Marhamat

Марҳамат
шаҳар
40°30′0″Н 72°20′0″Э
Мамлакат	Ўзбекистон
вилоят	Андижон вилояти
туман	Марҳамат тумани
Аҳолиси  (2010)	15 810
Вақт минтақаси	УТC+5
Марҳамат

Марҳамат — Ўзбекистон Республикаси Андижон вилоятидаги шаҳар (1974 йилгача Русское село деб аталган посёлка). Марҳамат туманининг маъмурий маркази. Вилоят маркази (Андижон шаҳри)дан 40 км, яқин темир йўл стансияси — Асака (25 км). Аҳолиси 11,7 минг кишидан иборат (2000). Шаҳар чеккасидан Жанубий Фарғона канали ўтади. Марҳаматда қадимий Даван подшолигининг Эрши шаҳри (кейинги номи Мингтепа) нинг ҳаробалари сақланган. Хитойликлар милоддан аввалги 101 йилда 60 минг кишилик қўшин билан Фарғона водийсига бостириб келиб Эрши шаҳрини қамал қилганлар (қаранг Эрши мудофааси). Тарихий манбаларда ёзилишича, шаҳар стратеги к жиҳатдан қулай ерда жойлашган, унинг атрофи 6 м баландликдаги қалъа девори билан ўралган. Шаҳарнинг 2 та дарвозаси бўлиб, улар шарқ ва ғарб томонга қараган. Қалъа атрофида минорали бир қанча тепаликлар (Алитепа, Оқтепа, Жинғиртепа ва бошқалар) бўлган. Тарихда Андижон қўзғолони (1898) номини олган Дукчи эшон қўзғолони ҳозирги М. ўрнидаги Мингтепа қишлоғи ва унинг атрофида бошланган. Қўзғолон шафқациз бостирилгач, рус мустамлакачилари маҳаллий аҳолидан аёвсиз ўч олган. Мингтепа қишлоғи ер билан яксон қилиниб, унин4.ўрнида рус селоси қурилган.

Марҳаматда электротехника заводи, ип йигирув ва тўқув ф-каси, „Дилшод“, „Мингтепа“ нон заводи, „УзРосподшипник“ қўшма корхонаси фаолият кўрсатади. Миллий, Халқ банкларининг туман бўлимлари, автостансия бинолари, деҳқон бозори, савдо маркази бор. М. шаҳрида мелиорация ва сув хўжалиги, агробизнес коллежлари, 2 та лицей, гимназия, 5 та умумий таълим мактаби, марказий, болалар, кўзи ожизлар кутубхоналари, Иккинчи жаҳон уруши қаҳрамони Т. Мирзаев номидаги маданият ва истироҳат боғи ҳамда хиёбони, бай налминалчижангчилар хиёбони мавжуд. М. билан вилоят маркази, Фарғона вилояти шаҳарлари ҳамда Ўш вилоятидаги Қизилқия шаҳри орасида автомобил транспорти қатнови йўлга қўйилган.

Географик жойлашуви

Марҳамат Андижон вилоятининг жануний қисмида жойлашган ва 1926-йил. 29-сентабрда ташкил этилган. 1963-йилда Марҳамат ёндош туман билан бирлаштирилиб туман маркази Марҳамат тумани даги Рус — ское село посёлкасига кўчирилган. 1965-йил 15-февалда туман номи ўзгартирилиб туман маркази ҳозирги Асакага кўчирилган. 1970-йил 7-декабрда Марҳамат тумани номи билан қайта ташкил этилган. Марҳамат шимолда вилоятнинг Асака, Хўжаобод, Булоқбоши туманлари, шарқ ва жанубда Қирғизистон Республикаси Ўш вилоятининг Аравон тумани, ғарбда Фарғона вилоятининг Қува тумани билан чегарадош. Марҳаматда 1 та шаҳар (Марҳамат), 1 та шаҳарча (Полвонтош), 5 та қишлоқ фуқаролари йиғини (Марҳамат, Қорабағиш, Шукурмерган, Қорақўрғон, Кўтарма) бор.

Табиати

Шаҳарнинг шимолий ва шимолий-шарқи текислик, қолган қисми тоғ этаклари ва ён бағирларидан иборат. Олай тизмасининг этакларидаги тоғлар, Улуғтоғ (баландлиги 1500 м), Туямўйин адирлари (баландлиги 920 м) бирга Ойим— Марҳамат—Хўжаобод ботиғини ташкил этади. Иқлими кескин континентал. Июлнинг ўртача температура 26,1°, январники — 2,9°. Йилига ўртача 218–320 мм ёғин тушади. Вегетация даври 220 кун. Кўпроқ шарқий шамоллар эсади. Вақтинча шамоллар жанубий-ғарбдан эсади. Марҳамат ҳудудидан Қорадарёнинг қуйи ирмоқлари: Шаҳрихонсой, Жанубий Фарғона ва Каркидон каналлари оқиб ўтади. Шаҳар ерлари Жанубий Фарғона канали ва Аравонсойдан суғорилади. Тупроқлари, асосан, бўз тупроқ, адирлар этаклари ўтлоқи бўз, ўтлоқи, ботқоқ-ўтлоқи тупроқ. Ёввойи ўсимликлардан шувоқ, шўра ва бошоқлилар, эфемер ва эфемероидлар, сой бўйларида ва ер ости сувлари юзароқ жойларда тол, терак, турли хил буталар усади. Ёввойи ҳайвонлардан тулки, бўри, чиябўри, куён яшайди.