳисобланади. Фермер хўжалигида, асосан, фермер оила аъзолари, қариндошуруғлари ва мавсумда ёлланма ишчилар меҳнат қилади.

Ўзбекистонда дастлабки Фермер хўжалиги Ўзбекистон Республикасининг 1992-йил 3-июлда қабул қилинган „Деҳқон хўжалиги тўғрисида“ қонунига мувофиқ, деҳқон хўжалиги шаклида ташкил этилди, дастлаб йирик қишлоқ хўжалиги корхоналари таркибидаги ички Фермер хўжалигилари ва мустақил юридик шахс сифатидаги Фермер хўжалиги фаолият кўрсатди. 1990-йилларнинг охирларидан бошлаб Фермер хўжалигини ташкил этиш ва унинг фаолиятига доир ҳуқуқий муносабатлар Ўзбекистон Республикасининг „Фермер хўжалиги тўғрисида“ қонуни (1998-йил 30-апрел; янги тахрирда 2004-йил 26 август) билан тартибга солинади.

Ўзбекистонда Фермер хўжалигилари ердан ижара асосида фойдаланадилар ва уларга ер майдонлари 50 йилга ёки 30 йилдан кам бўлмаган муддатга ижарага берилади. Ижарага бериладиган ер майдонларининг энг кам ўлчами пахтачилик ва ғаллачиликда камида 10 га, боғдорчилик, узумчилик, сабзавотчилик ва бошқа экинлар етиштйриш учун камида 1 га қилиб белгиланган. Чорвачилик маҳсулотлари етиштиришга ихтисослашган Фермер хўжалигида камида 30 шартли бош чорва моли бўлиши лозим. Бундай хўжаликларда бир шартли бош чорва моли ҳисобига ижарага бериладиган ер участкаларининг энг кам ўлчами Андижон, Наманган, Самарқанд, Тошкент, Фарғона ва Хоразм вилоятларидаги суғориладиган ерларда 0,3 га, Қорақалпоғистон Республикаси ва вилоятлардаги суғориладиган ерларда 0,45 га, суғорилмайдиган (лалмикор) ерларда эса камида 2 га ни ташкил этади.

Ўзбекистонда фермер хўжалигилари сони 87,6 мингтани, уларга биркитилган ер майдони 2148,1 минг га ни, битта Фермер хўжалигининг ўртача ер майдони 24,5 га ни, Фермер хўжалигида банд бўлганлар сони 603 минг кишини, шу жумладан, ёлланма ишчи кучи 52,4 минг кишини ташкил қилди (2004-йил 1-январ).

Яна қара тез

• Қишлоқ хўжалиги