François Truffaut
| François Truffaut | |
|---|---|
.jpg) | |
| Tavalludi |
6-fevral 1932-yil |
| Vafoti |
21-oktyabr 1984-yil (52 yoshda) Neyi-syur-Sen,  Fransiya |
| Fuqaroligi |
Fransiya |
| Faoliyat yillari | 1955 — 1984 |
| Turmush oʻrtogʻi |
Madlen Morgenshtern (turm. 1957; ajr. 1965) |
| Bolalari | 3 |
| Mukofotlari | „Oscar“ (1973), BAFTA (1973), Cannes kinofestivalida eng yaxshi rejissyor (1959), „Sezar“ (1980) |
Fransua Trufo (fransuzcha: François Roland Truffaut; 1932-yil 6-fevral, Parij — 1984-yil 21-oktyabr, Neyi-syur-Sen) — fransuz kinorejissyori, aktyori va kino tanqidchisi. U Fransuz yangi toʻlqinining asoschilaridan biri hisoblanadi[1]. Yoshligida tanqidchi André Bazinning „Cahiers du Cinéma“ jurnalida ishlagan. Uning „Toʻrt yuz zarba“ (1959) filmi „Yangi toʻlqin“ yoʻnalishining eng asosiy asari hisoblanadi. Filmda bosh rolni ijro etgan aktyor Jean-Pierre Léaud rejissyor Trufoning hayotdagi prototipi (oʻz timsoli) boʻlgan Antoine Doinel obrazini gavdalantirgan.
Trufoning „Tunda kun“ (1973) filmi BAFTA mukofotini (eng yaxshi film) va eng yaxshi xorijiy film uchun „Oscar“ mukofotini olgan. Trufo oʻzining eng sevimli rejissori Alfred Xitchkok bilan uzoq davom etgan suhbatlar asosida „Xitchkok/Tryufo“ (1966) kitobini yozgan. Bu asar „Sight & Sound“ jurnalining kino olamiga oid eng yaxshi kitoblar roʻyxatida ikkinchi oʻrinni egallagan.
Hayoti
Trufo 1932-yil 6-fevralda Parijda tugʻilgan[2]. Uning onasi Janin de Monferran boʻlgan. Keyinchalik onasining turmush oʻrtogʻi Roland bolani asrab olib, unga oʻz familiyasini beradi. Boʻlajak rejissyor bir necha yil davomida turli enagalar va buvisining qoʻlida katta boʻladi. Unda kitob va musiqaga boʻlgan muhabbatni aynan buvisi uygʻotgan edi. Trufo sakkiz yoshigacha buvisi bilan yashaydi va faqat uning vafotidan keyingina ota-onasining uyiga koʻchib oʻtadi. Uning biologik otasi kimligi nomaʼlum boʻlgan. 1968-yilda xususiy detektiv agentligi olib borgan surishtiruvlar uning otasi yahudiy tish shifokori Roland Levi boʻlishi mumkinligini koʻrsatdi. Rejissyorning onasi va uning oilasi bu xulosani rad etishgan boʻlsada, Trufoning oʻzi bunga ishongan va haqiqat deb qabul qilgan[3].
Trufo imkon qadar uyda kamroq boʻlishga harakat qilgan. Kino u uchun baxtsiz oilaviy hayotdan qochishning eng yaxshi yoʻliga aylangan edi. U sakkiz yoshida Abel Gancenin „Yoʻqotilgan jannat“ (1939) filmini tomosha qiladi va shu bilan kinoga boʻlgan ishtiyoqi ortadi. 1948-yilda, hali oʻsmir chogʻida u oʻzining shaxsiy kinoklubini ochadi va u yerda taniqli tanqidchi André Bazin bilan tanishadi. 1950-yilda, 18 yoshga toʻlgach, Trufo armiyaga ketadi. Biroq keyingi ikki yil davomida harbiy xizmatdan qochishga urinib, oxiri harbiy qamoqxonaga tushadi. André Bazin oʻzining siyosiy tanishlarini ishga solib, uni qamoqdan qutqarib oladi. Shundan soʻng, u yosh Trufoni endigina tashkil etilgan „Cahiers du Cinéma“ jurnaliga ishga joylashtiradi. Jurnalda ishlayotgan davrida Trufo oʻzining shafqatsiz va murosasiz taqrizlari tufayli „fransuz kinosining goʻrkovi“ degan laqab oladi. U 1954-yilda chop etilgan „Fransuz kinosining maʼlum bir tendensiyasi“ nomli maqolasida oʻsha davrdagi mahalliy kino ahvolini keskin tanqid ostiga oldi. Ushbu shov-shuvli maqoladan keyin unga yirik madaniy haftalik nashrda ishlashni taklif qilishdi va u keyingi toʻrt yilda yuzlab maqolalar yozdi. Oʻzining mana shunday keskin tanqidlari tufayli Trufo 1958-yilgi Cannes Film Festivaliga taklif qilinmagan yagona fransuz tanqidchisi boʻldi.
Tryufo 1957-yildan 1965-yilgacha Madlen Morgenshtern bilan nikohda boʻlgan va bu turmushidan ikki qiz farzand koʻrgan. Umrining oxirlarida, yaʼni 1981–1984-yillarda u aktrisa Fanni Ardan bilan birga yashadi. Ularning Jozefin ismli qizi 1983-yil 28-sentyabrda dunyoga kelgan. Oʻsha yilning iyul oyida rejissyor birinchi marta insultni boshdan kechirdi. Fransua Trufo 1984-yil 21-oktyabrda Parij chekkasidagi Neuilly-sur-Seine shaharchasida joylashgan Amerika shifoxonasida 52 yoshida vafot etdi. Rejissyor Montmartre qabristoniga dafn etilgan[1].
Ijodi
Tanqidchilikdan soʻng Trufo film suratga olishga qaror qilgan, dastlab „Tashrif“ (1955) va „Bolakaylar“ (1957) qisqa metrajli filmlarini yaratgan. Orson Welles „Yovuzlik tamgʻasi“ filmini Expo 58 da koʻrgach, „Toʻrt yuz zarba“ (1959) filmi bilan debyut qilgan. 1959-yilgi Cannes kinofestivalida eng yaxshi rejissyor mukofotini olgan. Film Antoine Doinelning maktabdagi, baxtsiz oilasidagi va tarbiya koloniyasidagi sarguzashtlarini hikoya qiladi. Doinel rolida 14 yoshli Jean-Pierre Léaud suratga tushgan, ular keyinchalik koʻp filmlarda hamkorlik qilgan, jumladan Doinelning hikoyasini davom ettirgan „Antoine Doinel turkumi“ — „Oʻgʻirlangan boʻsalar“ (1968), „Er-xotin hayoti“ (1970) va „Yoʻldagi muhabbat“ (1979). Kino tanqidchi David Thomsonning fikricha, „Toʻrt yuz zarba“ filmi oʻsha davr yangi kinosini Jean Renoir, Jean Vigo ijodidagi real joylarda suratga olish anʼanalari bilan bogʻlagan[4]. Bundan tashqari, Tryufo Jan-Luk Godardning kino olamida burilish yasagan „Holsizlanib“ (1960) filmi uchun asosiy gʻoya (syujet) muallifi ham boʻlgan.
Keyingi „Pianinochini otib tashlang“ (1960) tanqidchilarga yoqqan, ammo kassa tushumi kam boʻlgan. „Jules va Jim“ (1962) uch kishining sevgi hikoyasi, muallif Henri-Pierre Roché romani asosida bu film Trufoning eng samarali hamkorligi boʻlgan. Trufoning birinchi chet tilidagi va rangli filmi — Ray Bradburyning romani asosidagi „Farengeyt 451“ (1966) Angliyada suratga olingan, tijoratda muvaffaqiyatsiz chiqqan va bundan keyin u Fransiyadan tashqarida ishlamagan.
„Yovvoyi bola“ (1970) filmida u birinchi marta aktyor sifatida, XVIII asr shifokori Jean Marc Gaspard Itard rolida suratga tushgan. Shuningdek Steven Spielbergning „Yaqin uchrashuv“ (1977) filmida olim Claude Lacombe rolini oʻynagan. „Tun uchun kun“ (1973) Trufoning film suratga olish jamoasiga bagʻishlangan eng sara asarlaridan biridir. Unda Trufo film ichidagi film rejissyori rolini ijro etgan boʻlib, kartina „Eng yaxshi xorijiy film“ yoʻnalishida „Oscar“ mukofotini qoʻlga kiritgan.[5]. „Adel H. hikoyasi“ (1975) filmidagi bosh rol ijrochisi Isabelle Adjani „Oscar“ mukofotiga eng yaxshi aktrisa nominatsiyasida nomzod boʻlgan.
Filmografiyasi
Badiiy filmlari
| Yil | Film nomi | Asl nomi |
|---|---|---|
| 1959 | „Toʻrt yuz zarba“ | Les Quatre Cents Coups |
| 1960 | „Pianinochini otib tashlang“ | Tirez sur le pianiste |
| 1962 | „Jules va Jim“ | Jules et Jim |
| 1964 | „Mayin teri“ | La Peau douce |
| 1966 | „Farengeyt 451“ | Fahrenheit 451 |
| 1968 | „Kelin qora libosda edi“ | La Mariée était en noir |
| 1968 | „Oʻgʻirlangan boʻsalar“ | Baisers volés |
| 1969 | „Missisipi suv parisi“ | La Sirène du Mississippi |
| 1970 | „Yovvoyi bola“ | L’Enfant sauvage |
| 1970 | „Er-xotin hayoti“ | Domicile conjugal |
| 1971 | „Ikki ingliz qiz“ | Les Deux Anglaises et le Continent |
| 1972 | „Men kabi goʻzal qiz“ | Une belle fille comme moi |
| 1973 | „Tun uchun kun“ | La Nuit américaine |
| 1975 | „Adel H. hikoyasi“ | L’Histoire d’Adèle H. |
| 1976 | „Choʻntak puli“ | L’Argent de poche |
| 1977 | „Ayollarni sevgan erkak“ | L’Homme qui aimait les femmes |
| 1978 | „Yashil xona“ | La Chambre verte |
| 1979 | „Yoʻldagi muhabbat“ | L’Amour en fuite |
| 1980 | „Oxirgi metro“ | Le Dernier Métro |
| 1981 | „Qoʻshni ayol“ | La Femme d'à côté |
| 1983 | „Yakshanba tezroq kelsin!“ | Vivement dimanche! |
Qisqa metrajli filmlari
| Yil | Film nomi | Izoh |
|---|---|---|
| 1955 | „Tashrif“ (Une visite) | |
| 1957 | „Bolakaylar“ (Les Mistons) | |
| 1961 | „Suv haqidagi hikoya“ (Histoire d’eau) | Jan-Lyuk Godar bilan hammuallifda |
| 1962 | „Antuan va Kolett“ (Antoine et Colette) | „Yigirma yoshdagi sevgi“ filmining qismi |
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 Pace, Eric. „Francois Truffaut, New Wave Director, Dies“. The New York Times (1984-yil 22-oktyabr). Qaraldi: 2013-yil 1-may.
- ↑ Movie Directors. London: Cassell Illustrated, 2007 — 352–353-bet. ISBN 978-1-84403-573-1.
- ↑ „Francois Truffaut – French New Wave Director“. newwavefilm.com. Qaraldi: 2012-yil 6-fevral.
- ↑ Thomson, David. The New Biographical Dictionary of Film. Knopf — 981–983-bet.
- ↑ „The 47th Academy Awards (1975) Nominees and Winners“. oscars.org. Qaraldi: 2012-yil 10-yanvar.
Havolalar
- Fransua Trufo — IMDb saytida
- Fransua Trufo — „New Wave Film Encyclopedia“: batafsil biografiya