Martin Chalfi
Мартин Ли Чалфи (1947-йил 15-январда туғилган) - америкалик олим. У Колумбия университети профессори.У 2008-йилги кимё бўйича Нобел мукофотини Осаму Шимомура ва Рожер Й. Циэн билан бирга "Яшил люминесцент оқсил, ГФПни кашф этгани ва ривожланиши учун" баҳам кўрди[2].Гарвард университетида нейробиология фанлари номзоди илмий даражасига эга.
| Мартин Чалфиэ | |
|---|---|
|
Чалфиэ ат тҳе Роял Соcиэтй адмиссионс дай ин Лондон, Жулй 2018 | |
| Таваллуди |
1947-йил 15-январ Чиcаго, Иллиноис, У.С. |
| Фуқаролиги | Америcан |
| Соҳаси | Неуробиологй |
| Иш жойлари |
Cолумбиа Университй Лабораторй оф Молеcулар Биологй Университй оф Cамбридге |
| Таълими | Ҳарвард Университй (АБ, ПҳД) |
| Тезис сарлавҳаси | Регулатион оф cатечоламине биосйнтҳесис анд сеcретион ин а рат пҳеочромоcйтома |
| Академик раҳбарлари | Роберт Л. Перлман |
| Машҳур ишлари | Греэн флуоресcент протеин |
| Мукофотлари |
Э. Б. Wилсон Медал (2008) Нобел Призе ин Чемистрй (2008) Голден Гоосе Аwард (2012) Фореигн Мембер оф тҳе Роял Соcиэтй (2018) Ломоносов Голд Медал (2018) |
| Турмуш ўртоғи | Тулле Ҳазелригг[1] |
| Веб-сайт | биологй.cолумбиа.эду/пеопле/чалфиэ |
Та'лим ва эрта ҳаёт

Чалфи Чикагода(Иллинойс штати), гитарачи Эли Чалфининг (1910–1996) ўғли ва кийим-кечак дўконининг эгаси Вивиан Чалфининг (ниси Фридлен,1913–2005) ўсган. Унинг она томондан бобоси Меер Л.Фридлен ёшлигида Москвадан Чикагога кўчиб келган; унинг отаси бобоси ва бувиси Бенжамин ва Эстер Чалфи Cинcиннатига Брест-Литовскдан келган[3] ва яҳудийдир[4].
У 1965-йилда Гарвард университетига ўқишга кирди, у математика бўйича мутахассис бўлишни ният қилди[5], бироқ у биокимёга ўтди, чунки у унинг кимё, математика ва биологияга қизиқишларини бирлаштирган[5]. У ўзининг кичик йилидан сўнг ёзни Гарварддаги Клаус Вебер лабораториясида ишлади,аммо "Тўлиқ муваффақияцизликка учраганим шунчалик хафа бўлдики, мен биология фанида бўлмасликка қарор қилдим"[6]. Натижада, ўқишнинг юқори курсида мутахассисликни тамомлаб, ҳуқуқ, театр ва рус адабиёти курсларида таҳсил олди[5].
У, шунингдек, Гарвардда сузиш бўйича жамоада қатнашган ва ўзининг катта йилида капитан этиб тайинланган. Ўшанда сузиш бўйича мураббий Билл Брукс шундай деган эди: "Марти ажойиб сардор бўлади, чунки у бутун жамоани ҳайратга солади"[7]. Капитан сифатида у "Ҳаролд С. Улен мисолида кўрсатилган этакчилик, спорт маҳорати ва жамоавий ҳамкорлик фазилатларини энг яхши намойиш этувчи Гарвард жамоасининг юқори курсига" топширилган Гаролд С. Улен кубогини қўлга киритди[8]. Чалфининг Нобел мукофоти э'лон қилинганидан сўнг, унинг биринчи курсдаги хонадоши Чалфининг "У ҳар доим ўзини сузувчи деб танийди", деб кузатди[6].
1969-йилда ўқишни тугатгандан сўнг, у турли вақтинчалик ишларда ишлади, масалан, ота-онасининг Чикагодаги либослар ишлаб чиқариш бизнеси учун либослар сотиш[5] ва Коннектикут штатининг Ҳамден шаҳридаги Ҳамден Ҳалл Cоунтрй Дай мактабида дарс бериш[5]. 1971-йилнинг ёзида унинг Ел университетидаги Хосе Задунаиский лабораториясида олиб борган тадқиқоти биринчи нашри билан якунланди. Қайта тикланган ишонч билан[5] у Гарвардга Роберт Перлман остида аспирантурага қайтди ва 1977-йилда докторлик диссертациясини олди.
Карера ва тадқиқот
Чалфи ўзининг докторликдан кейинги тадқиқотини Молекуляр Биология Лабораториясида(ЛМБ) Сидней Бреннер ва Жон Сулстон билан олиб борди ва учтаси 1985-йилда " C. элегансда тегиниш сезгирлиги учун нейрон схемаси" мавзусида мақола чоп этишди[9]. Кейин Чалфи 1982-йилда Колумбия университети факултетининг биология фанлари бўлимига қўшилиш учун (ЛМБ)ни тарк этди ва C. элеганс сенсорли мутантларни ўрганишни давом эттирди.
У Тулле Ҳазелриггга уйланди. Кейинчалик у Колумбия университети факултетига қўшилди[5]. У ўзининг "Греэн Флуоресcент Протеин ас а маркер фор ген Эхпрессион"[10] илмий мақоласида чоп этилмаган тадқиқотидан иқтибос келтиришга рухсат берди, шарти у бир ой давомида кечаси кофе қайнатиб, пишириб, ахлатни бўшатиб қўйди[11].
Чалфи ва унинг рафиқаси 1992-йил июл ойида Сара исмли қизи бор эди.
Чалфи 2004-йилда Миллий фанлар академиясига сайланган.
У Нобел мукофоти қўмитасининг телефон қўнғироғи орқали ухлаб қолди[6][12]. У уйғонганида, у соврин аллақачон э'лон қилинганлигини билар эди, шунинг учун у "Хўп, бу сафар мукофотни ким олди?" Шундай қилиб, у ноутбукини очди, Нобел мукофоти сайтига кирди ва у шноок эканлигини билиб олди[12]!
2015-йилда Чалфиэ 65-Линдау Нобел мукофоти лауреатлари йиғилишининг якуний кунида иқлим ўзгариши бўйича 2015-йилги Майнау декларациясини имзолади. Декларация жами 76 нафар Нобел мукофоти совриндорлари томонидан имзоланган ва Париждаги муваффақиятли CОП21 иқлим саммити доирасида Франсия Республикасининг ўша пайтдаги президенти Франсуа Олландга топширилган[13].
Чалфининг лабораторияси яна нерв ҳужайралари ривожланиши ва фаолиятининг аспектларини текшириш учун C. элеганс нематодасидан фойдаланади. C. элеганс учун мавжуд бўлган ривожланиш, анатомик, генетик ва молекуляр ма'лумотларнинг бойлиги ушбу тадқиқотлар учун кучли ва кўп қиррали ёндашувни та'минлайди.
У 100 дан ортиқ мақолаларни нашр этган, улардан камида 25 тасида 100 дан ортиқ иқтибослар мавжуд[14].
У яшил люминесцент оқсил бўйича ўз ишини 1988-йилда Пол Бремнинг биолюминесцент организмлар ҳақидаги семинари билан боғлайди, бу 1992-йилда ба'зи муҳим тажрибаларга олиб келди, бу ҳақда ўзининг "Яшил люминесцент оқсил генлар ифодаси учун маркер сифатида"[15] мақоласида батафсил баён этилган. Молекуляр биология ва генетика соҳасидаги энг кўп иқтибос келтириладиган 20 та мақола[16]. Чалфи 2012-йилда ушбу асари учун “Олтин ғоз” мукофотини қўлга киритди[17].
У 2023-йил 4-июлда Парма университетининг физика бўйича фахрий унвонини олди[18].
Манбалар
- ↑ Смитҳ, Адам „Интервиэw“. Тҳе Нобел Призе ин Чемистрй 2008. нобелпризе.орг (2008-йил 8-октябр). Қаралди: 2013-йил 2-декабр.
- ↑ Wебсите оф тҳе Нобел Призе cоммиттеэ.
- ↑ Аутобиограпҳй он Нобелпризе.орг
- ↑ ЖИНФО. „Жеwиш Нобел Призе Wиннерс ин Чемистрй“. www.жинфо.орг. Қаралди: 2023-йил 30-март.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 5,6 Давис, Тинслей (2008-01-28). "Профиле оф Мартин Чалфиэ". Проcеэдингс оф тҳе Натионал Аcадемй оф Сcиэнcес (Натионал Аcадемй оф Сcиэнcес) 105 (5): 1393–5. дои:10.1073/пнас.0704615105. ПМИД 18227519. ПМC 2234153. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=2234153.
- ↑ 6,0 6,1 6,2 Wу, Жуне Қ.. „Ҳарвард Алумни Wин Нобел Призе“. Ҳарвард Cримсон (2008-йил 9-октябр). 2009-йил 16-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 17-сентябр.
- ↑ „Чалфиэ ис намед танкерс' cаптаин“. Ҳарвард Cримсон (1968-йил 21-март).
- ↑ Беач, Беннетт Ҳ.. „Тwо Аwардс Пресентед То Дивер Билл Мурпҳй“. Ҳарвард Cримсон (1969-йил 18-апрел). 2005-йил 18-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 17-сентябр.
- ↑ "Тҳе Неурал Cирcуит фор Тоуч Сенситивитй ин C. Элеганс"
- ↑ Чалифе, М; Ту, Й; Эускирчен, Г; Wард, WW; Прашер, ДC (1994). "Греэн Флуоресcент Протеин ас а Маркер фор Гене Эхпрессион". Сcиэнcе 263 (5148): 802–805. дои:10.1126/сcиэнcе.8303295. ПМИД 8303295. ҳттпс://семантиcсчолар.орг/папер/э8б5c07фаэ8э094408383а6аафc529а054173бф4.
- ↑ Нобел Леcтуре слиде 17
- ↑ 12,0 12,1 Смитҳ. „Интервиэw wитҳ Мартин Чалфиэ“. Нобел Фоундатион.
- ↑ „Маинау Деcларатион“. www.маинаудеcларатион.орг. Қаралди: 2018-йил 11-январ.
- ↑ „Wеб оф Сcиэнcе“. Тҳомсон Реутерс. 2011-йил 1-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 11-май.
- ↑ Чалфиэ, М. (1994). "Греэн флуоресcент протеин ас а маркер фор гене эхпрессион". Сcиэнcе 263 (5148): 802–805. дои:10.1126/сcиэнcе.8303295. ПМИД 8303295. ҳттпс://семантиcсчолар.орг/папер/э8б5c07фаэ8э094408383а6аафc529а054173бф4.
- ↑ Таубес. „Ан интервиэw wитҳ: Мартин Чалфиэ, Пҳ.Д.“. ИнCитес (2002-йил 1-декабр). 2009-йил 20-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 2-декабр.
- ↑ „Греэн Флуоресcент Протеин“. Тҳе Голден Гоосе Аwард. 2015-йил 9-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 27-май.
- ↑ „Л’Университà ди Парма cелебра ил Премио Нобел Мартин Чалфиэ: лауреа ад ҳонорем ин Фисиcа“ (ит). Университà дегли студи ди Парма (2023-йил 4-июл). Қаралди: 2023-йил 5-июл.
Ҳаволалар
- Чалфиэ лабораторияси веб-сайти (Wайбаcк Мачине сайтида 2012-10-13 санасида архивланган)
- Мартин Чалфиэ </имг> шу жумладан 2008-йил 8-декабрдаги Нобел ма'рузаси, ГФП: Ҳаётни ёритиш
- Мартин Чалфининг қисқа нутқи: "ГФПни биологик маркер сифатида ишлаб чиқиш"
- ГФП: Линда Холл кутубхонасида таржима бўлмаган тадқиқотлардаги саргузаштлар ма'рузаси, 2011-йил 26-апрел