Michelangelo Antonioni
Mikelanjelo Antonioni (italyancha: Michelangelo Antonioni; 1912-yil 29-sentyabr, Ferrara — 2007-yil 30-iyul, Rim) — italiyalik kinorejissyor, ssenariynavis va montajchi. U ayniqsa „begonalashuv trilogiyasi“ deb ataladigan uchta film — „Sarguzasht“ (1960), „Tun“ (1961) va „Tutilish“ (1962), shuningdek, inglizcha „Blow-up“ (1966) va koʻp tilli „Yoʻlovchi“ (1975) filmlari bilan mashhur. Uning filmlari ta’sirli tasviriy kompozitsiya, sokin hikoya va zamonaviy manzaralarga alohida eʼtibori bilan ajralib turadi[1].
| Michelangelo Antonioni | |
|---|---|
.jpg) | |
| Tavalludi |
29-sentyabr 1912-yil Ferrara, Italiya Qirolligi |
| Vafoti |
30-iyul 2007-yil (94 yoshda) Rim,  Italiya |
| Fuqaroligi |
Italiya |
| Faoliyat yillari | 1942 — 2004 |
| Turmush oʻrtogʻi | Letizia Balboni |
| Mukofotlari | „Oltin palma novdasi“ (1967), „Oltin sher“ (1964), „Oltin ayiq“ (1961),„Oscar“ (1995) |
Antonioni „Oltin palma novdasi“, „Oltin sher“ va „Oltin ayiq“ mukofotlarini qoʻlga kiritgan. „Blow-up“ filmi uchun „Oscar“ mukofotiga eng yaxshi rejissyor va eng yaxshi original ssenariy nominatsiyalarida nomzod boʻlgan, 1995-yilda uning "kinodagi vizual uslubning eng taniqli ustalaridan biri sifatidagi o‘rnini e’tirof etish" maqsadida «Oscar» mukofoti berilgan.
Biografiyasi
Antonioni Ferrarada badavlat yer egalari oilasida tugʻilgan. Otasining ismi Ismaele, onasi — Elizabetta (qizlik familiyasi Roncagli)[2]. Bolaligida rasm chizish va musiqani yaxshi koʻrgan, toʻqqiz yoshida skripkachi sifatida birinchi konsertini bergan.
Bolonya universitetida iqtisodiyot yoʻnalishini tamomlagach, 1935-yilda Ferrarada chiqadigan „Il Corriere Padano“ gazetasida kino jurnalisti boʻlib ishlay boshlagan. 1940-yilda Rimga koʻchib, Vittorio Mussolini tahrir qilgan fashistik „Cinema“ kino jurnalida ishlagan, ammo bir necha oydan soʻng ishdan boʻshatilgan. Shu yili Kinematografiya tajriba markaziga (Centro Sperimentale di Cinematografia) oʻqishga kirgan, lekin uch oydan keyin uni tark etgan. Keyinchalik armiyaga chaqirilgan, Italiya Qarshilik harakati aʼzosi sifatida oʻlim jazosiga hukm qilingan boʻlsada, omon qolgan.
2007-yil 30-iyulda Rimda 94 yoshida vafot etgan (xuddi shu kuni shved rejissyori Ingmar Bergman ham olamdan oʻtgan). U 2-avgust kuni oʻz tugʻilgan shahri Ferrarada dafn etilgan[3].
Kino faoliyati
1942-yilda Antonioni Roberto Rossellini bilan birga „Uchuvchining qaytishi“ (A Pilot Returns) filmining ssenariysini yozgan. 1943-yilda Po vodiysidagi kambagʻal baliqchilar hayotiga bagʻishlangan „Po vodiysi odamlari“ (Gente del Po) filmi bilan qisqa metrajli filmlar turkumini boshlagan.
Biroq uning birinchi toʻliq metrajli filmi „Bir sevgi hikoyasi“ (Cronaca di un amore, 1950) neorealizmdan uzoqlashib, oʻrta sinf hayotini tasvirlagan. Keyingi filmlarida ham — „Magʻlublar“, „Kamelyasiz xonim“, „Dugonalar“ va „Faryod“ asarlarida — jamiyatdagi begonalashuv mavzusini yoritgan. „Dugonalar“ (1955) filmida u oddiy hikoya oʻrniga bir-biri bilan bogʻlanmagandek koʻringan voqealar va uzun kadrlardan foydalangan.
U uzun kadrlar uslubiga „Sarguzasht“ (L'avventura, 1960) filmida qaytgan va bu film uning birinchi xalqaro muvaffaqiyati boʻlgan. 1960-yilgi Cannes kinofestivalida film hakamlar hayʼati mukofotiga sazovor boʻlgan[4]. „Tun“ (1961) filmi uchun Berlin kinofestivalida „Oltin ayiq“ mukofotini olgan[5]. Antonionining birinchi rangli filmi „Qizil sahro“ (1964) Venetsiya kinofestivalida „Oltin sher“ bilan taqdirlangan.
Keyin Antonioni prodyuser Karlo Ponti bilan MGM kinokompaniyasi uchta inglizcha film suratga olish boʻyicha shartnoma tuzgan. Ularning birinchisi — „Blow-up“ (1966) — 1960-yillardagi yoshlar madaniyati gullagan London muhitida kechadi. Film xalqaro miqyosda tanqidchilar va tomoshabinlar orasida katta muvaffaqiyat qozongan va 1967-yilgi Cannes kinofestivalida „Oltin palma novdasi“ga loyiq deb topilgan . Amerikada suratga olingan ikkinchi film „Zabriski-Point“ (1970) esa muvaffaqiyatsiz chiqqan. Uchinchisi — „Yoʻlovchi“ (1975) tanqidchilar maqtovga sazovor boʻlgan, biroq kassa tushumi bo‘yicha muvaffaqiyatsizlikka uchradi.
1972-yilda Antonioni Xitoyga „Madaniy inqilob“ yutuqlarini suratga olish uchun taklif qilingan. Natijada yaratilgan „Chung Kuo: Xitoy“ hujjatli filmi Xitoy rasmiylari tomonidan „xitoyga qarshi“ va „kommunizmga qarshi“ deb qattiq qoralangan. Film Xitoyda birinchi marta faqat 2004-yil 25-noyabrda, Pekin kino akademiyasi Antonioni asarlari sharafiga uyushtirgan festivalda koʻrsatilgan. 1980-yilda u Jan Kokto pyesasi asosida „Obervald siri“ filmini, 1982-yilda „Ayolning shaxsini aniqlash“ filmini suratga olgan. 1985-yilda insult tufayli nutqi va qisman harakat qobiliyatini yoʻqotgan, shunga qaramay, rejissyorlikni davom ettirgan. „Bulutlar ortida“ (1995) filmini suratga olishda unga Vim Venders yordamchi rejissyor sifatida jalb qilingan.
Filmografiyasi
Badiiy filmlari
| Yil | Film nomi | Asl nomi | Izoh |
|---|---|---|---|
| 1950 | „Bir sevgi hikoyasi“ | Cronaca di un amore | Birinchi toʻliq metrajli film |
| 1952 | „Magʻlublar“ | I vinti | |
| 1953 | „Kamelyasiz xonim“ | La signora senza camelie | |
| 1955 | „Dugonalar“ | Le amiche | Venetsiyada „Kumush sher“ |
| 1957 | „Faryod“ | Il grido | Lokarnoda mukofoti |
| 1960 | „Sarguzasht“ | L'avventura | Cannes kinofestivalida hakamlar hayʼati mukofoti |
| 1961 | „Tun“ | La notte | Berlinda „Oltin ayiq“ |
| 1962 | „Tutilish“ | L'eclisse | Kannda hakamlar hayʼati mukofoti |
| 1964 | „Qizil sahro“ | Il deserto rosso | Venetsiyada „Oltin sher“ |
| 1966 | „Blow-up“ | Blowup | Cannes kinofestivalida „Oltin palma novdasi“ |
| 1970 | „Zabriski-Point“ | Zabriskie Point | |
| 1972 | „Chung Kuo: Xitoy“ | Chung Kuo, Cina | Hujjatli film |
| 1975 | „Yoʻlovchi“ | Professione: reporter | |
| 1980 | „Obervald siri“ | Il mistero di Oberwald | |
| 1982 | „Ayolning shaxsini aniqlash“ | Identificazione di una donna | Cannes kinofestivalining 35 yillik mukofoti |
| 1995 | „Bulutlar ortida“ | Al di là delle nuvole | Venetsiyada FIPRESCI mukofoti (Vim Venders bilan birgalikda) |
Qisqa metrajli filmlari
| Yil | Film nomi | Izoh |
|---|---|---|
| 1943 | „Po vodiysi odamlari“ (Gente del Po) | 1947-yilda tugallangan, 10 daqiqa |
| 1948 | „Koʻcha supuruvchilar“ (N.U.) | 11 daqiqa |
| 1949 | „Sevgi yolgʻonlari“ (L'amorosa menzogna) | 10 daqiqa |
| 1950 | „Faloria funikulyori“ (La funivia del Faloria) | 10 daqiqa |
| 1965 | Il provino | „Uch yuz“ filmining qismi |
| 2004 | „Mikelanjeloning nigohi“ (Lo sguardo di Michelangelo) | 15 daqiqa |
| 2004 | „Narsalarning xavfli ipi“ (Il filo pericoloso delle cose) | „Eros“ antologiyasining qismi |
Manbalar
- ↑ Dalton, Stephen „What Antonioni's movies mean in the era of mindfulness and #MeToo“. British Film Institute (2019-yil 16-yanvar). Qaraldi: 2019-yil 20-sentyabr.
- ↑ „Michelangelo Antonioni, Director“. Film Reference. Qaraldi: 2016-yil 9-may.
- ↑ Lyman, Rick. „Michelangelo Antonioni, Bold Director, Dies at 94“. The New York Times (2007-yil 1-avgust). Qaraldi: 2024-yil 30-oktyabr.
- ↑ Houston, Penelope. „Obituary: Michelangelo Antonioni“. The Guardian (2007-yil 31-iyul). Qaraldi: 2016-yil 9-may.
- ↑ „Berlinale 1961: Prize Winners“. Berlinale. Qaraldi: 2010-yil 23-yanvar.
Havolalar
- Mikelanjelo Antonioni — IMDb saytida