Iakov
| Иаков | |
|---|---|
.jpg) | |
| Отаси | Ис'ҳоқ |
| Онаси | Ривқо |
Иаков (қадимги ивритча: (Я'аков) יַעֲקֹב) – исроилликларнинг учта тарихий оталаридан бири[1]. Иброҳимнинг набираси ва Ис'ҳоқнинг ўғли Исроил(Я'қуб), айниқса, яҳудийликда юқори маънавий мақомга эга. Христианликда диний етакчи сифатида, Исломда эса пайғамбар сифатида қаралади[2].
Исмнинг келиб чиқиши
Иаков исми Беш китобда ақōв יעקב (товон; оёқ изи) сўзининг ҳосиласи сифатида талқин қилинади, чунки Иаков онасининг қорнидан, укаси Эсовнинг товонидан ушлаб туғилди, шунинг учун унинг исмини ёқуб қўйдилар (Ибтидо 25:26)[3][4]. Бу исм Яқин Шарқнинг семитик халқлари орасида милоддан аввалги 2-минг йилликда кенг тарқалган теофорик исмнинг қисқартирилган шакли эканлиги тахмин қилинади.
Ибтидодаги тарихи
Иаковнинг ҳаёти ҳақида Қадимги Аҳд Ибтидо китобининг 25–50-бобларида баён қилинган.
Туғилиши
Ишоқ Ривқо билан турмуш қургандан кейин 20 йил ўтиб, Иаков ва унинг эгизак укаси Эсов туғилади. Бу вақтда Ишоқ 60 ёшда эди[5]. Ривқога ҳомиладорлиги азобли бўлади ва нима учун азоб чекаётганини Худодан сўраш учун боради. У қорнида эгизаклар урушаётгани ва ҳатто улар икки алоҳида халқ бўлганидан кейин ҳам бутун умри давомида курашишда давом этиши ҳақида башорат олади. Шунингдек, башоратда айтилишича, „Бири иккинчисидан кучлироқ бўлади, Каттаси эса кичикларга хизмат қилади“ (Ибтидо 25:25).
Ривқонинг туғиш вақти келганида, тўнғич ўгли Эсов қизил тукли, худди тукли кийим кийгандек туғилди ва иккинчи ўғил Иаков Эсовнинг товонини қўли билан ушлаб туғилди. Ибтидонинг 25-бобида айтилишича, Ишоқ ва Ривқо биринчи ўғлига Эсов (ибронийча: עשו) деб исм қўйишган[6] . Иккинчи ўғлига Иаков (ибронийча: יעקב, Яъақоб ёки Яъақов, „товонни ушловчи“, „ўрнини босувчи“, „оёқ тортувчи“, „бирининг пошнасига эргашувчи“, ибронийча: עקב, 'ақаб: ёки 'ақав, „тўпиғидан ушлаб олувчи“, „айланиб ўтиш“, „жиловлаш“, ибронийча: עקבה , 'иққебаҳ ёки 'иққбаҳ, „тўпиқ“)[7].
Эгизаклар улғайганларида турли характерга эга бўлдилар: „Эсов – дала–даштни яхши кўрадиган моҳир овчи, Иаков эса чодирда ўтиришни ёқтирадиган, беозор одам бўлди[8]. Бундан ташқари, ота-оналарнинг уларга бўлган муносабати ҳам бошқача эди:Ишоқ Эсовни яхши кўрар эди. Сабаби Эсов овлаб келган ҳайвонларнинг гўштини мазза қилиб ер эди. Ривқо эса Иаковни яхши кўрар эди“[9].
Тўнғичлик ҳуқуқини олиш
Ибтидо 25:29–34 да Эсов ўзининг тўнғичлик ҳуқуқини Иаковга сотгани ҳақида ҳикоя қилинади[10]. Бу бобда ёзилишича, Эсов даладан очқаганидан сулайиб қайтганида, Иаковдан ҳозиргина Иаков тайёрлаган таомидан беришини илтимос қилган. (Эсов бу таомни „ўша қизил таом“ деб атаган ва бу унинг тахаллусини келтириб чиқарган, яъни ибронийча: אדום ('Эдом, яъни „Қизил“).) Иаков Эсовга тўнғичлик ҳуқуқи эвазига бир коса таом беришини таклиф қилди. Эсов бунга рози бўлди.
Ишоқнинг дуоси
Ишоқ қариганда, кўзлари хиралашиб, кўрмай қолади. У, тўнғичлик ҳуқуқини Эсовнинг ўзига беришга қарор қилади. Ишоқ Эсовга гўшт емоқчи эканини айтиб, бунинг учун қурол-яроғи билан далага чиқиб, ов қилишини илтимос қилди. Кейин Ишоқ Эсовдан ўзига ёққанига кўра, овланган гўштдан „мазали таом“ тайёрлаб беришини сўрайди, шунда у уни ейиши ва Эсовга дуо қилишини айтади. Ривқо бу суҳбатни эшитади. Тахминларга кўра, у Ишоқнинг баракалари Иаковга тушишини башоратли тарзда англаган, чунки унга эгизаклар туғилишидан олдин катта ўғил кичигига хизмат қилишини айтишган[11]. Ривқо Иаковни дуо қилиб, Иаковга тезда уларнинг сурувларидан иккита эчки олиб келишни буюрди, токи у Ишоққа хизмат қилиб Эсовнинг ўрнини эгаллаб, унинг дуосини олиши имконияти мавжуд эди. Иаков отаси уларнинг алдовини тан олишига эътироз билдирди, чунки Эсов сержун, ўзи эса силлиқ терили эди. У отаси уни ҳис қилиши биланоқ уни лаънатлашидан қўрқди, лекин Ривқо ўша лаънатни ўзига олишни таклиф қилади, кейин эса Иаковга итоат қилишни талаб қилади[12]. Иаков онасини буйруғини бажаради ва у улоқчалар билан қайтиб келганида, Ривқо Ишоқ яхши кўрган мазали таомни қилди. Иаковни отасининг олдига юборишдан олдин, у Эсовнинг кийимларини кийдирди ва сержун терига тақлид қилиш учун унинг қўллари ва бўйнига улоқчанинг терисини ўраб қўяди.
Эсов қиёфасида Иаков Ишоқнинг хонасига кирди. Эсовнинг тез қайтиб келганига ҳайрон бўлган Ишоқ қандай қилиб ов бунчалик тез ўтганини сўради. Иаков: „Эгангиз Худо йўлимни ўнглади“, деб жавоб берди. Рашининг айтишича, Ишоқнинг шубҳалари янада кучайган, чунки Эсов ҳеч қачон Худонинг номини тилга олмаган эди[13]. Ишоқ Иаковни ҳис қилиш учун унга яқинлашишни талаб қилди, лекин улоқ териси худди Эсовнинг сержун терисига ўхшарди. Ишоқ пайпаслаб: „Овоз Иаковнинг овози, қўллар эса Эсовнинг қўлларидир!“ – деди.[14] Ҳали ҳам ҳақиқатни тушунишга уриниб, Ишоқ ундан яна сўради: „Сен ҳақиқатдан менинг ўғлим Эсовмисан?“ Иаков эса оддийгина жавоб берди: „Менман“. Ишоқ Иаков берган таомни еб, шароб ичишни давом эттирди, кейин унга яқинлашиб, ўпишини айтди. Иаков отасини ўпганида, Ишоқ Эсовга тегишли кийимнинг ҳидини сезди ва ниҳоят, қаршисидаги одам Эсов эканлигини тан олди. Кейин Ишоқ Иаковни Эсовга берилган дуо билан дуо қилди. Ибтидо 27:28–29 да Ишоқнинг марҳамати ҳақида шундай дейилган: „Худо сенга осмон шабнамини, ернинг унумдар тупроғини, мўл-кўл дон ва шаробни берсин: Халқлар сенга хизмат қилсин, қариндошларинг устидан ҳукмрон бўлгин. Онангнинг насли сенга таъзим қилсин: сени лаънатлаган ҳар бир киши лаънатласин, сени дуо қилганларни баракасини берсин“.
Эсов овдан қайтганида, Иаков хонадан чиқиб кетган эди. Алданганини англаган, Ишоқ ҳайратда қолади, лекин у Иаковнинг дуо қилганини тан олди: „Албатта, у баракали бўлади!“ (27:33).
Эсовнинг бу алдовдан юраги эзилиб, ўзига тегишли дуони сўради. Ишоқ Иаковни ака-укаларига ҳукмдор қилиб қўйгандан сўнг, фақат ваъда бериши мумкин эди: „Қиличинг билан яшайсан, Бироқ укангга хизмат қиласан, лекин сен исён қилганингда, У солган бўйинтуруғини улоқтириб ташлагайсан“. (27:39–40).
Эсов Иаковга ўзининг неъмати бўлган тўнғичлик ҳуқуқини „қизил таом“га сотган бўлса-да, Эсов Иаковни отаси Ишоқ билмаган ҳолда унга берган дуосини олгани учун ёмон кўриб қолади. Ишоқ ўлиши биланоқ Иаковни ўлдиришга ваъда беради. Ривқо унинг қотиллик нияти ҳақида эшитгач[15], Эсовнинг ғазаби тўхтагунча Иаковга Хорондаги акаси Лобоннинг уйига боришни буюрди.
Иаковнинг зинапояси
Манбалар
- ↑ Эсау анд Жаcоб анд тҳе Биртҳригҳт
- ↑ Ҳз. İбрâҳим’ин торуну ве İсрâилоğулларı’нıн атасı олан пейгамбер.
- ↑ יָדֹו אֹחֶזֶת בַּעֲקֵב עֵשָׂו (КЖВ: „анд ҳис ҳанд тоок ҳолд он Эсау’с ҳеэл“). Стронг'с Cонcорданcе Ҳ6119.
- ↑ ; Аллен C. МерсЭэрдманс Диcтионарй оф тҳе Библе. Амстердам Университй Пресс, 31 Деcембер 2000 — 666-бет. ИСБН 978-90-5356-503-2.
- ↑ Ҳебреw-Энглиш Библе Генесис 25:20, 25:26
- ↑ Ҳебреw-Энглиш Библе Генесис 25:25
- ↑ Стронғс Cонcорданcе 3290, 6117.
- ↑ Ҳебреw-Энглиш Библе Генесис 25:27
- ↑ Ҳебреw-Энглиш Библе Генесис 25:28
- ↑ Ҳебреw-Энглиш Библе Генесис 25:29–34
- ↑ Счерман, Рабби Носсон (1993). Тҳе Чумаш. Брооклйн, Неw Ёрк: Месораҳ Публиcатионс, п. 135.
- ↑ Гинзберг, Лоуис (1909). Легендс оф тҳе Жеwс Вол И : Исааc блессес Жаcоб (Транслатед бй Ҳенриэтта Сзолд) Пҳиладелпҳиа: Жеwиш Публиcатион Соcиэтй.
- ↑ Ҳебреw-Энглиш Библе Генесис 27:21
- ↑ Ҳебреw-Энглиш Библе Генесис 27:22
- ↑ Генесис 27:42