Ibora

Ибора (арабча: عبارة, ʿибāра) сўзи, асосан „сўзлаш“, „ифодалаш“ ёки „тушунтириш“ маъноларини англатади. Тилшуносликда ибора, маълум бир фикрни ёки тушунчани ифодаловчи сўзлар бирикмасидир. Бу сўзлар бирга ишлатилганда, уларнинг умумий маъноси алоҳида-алоҳида олинган сўзларнинг маъносидан фарқ қилади. Ибора, тилнинг бой ва ранг-баранг ифодаловчи воситаси бўлиб, кўпинча ижтимоий, маданий ва тарихий контекстга боғлиқдир.

Ибора ва Сўзларнинг Табиати

Ибора, ўз таркибидаги сўзлар бирга янги маъно яратади. Бошқача айтганда, иборадаги сўзлар ўзининг оддий, литерал маъноларидан фарқ қилади ва бирга ишлатилганда аниқ бир тушунчани англатади. Ибора тилшуносликда, асосан, сўзларнинг семантик хусусиятларини ифодалайди ва шунинг учун тилни чуқурроқ тушуниш учун муҳим восита ҳисобланади.

Мисоллар:

„Кўзни очиб юмгунча“ – бу ибора қисқа вақт ичида содир бўладиган ҳодисани ифодалайди, яъни тезда. „Бошқа томондан қараш“ – бу ибора, бирор нарсага янги нуқтаи назардан қарашни билдиради.

Ибора ва Маданият

Ибора тилнинг ижтимоий ва маданий жиҳатларини акс эттиради. Бир тилда ишлатилган ибора бошқа тилда тўлиқ тушунилмаслиги мумкин, чунки уларнинг маъноси ўша тилга хос маданий контекстни талаб қилади. Мисол учун, „юракни эритамиз“ ибораси бир тилда самимий ҳислар ва меҳрни билдирса, бошқа тилда бошқа бир тушунчани англатиши мумкин.

Ибора ва Лингвистика

Ибора лингвистик тадқиқотларда, асосан, фразеологик бирликлар сифатида ўрганилади. Уларнинг қандай пайдо бўлиши, тарихи ва ўзгаришлари тилшунослар томонидан диққат билан ўрганилади. Тилшуносликда иборалар кўпинча ижтимоий гуруҳлар ёки халқларнинг маданий хусусиятларини ифодаловчи восита сифатида таҳлил қилинади. Ибора Мисолларининг Таҳлили: 1. „Бошқача йўл тутиш“ – бу ибора, янги йўлга кириш ёки ўзгача қарор қабул қилишни билдиради. 2. „Юрагини олиб ташламоқ“ – бу ибора, бирор нарсага нисбатан кескин қараш ёки кучли ҳис-туйғуларни англатади.

Хулоса

Ибора – бу тилнинг энг нозик ва бой ифодаловчи воситаларидан биридир. У сўз бирикмаларидан ташкил топган бўлиб, ўзининг ҳар бир таркибий қисмларининг маъносидан фарқ қилади, янги, аниқ бир маъно яратади. Ибора, кўпинча, тилни бойитиш, чуқурроқ тушуниш ва маданий жиҳатларни акс эттиришда муҳим восита сифатида ишлатилади. Тилда ибораларни тўғри ишлатиш, нафақат мулоқотда, балки илмий ва адабий ёзувларда ҳам муҳим аҳамиятга эга.

Яна қаранг

• Гап
• Фразеологизм

Ҳаволалар

• Финч, Г. 2000. Лингуистиc термс анд cонcепц. Неw Ёрк: Ст. Мартинъс Пресс.
• Кроэгер, Паул 2005. Аналйзинг граммар: Ан интродуcтион. Cамбридге Университй Пресс.
• Миллер, Ж. 2011. А cритиcал интродуcтион то сйнтах. Лондон: cонтинуум.
• Осборне, Тимотҳй, Мичаэл Путнам, анд Тҳомас Гросс 2011. Баре пҳрасе струcтуре, лабел-лесс струcтурес, анд спеcифиэр-лесс сйнтах: Ис Минималисм беcоминг а депенденcй граммар? Тҳе Лингуистиc Ревиэw 28: 315–364.
• Собин, Н. 2011. Сйнтаcтиc аналйсис: Тҳе басиcс. Малден, МА: Wилей-Блаcкwелл.