Geografik koordinatalar

Ер ядроси

Географик координаталар — ер сатҳидаги нуқтанинг вазияти экватор текислиги ва бошланғич меридиан текислигига нисбатан ўлчанган кенглик ва узунлик деб аталувчи бурчак қийматлари. Астрономик ва геодезик географик координаталар бўладиган бўлса керак деган хулосага келди ва уни амалга ошириш учун зарур шарт-шароитлар яратилади. Географик координаталар сиртида геодезик ўлчашлар натижасида олинган ва ҳисобланган кенглик ва узунлик геодезик координаталар дейилади. Улар, одатда, В ва Ж ҳарфлари билан белгиланади. Астрономик координаталар ўша нуқталарнинг референс-эллипсоид сиртида осмон ёритқичларини кузатиш орқали аниқланган координаталарга айтилади. Бу координаталар р ва у билан белгиланади. Геодезик координаталар берилган нуқтадипсоид устига туширилган нормал чизиғига боғлиқ, географик координаталар эса ўша нуқтадан туширилган шовун чизиғига нисбатан олинади. Кенгликлар меридиан бўйлаб экваторнинг ҳар икки томонига қараб 0° дан 90° гача ҳисобланади ва экватордан шимолидаги кенгликлар шим., жанубидагилари — жанубий кенгликлар деб аталади. Масалан, [[Тошкент шаҳри]] 4ГЗС ш.к.да жойлашган. Узунликлар бошланғич меридиан 0° дан 360° гача ёки шарққа (шарқий узунлик), ёхуд ғарбга (ғарбий узунлик) ҳисобланади. Мас, Самарқанд шаҳри 67° шимолда жойлашган. Шунингдек, бошланғич меридиан 0° дан 180° гача шарққа ва ғарбга ҳисоблашда ҳам қўлланади. Улар параллеллар бўйлаб ҳисобланади. Халқаро келишувга мувофиқ, Лондон чеккасидаги эски Гринвич астрономик расадхонасидан ўтувчи меридиан „бошланғич меридиан“, „нолинчи меридиан“ деб қабул қилинган. Қадимда узунликларни ўлчашда турли жойлардан ўтган меридианлар — Ферро олари (Канар оролларида), Париж, Берлин, Рим, Нанкин расадхоналари, Россия учун ХИХ асргача Пулково расадхонасидан ўтган меридиан бош меридиан қилиб олинган. Шарқда Ўрта асрларда харита тузишда Хўжанд ш.дан ўтган меридианни бош меридиан деб қабул қилинганлиги тўғрисида маълумотлар бор.

Яна қаранг

• Координаталар